Trendy w wyborze urządzeń grzewczych w domach Polaków

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 23-28 minut
Trendy w wyborze urządzeń grzewczych w domach Polaków

Do ogrzewania domów i przygotowywania ciepłej wody użytkowej najczęściej wykorzystuje się kotły, wytwarzające energię w procesie spalania paliw różnego rodzaju. Przed laty rynek zdominowały kotły na paliwa stałe. Wyższy komfort użytkowania i świadomość ekologiczna wpływają na wzrost sprzedaży bardziej przyjaznych środowisku kotłów gazowych oraz pomp ciepła. Te ostatnie to urządzenia innego rodzaju - niczego nie spalają, a energię pozyskują z otoczenia.

Czego dowiesz się z artykułu?
  • Jaka jest różnica między piecem a kotłem?
  • Jakie urządzenia grzewcze wybierali Polacy w 2018 roku?
  • Jakie urządzenia grzewcze mamy do wyboru i jakie są ich zalety?
  • Jaka moc kotła jest nam potrzebna?
  • Jak możemy uzyskać ciepłą wodę użytkową?

CZY PIEC I KOCIOŁ TO TO SAMO?

Zacznijmy od wyjaśnienia pewnego nieporozumienia. Większość Polaków zamiennie używa określeń kocioł i piec, co więcej - to drugie wydaje się być popularniejsze. I trudno się dziwić - przez lata paliliśmy w piecu, przy nim się wygrzewaliśmy, najlepiej (najcieplej i najbezpieczniej) jest u Pana Boga za piecem. Tak jak kuchenny/kaflowy piec był niegdyś głównym źródłem ciepła, tak opisujące go słowo stało się podstawowym określeniem urządzenia grzewczego.

Inwestor poszukujący najlepszego rozwiązania grzewczego do swojego domu powinien jednak wiedzieć, że kocioł i piec to zupełnie różne urządzenia.

Piec służy do ogrzewania miejscowego - ogrzewa wyłącznie to pomieszczenie, w którym się znajduje. Wytworzone ciepło jest magazynowane w urządzeniu i stopniowo oddawane do otoczenia przez promieniowanie. Nie ma tu żadnych kanałów do rozprowadzania ciepła. Dokładnie tak działa piec kaflowy.

Natomiast kocioł jest sercem systemu centralnego ogrzewania. Nie akumuluje ciepła, lecz oddaje je jego nośnikowi (na ogół wodzie płynącej w instalacji grzewczej). Ta przekazuje ciepło do grzejników zamontowanych w wielu pomieszczeniach, co pozwala na ogrzanie całego domu. Ilość ciepła dostarczanego do wnętrz da się regulować, np. za pomocą zaworów termostatycznych.

Kocioł służy zatem do zasilania w ciepło instalacji centralnego ogrzewania (c.o.), zwykle także do przygotowywania ciepłej wody użytkowej (c.w.u.). Energię wytwarza w procesie spalania paliw stałych (węgla, drewna, peletu...), gazu, oleju, ewentualnie pobiera ją z sieci (kotły elektryczne).

Kocioł
Urządzenie grzewcze włączone w system centralnego ogrzewania to kocioł, nie piec. (fot. J. Werner)
Wykres: Sprzedaż wybranych urządzeń grzewczych w Polsce w 2013 i w 2018 roku
Sprzedaż wybranych urządzeń grzewczych w Polsce w 2013 i w 2018 roku

URZĄDZENIA GRZEWCZE - JAKI MAMY WYBÓR?

Teoretycznie możemy wybierać między różnymi kotłami: na węgiel, pelet, gaz, olej. W praktyce pole manewru bywa mniejsze.

Większość polskich domów ogrzewają kotły na węgiel i drewno, bo ten sposób ogrzewania jest po prostu najtańszy. I najmniej ekologiczny, szczególnie gdy źródłem ciepła jest stary, wszystkopalny kopciuch. Inwestorzy decydujący się na paliwo stałe muszą mieć dużą kotłownię albo składzik na opał. Używania takich urządzeń niekiedy zakazują przepisy lokalne - miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego czy uchwała antysmogowa.

Często wybierane przez inwestorów kotły na gaz są droższe w eksploatacji, ale za to bezobsługowe. Budynek musi mieć jednak dostęp do sieci gazowej, a ten w naszym kraju jest ograniczony. Na obszarach wiejskich podłączono do niej niespełna ¼ gospodarstw domowych. Pozbawieni dostępu do gazociągu zwolennicy błękitnego paliwa mogą mieć kocioł na gaz płynny LPG z przydomowego zbiornika. Niestety, LPG kosztuje więcej niż paliwo z sieci, trzeba też znaleźć miejsce na zbiornik.

Podobnie rzecz ma się z olejem opałowym, przy czym olej magazynuje się w zasobniku ulokowanym w budynku bądź pod ziemią. W przypadku obu paliw płynnych, istotnym ograniczeniem staje się zatem czynnik ekonomiczny, który może przesądzić o powrocie inwestora do odrzuconej wcześniej idei palenia paliwem stałym.

Zbiornik na płynny gaz LPG
Na posesjach pozbawionych dostępu do gazociągu można korzystać z płynnego gazu LPG. (fot. Gaspol)

KOTŁY NA PALIWA STAŁE - ZALETY URZĄDZENIA

Tradycyjne kotły na węgiel są zasypowe. Wymagają cyklicznego, ręcznego dokładania opału, doglądania paleniska, usuwania popiołu. Paliwo mieszczące się w komorze spalania wystarcza na kilka godzin. Ich obsługa jest pracochłonna, zimą trudno opuścić dom na dłużej.

Ponieważ spalanie byle czego w przestarzałych kopciuchach o niskiej sprawności jest główną przyczyną smogu, od 1 lipca ubiegłego roku zakazano w naszym kraju sprzedaży kotłów na paliwa stałe klasy niższej od 5. Teraz wprowadzane do obrotu urządzenia muszą mieć świadectwo potwierdzające jej uzyskanie, zgodnie z normą PN-EN 303-5:2012. Te o mocy do 500 kW ręcznie zasilane paliwem mogą emitować maksymalnie 60 mg pyłu/m3, automatyczne 40 mg. Niestety, kotły klasy 5 są 2-3 razy droższe od tych, którymi już nie wolno handlować.

Od roku 2020 przepisy znowu zostaną zaostrzone. Razem z innymi państwami Unii Europejskiej będziemy musieli się wówczas dostosować do unijnych rozwiązań w sprawie ekoprojektu. Różnica jest taka, że kocioł zgodny z ekoprojektem może emitować maksymalnie taką ilość pyłu, jak nasza klasa 5, ale nie tylko pracując z pełną mocą, lecz również przy niższym obciążeniu. A wtedy warunki spalania są gorsze i emisja pyłu wyższa. Ekoprojekt wprowadza też wymogi odnośnie większej liczby emitowanych substancji, np. tlenków azotu.

Nowoczesne kotły na paliwa stałe są zwykle wyposażone w podajnik paliwa, niekiedy w funkcję automatycznego rozpalania. Są efektywniejsze energetycznie i mniej szkodzą środowisku. Ich obsługa jest mniej angażująca, lecz wciąż raz na kilka dni trzeba uzupełnić opał, usunąć popiół, wyczyścić kocioł. Niezbędna jest kotłownia z grawitacyjną wentylacją. Paliwo, którym najczęściej jest groszek węglowy lub pelet (czyli granulki ze sprawowanej biomasy) jest stosunkowo tanie, ale sam kocioł z podajnikiem już nie.

Ci, którym nie przeszkadza konieczność chodzenia do kotłowni kilka razy dziennie, mogą kupić tańszy, zasypowy kocioł, także 5 klasy. Znajdą się na nie chętni, bo np. drewno w szczapach da się spalać tylko w takich urządzeniach. Potrzeba też na nie mniej miejsca i mogą mieć niższą - lecz zupełnie wystarczającą w małym domu jednorodzinnym - moc (poniżej 10 kW).

W starych kotłach pali się przeważnie naprzemiennie drewnem i węglem. Lepsze wyniki, gdy idzie o sprawność i czystość spalania, daje specjalizacja. Dlatego spalanie drewna w kotłach zgazowujących (zaprojektowanych do tego paliwa) daje dużo lepsze efekty, niż w węglowych. W kotle na groszek węglowy można palić peletami, ale lepiej spalać je w urządzeniu z palnikiem peletowym. Co ważne, odwrotnie się nie da - kocioł na pelety nie nadaje się do spalania węgla. Dlatego decyzja dotycząca wyboru kotła i zasilającego go paliwa powinna być przemyślana.

Kocioł na groszek węglowy
Kocioł na pelet
Nowoczesne kotły na paliwa stałe, oba z podajnikiem: pierwszy na groszek węglowy (fot. po lewej: Galmet), drugi na pelet (fot. po prawej: Tekla).

JAKA MOC KOTŁA JEST NAM POTRZEBNA?

Moc kotła należy dopasować do budynku i potrzeb jego mieszkańców. W nowym domu o powierzchni 150 m2 zapotrzebowanie na moc grzewczą wynosi do 10 kW (50-80 W/m2). Tyle to dość, żeby ogrzać go przy temperaturze -20°C. Przy 0°C w tym samym domu wystarczy 5 kW. Przy czym mówimy o mocy potrzebnej do ogrzewania, bez przygotowywania ciepłej wody użytkowej. Bardzo często przy kotle na paliwo stałe na ten cel dolicza się 0,5 kW na każdego mieszkańca. Ale jest to błąd. Kocioł przez jakieś 90% czasu i tak pracuje mając nadmiar mocy. Ponadto do podgrzania c.w.u wystarcza mu pół godziny.

Błędem jest też zakup urządzeń wyraźnie przewymiarowanych (o zbyt dużej mocy), bo takie prawie nigdy nie pracują z mocą nominalną, a właśnie wtedy sprawność i czystość spalania są najwyższe. Poprawnie dobrany kocioł 5 klasy powinien osiągać optymalne parametry przez cały sezon grzewczy. W mocno przewymiarowanym spalimy więcej opału, wyemitujemy więcej szkodliwych substancji i częściej będziemy musieli go czyścić.

Kotły na paliwa stałe to urządzenia jednofunkcyjne - jeśli chcemy wykorzystać je do przygotowywania c.w.u., musimy kupić zbiornik i wygospodarować na niego miejsce. Dla 4- lub 5-osobowej rodziny wystarczy taki o pojemności 140 l. Problemem jest podgrzewanie wody poza sezonem grzewczym - ciągła praca kotła tylko na potrzeby c.w.u. jest zupełnie nieekonomiczna i wyjątkowo nieekologiczna. Dużo lepszym rozwiązaniem jest podgrzewanie wody za pomocą innego urządzenia - kolektorów słonecznych czy małej pompy ciepła, przeznaczonej do tego celu.

KOTŁY GAZOWE - ZALETY URZĄDZENIA

To urządzenia pierwszego wyboru dla inwestorów dysponujących posesjami z dostępem do sieci gazowej.

Taki kocioł ma wiele zalet: automatycznie włącza się i wyłącza, poza przeglądem raz w roku nie wymaga żadnej obsługi, bez utraty sprawności dostosowuje się do zmiennego, chwilowego zapotrzebowania na ciepło (od kilkunastu procent mocy nominalnej). Może być niewielki i tani.

Ogrzewanie gazem z sieci jest wygodne, bo nie musimy zajmować się opałem - nie będziemy go składować, a jedynym zmartwieniem jest opłacanie na czas rachunków. Jeżeli nie mamy dostępu do gazociągu, możemy wybrać droższy gaz płynny LPG z przydomowego zbiornika. To propan, różniący się od gazu ziemnego, którego głównym składnikiem jest metan. Ale w obu przypadkach używa się tych samych kotłów, wystarczy wymienić w nich dysze, niekiedy także elektroniczny moduł sterujący. W domu ogrzewanym LPG po przyłączeniu do gazociągu nie trzeba zatem wymieniać kotła. Zbiornik na gaz kupuje się lub dzierżawi od dostawcy paliwa.

Co ważne, kotłów zasilanych gazem płynnym nie wolno instalować w pomieszczeniach z podłogą poniżej poziomu terenu oraz z podłogowymi wpustami kanalizacyjnymi! Propan jest cięższy od powietrza, w razie wycieku gromadziłby się w takich miejscach i stwarzał zagrożenie wybuchem.

Przegląd kotła gazowego
Obsługa kotła gazowego sprowadza się do umówienia (zwykle raz w sezonie) fachowca, który zrobi przegląd. (fot. J. Werner)

Kolejną zaletą kotłów gazowych jest fakt, że nie potrzebują one osobnej kotłowni. Można je instalować w kuchni, łazience, korytarzu. Nie wolno w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi (sypialni, salonie). Coraz popularniejsze urządzenia z zamkniętą komorą pobierają niezbędne w procesie spalania powietrze bezpośrednio z zewnątrz.

Najczęściej służy do tego przewód powietrzno-spalinowy, wykonany z dwóch współosiowych (koncentrycznych) rur, wyprowadzanych z budynku przez komin lub przez ścianę. Rura zewnętrzna doprowadza powietrze do komory spalania, wewnętrzna służy do wyrzucania spalin. Układ jest bezpieczny, bo komora spalania jest całkowicie odizolowana od pomieszczenia. To rozwiązanie nie wpływa też na wentylację budynku, która może być i grawitacyjna i mechaniczna. Poza tym unika się nieprzyjemnego wychładzania pomieszczenia z kotłem z otwartą komorą. W nowych domach instalowane są raczej urządzenia z zamkniętą komorą spalania (czyli w praktyce kondensacyjne, o czym za chwilę). Te z otwartą komorą stosuje się przy remontach, żeby uniknąć przebudowy komina.

Typowy kocioł gazowy ma wielkość wiszącej szafki kuchennej. Zintegrowany z zasobnikiem ciepłej wody użytkowej jest urządzeniem stojącym.

Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!

KOTŁY KONDENSACYJNE - ZALETY URZĄDZENIA

Wzrost sprzedaży gazowych kotłów kondensacyjnych, wypierających z rynku tradycyjne, to tendencja obserwowana od kilku lat. Te pierwsze mają nie tylko wyższą o kilkanaście procent sprawność (do wytworzenia tej samej ilości ciepła zużywają mniej gazu), ale są tańsze niż kiedyś. Co istotne, im mniejsze obciążenie gazowego kotła kondensacyjnego, tym większa sprawność. Jego umiarkowane przewymiarowanie jest zatem korzystne. Odwrotnie niż w przypadku kotła na paliwo stałe.

Sprawność najlepszych, zwykłych kotłów gazowych sięga 94-96%, kondensacyjnych przekracza 100% i dochodzi nawet do 109%. Jak to możliwe? Chodzi po prostu o to, że definicję sprawności sformułowano odnośnie kotłów niekondensacyjnych - jedynych, jakie wówczas znano. Przyjęto, że jest to ilość ciepła, jaka uwalnia się podczas spalania paliwa, z pominięciem tej jego części, która ucieka na zewnątrz wraz z parą wodną zawartą w spalinach. W modelach kondensacyjnych to uciekające ciepło jest odzyskane i sprawność może przekroczyć 100%.

W praktyce wygląda to tak, że jednym z produktów spalania gazu jest woda. W urządzeniu tradycyjnym zmienia się ona w parę i ulatuje przez komin. W kondensacyjnym para wodna ulega kondensacji, czyli skropleniu na wymienniku kotła. W ten sposób przekazuje mu swoje ciepło. Żeby do tego doszło, spaliny trzeba mocno schłodzić, poniżej 56°C. Skropliny są jednak silnie żrące - to rozrzedzony kwas, powstający w wyniku rozpuszczania się w nich związków chemicznych, będących produktami procesu spalania. Zniszczyłyby materiały, z których wykonuje się wymienniki zwykłych kotłów. Dlatego w kondensacyjnych robi się je ze stali kwasoodpornej i specjalnych stopów.

Kondensacyjne są kotły na gaz i olej - te ostatnie w domach jednorodzinnych pojawiają się rzadko. Przy spalaniu gazu ziemnego powstaje prawie dwa razy tyle pary, co przy spalaniu oleju, a im więcej pary, tym więcej ciepła da się odzyskać w wyniku kondensacji. Sprawność kotła olejowego to maksimum 104%.W parze powstałej ze spalania oleju znajdują się też związki siarki - wymiennik kotła olejowego musi być jeszcze odporniejszy na korozję i w związku z tym droższy. Zbudowanie kondensacyjnego kotła na paliwo stałe zupełnie się nie opłaca. Pary wodnej (którą można skroplić) jest tu niewiele, więc zysk z kondensacji byłby znikomy. I nie równoważyłby wyższej ceny wymiennika oraz komina lub wkładu kominowego (który też musi być ze stali kwasoodpornej).

Sterowanie pracą kotła
Pracą kotła od dawna da się sterować za pomocą automatyki pokojowej, teraz można to robić także przez internet, np. za pomocą smartfona. (fot. Viessmann)

JAK UZYSKAĆ CIEPŁĄ WODĘ UŻYTKOWĄ?

Kotły gazowe są jedno- lub dwufunkcyjne i w związku z tym przygotowują ciepłą wodę użytkową na dwa sposoby.

Kotły jednofunkcyjne podgrzewają ją w osobnym, dość dużym zasobniku (najczęściej około 120 l). Przyłącza się je do wężownicy lub płaszcza wodnego zbiornika. Pokaźny zapas ciepłej wody umożliwia szybkie napełnienie sporej wanny czy zasilanie dwóch punktów odbioru (np. wanny i prysznica) jednocześnie. Zbiornik stwarza również możliwość wykonania cyrkulacji.

Punkty poboru łączy się z nim wtedy dodatkową rurą, która tworzy pętlę. Wprawiana w ruch przez pompę cyrkulacyjną woda krąży pomiędzy zasobnikiem i bateriami czerpalnymi. Dzięki temu z kranu od razu leci ciepła, bez cyrkulacji najpierw trzeba by spuścić zimną. Cyrkulacja nie musi działać stale, prostym i skutecznym rozwiązaniem jest podłączenie pompy do programatora czasowego.

Kotły dwufunkcyjne to połączenie urządzenia ogrzewającego dom i przepływowego podgrzewacza wody. Nie ma tu zasobnika c.w.u., ta jest podgrzewana tylko w momencie poboru. Oszczędzamy na zakupie zbiornika, nie potrzeba też szukać na niego miejsca. Ale to rozwiązanie ma również wady - nie da się komfortowo zasilać jednocześnie dwóch punktów poboru.

Kocioł o mocy 21 kW przygotowuje ok. 11 litrów ciepłej wody na minutę - to wystarczy na jeden prysznic, na prysznic i napełnianie wanny już nie. Gdy korzystamy z ciepłej wody w kilku punktach naraz, jej strumień ulega podziałowi. Jeśli mieszaliśmy ciepłą i zimną, po odkręceniu przez kogoś kolejnego kranu, z naszego popłynie zimniejsza. W tym wariancie nie da się też zastosować cyrkulacji. Co będzie szczególnie uciążliwe przy dużej odległości pomiędzy kotłem i punktami poboru.

Zaizolowane rury do wody
Żeby ograniczyć straty ciepła między kotłem a punktami poboru, rury z wodą izoluje się specjalną otuliną. (fot. Armacell)

Janusz Werner
fot. otwierająca: De Dietrich

Dodaj komentarz

time image
time image
Zobacz inne artykuły
Nowe kotły kondensacyjne jednofunkcyjne Onnline Mono i dwufunkcyjne Onnline Duo
Nowe kotły kondensacyjne jednofunkcyjne Onnline Mono i dwufunkcyjne Onnline Duo
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!
Budujemy Dom
9,95 zł tylko teraz!
Teraz za darmo!
Od teraz, dla wszystkich! Wystarczy, że się zalogujesz. A otrzymasz dostęp do wszystkich artykułów z papierowego BudujemyDom! Całkowicie za darmo!
Dom Energooszczędny Vademecum 2019

Dom Energooszczędny Vademecum

Jak zbudować dom energooszczędny

ABC Budowania 2019

ABC Budowania

To, co koniecznie musisz wiedzieć, żeby Twój pierwszy dom był dla Ciebie, a nie dla wroga

Wnętrza 2019

Wnętrza

Nowoczesne, stylowe, piękne wnętrza - zasady, porady, inspiracje

Czas na Wnętrze listopad 2019

Czas na Wnętrze

Od inspiracji do realizacji

Twój Dom Twój Styl 2019

Twój Dom Twój Styl

Poradnik shoppingowy

Budujemy Dom październik 2019

Budujemy Dom

Dla budujących dom i wykonawców

Dom Polski 2020

Dom Polski

Jak zbudować dom tańszy niż mieszkanie

Nowoczesne Instalacje 2020

Nowoczesne Instalacje

Jak zbudować dom energooszczędny