Ogrzewanie domu 2026: wybór paliwa coraz rzadziej zależy od właściciela
Ogrzewanie domu 2026: wybór paliwa coraz rzadziej zależy od właściciela
Kocioł gazowy bez zasobnika c.w.u. jest bardzo mały i lekki, wielkości szafki kuchennej, fot. FERROLI
Wybór kotła i używanego paliwa do ogrzewania to jedna z najpoważniejszych decyzji każdego właściciela domu. Jednak podstawową sprawą jest to, że zwykle nie mamy pełnej swobody.
Dobra instalacja grzewcza to system dopasowany do konkretnego budynku. Jednak trzeba uwzględniać nie tylko zapotrzebowanie na ciepło, ale również takie czynniki jak jego zdolność do akumulacji ciepła, to czy kocioł ma pracować stale czy z przerwami, jakie są możliwości i nawyki mieszkańców (choćby kwestia obsługi). Ponadto wiele dziś powszechnie stosowanych urządzeń i rozwiązań kiedyś nie była dostępna w ogóle albo była czymś rzadkim i drogim. O tym wszystkim powinni pamiętać nie tylko budujący swoje nowe domy. Zmiany standardów muszą też brać pod uwagę ci, którzy decydują się chociażby na zmianę kotła. Z zastrzeżeniem, że wiele starych budynków zostało przez lata docieplonych, wymieniono w nich okna itp.
Jak dopasować ogrzewanie do domu?
Nawet jeżeli dopiero budujemy dom, a więc dysponujemy projektem instalacji grzewczej, to i tak naprawdę warto skonsultować się z fachowcem. Bowiem szczególnie w projektach katalogowych (gotowych) część instalacyjna jest traktowana po macoszemu. Jeżeli zaś dokonujemy jakichkolwiek zmian to trzeba przeanalizować na ile wpłyną one na działanie ogrzewania. Klasyczny przykład to zastąpienie grzejników ogrzewaniem podłogowym. Taka podłoga zarówno nagrzewa się jak i stygnie o wiele wolniej. Ponadto można ją z powodzeniem zasilać wodą o temperaturze zaledwie 35-40°C. Właśnie dzięki temu jest ono tak polecane w przypadku pomp ciepła, a więc urządzeń niskotemperaturowych. Nieco dalej omówimy bardziej szczegółowo różnice pomiędzy różnymi rodzajami kotłów. Bowiem wybór źródła ciepła ma zasadnicze znaczenie dla działania całego systemu grzewczego.
Typowe grzejniki płytowe sprawdzą się w instalacji właściwie z każdym rodzajem kotła, fot. VIESSMANN
Ogrzewanie domów 2026 - dozwolone i zakazane paliwa
Nieco paradoksalnie przy wyborze kotła i rodzaju paliwa do ogrzewania domu, najważniejsze są ograniczenia formalne, nie zaś techniczne. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP) lub decyzja o warunkach zabudowy (tzw. wuzetka) mogą zakazywać używania określonych paliw, zwykle paliw stałych (węgla, drewna, pelletu). Ponadto trzeba sprawdzić lokalne uchwały antysmogowe, które również mogą zawierać tego typu zapisy. Przy czym ograniczenia miewają rozmaity zakres i formę. Na terenach objętych siecią gazową standardem jest np. zakaz używania paliw stałych. Poza założeniem kotła gazowego pozostają więc już tylko pompy ciepła lub ogrzewanie elektryczne. W niektórych regionach zakaz jest bardzo selektywny - zabronione jest korzystanie z węgla, zaś dozwolone z pelletu i drewna. Niekiedy pozwala się ponadto na dalsze użytkowanie już zainstalowanych kotłów danego typu, lecz zabrania montażu nowych.
Czy warto zainstalować kocioł gazowy? Zalety i wady ogrzewania gazem
Nie ma idealnych źródeł ciepła, chociaż ich sprzedawcy twierdzą coś przeciwnego. W rzeczywistości każdy wariant ma mocne i słabe strony. Od lat ogromną popularnością cieszą się kotły gazowe. Za ich pomocą można skutecznie ogrzewać właściwie każdy dom - o lepszym lub gorszym standardzie ocieplenia, zarówno z tradycyjnymi grzejnikami jak i niskotemperaturową instalacją podłogową. Ponadto kocioł gazowy zajmuje niewiele miejsca, mniej więcej tyle co mała wisząca szafka kuchenna. Co ważne, nie trzeba na niego wydzielać kotłowni, gdyż można go umieścić również w kuchni, łazience, wiatrołapie, czyli tzw. pomieszczeniach nieprzeznaczonych na stały pobyt ludzi. Taka lokalizacja nie jest przy tym uciążliwa, bo kotły gazowe nie wymagają obsługi i pracują czysto - nie trzeba przynosić opału, usuwać popiołu itp.
Po stronie wad trzeba zapisać przede wszystkim ograniczony dostęp do sieci gazu ziemnego, szczególnie na terenach wiejskich. Wprawdzie kotły można zasilać również z przydomowego zbiornika na gaz płynny, jednak konieczność jego umieszczenia na działce to dodatkowy kłopot. Nie mówiąc już o tym, że na jego zakup i montaż trzeba wydać dodatkowo ok. 10 000 zł. Alternatywą jest dzierżawa zbiornika, ale wówczas jesteśmy „przywiązani” do jednego dostawcy gazu i narzucanych przez niego cen. Ponadto trzeba się liczyć ze wzrostem cen w najbliższych latach. Gaz ziemny i płynny, jako paliwo kopalne, ma zostać obciążony dodatkowymi opłatami za emisję dwutlenku węgla, w ramach systemu ETS2. Na razie wprowadzenie przełożono z roku 2027 na 2028, jednak władze UE wciąż twardo obstają przy tzw. polityce klimatycznej, w ramach której wszystkie paliwa kopalne z założenia mają stawać się coraz droższe. Jednak im bardziej energooszczędny jest budynek, tym wzrost cen będzie mniej odczuwalny.
Czym się różnią kotły na paliwa stałe i jaki wybrać do domu?
W kategorii paliw stałych mamy tak naprawdę przynajmniej trzy dość mocno różniące się rodzaje opału. Są to:
pellety;
drewno w szczapach (kawałkowane);
węgiel kamienny (głównie tzw. ekogroszek).
Dwa pierwsze to paliwa odnawialne, biomasa pochodzenia roślinnego. W związku z tym są traktowane inaczej niż węgiel, który jest paliwem kopalnym. Cechuje je np. bardzo niski wskaźnik EP, czyli zapotrzebowania na tzw. nieodnawialną energię pierwotną. Dzięki temu w domu z kotłem na pellety lub drewno dość łatwo jest spełnić wymogi WT 2021, które obejmują nie tylko izolacyjność ścian czy okien, ale również maksymalną wartość rocznego zapotrzebowania na energię pierwotną (do 70 kWh/m2 ).
Ponadto na kotły spalające węgiel nie dostaniemy już państwowych dotacji, podobnie zresztą jak na kotły gazowe, co jest efektem ogólnounijnych regulacji. Natomiast kotły na biomasę (pellety, drewno) nadal mogą być obejmowane programami dopłat, np. z rządowego programu Czyste Powietrze.
Nowoczesne kotły na drewno cechuje bardzo wysoka sprawność i czystość spalania, fot. VIESSMANN
Natomiast, jeżeli chodzi o wygodę i sposób obsługi, to podobne są kotły na pellety oraz te na groszek węglowy (ekogroszek), gdyż je można wyposażyć w automatyczny podajnik. Drewno w postaci szczap wymaga zaś ręcznego uzupełniania. Trzeba się jednak liczyć z faktem, że nawet kotły z podajnikiem nie są bezobsługowe. Wprawdzie opał uzupełniamy nie raz na kilka godzin, tylko raz na kilka dni, lecz i tak musimy go przynieść. Regularnie trzeba też wynosić popiół i czyścić kocioł.
Do wad wszystkich kotłów na paliwa stałe trzeba zaś zaliczyć konieczność wydzielenia kotłowni. Teoretycznie wprawdzie urządzenia o mocy do 10 kW włącznie można zamontować choćby w kuchni, jednak nie jest to praktyczne rozwiązanie, choćby ze względu na popiół i konieczność uzupełniania opału. Trzeba jednak przy tym uczciwie przyznać, że to właśnie wśród kotłów na paliwa stałe najbardziej widać postęp jaki dokonał się przez dwie ostatnie dekady. To zupełnie inny świat niż w przypadku prostych kotłów zasypowych.
Wygodniejsza obsługa - kocioł z buforem
Na szczęście są sposoby aby ograniczyć niewygodę związaną z użytkowaniem kotłów na paliwa stałe. Warto sobie uświadomić, że wiele zmienia tu już sama energooszczędność budynku oraz wysoka sprawność kotła oraz instalacji c.o. Przecież jeżeli w ciągu sezonu spalimy np. 2 zamiast 4 ton opału to i nasz nakład pracy proporcjonalnie się zmniejszy - będziemy musieli przynieść mniej worków z paliwem, usunąć mniej popiołu, będziemy mogli rzadziej czyścić kocioł. Dlatego nawet obsługa kotła bez podajnika, np. na drewno będzie o wiele mniej absorbująca. Akurat taki kocioł jest przy tym dobrym przykładem tego jak odpowiednia konfiguracja całej instalacji może zmniejszyć nie tylko wysiłek wkładany w obsługę, ale i poprawić parametry spalania.
Mało kto zdaje sobie bowiem sprawę z faktu, że znakomita większość sprzedawanych obecnie kotłów z ręcznym załadunkiem paliwa powinna współpracować z tzw. zbiornikiem buforowym, czyli dużym zbiornikiem wody grzewczej. Określenie duży oznacza tu zwykle nie mniej niż 500 l, pożądane jest zaś 1000 l lub więcej. Chodzi o to, że w takim układzie mogą one pracować w optymalnych warunkach, zawsze z wysoką mocą, gdyż jej chwilowy nadmiar przejmuje woda w zbiorniku. W szczególności dotyczy to kotłów zgazowujących drewno. Zbiornik buforowy jest przy tym akumulatorem ciepła - paląc w nim przez kilka godzin możemy zmagazynować ciepło wystarczające do ogrzania domu przez całą dobę. Jeszcze lepiej, jeżeli w takim domu mamy ponadto ogrzewanie podłogowe. Gruba wylewka (jastrych podłogowy) wokół rur jest bowiem kolejnym akumulatorem ciepła. W takim wariancie bardzo często, szczególnie wiosną i jesienią, nie musimy nawet rozpalać codziennie w kotle - w budynku i tak utrzymywana jest pożądana temperatura.
W kotle dwupaliwowym możemy spalać zarówno drewno w szczapach, jak i pellety, fot. SAS
Więcej niż jedno paliwo - zalety kotłów dwupaliwowych
Ostatnia zima udowodniła, że również użytkownicy kotłów na pellety muszą się liczyć z jego okresowym niedoborem oraz gwałtownym wzrostem cen pelletu. Warto mieć na uwadze, że kilka lat wcześniej (w 2022 r.) mieliśmy potężny niedobór węgla. Natomiast obecnie, w związku z wojną w Iranie, również rosną ceny praktycznie wszystkich paliw, nie tylko gazu i oleju opałowego. W związku z tym warto pomyśleć o możliwości wykorzystywania więcej niż jednego paliwa. Tym bardziej, że nie musi to wcale oznaczać konieczności instalowania dwóch kotłów. Rośnie bowiem oferta rynkowa kotłów dwupaliwowych - zwykle na pellety oraz drewno kawałkowane.
Oczywiście, można zdecydować się również na dwa osobne źródła ciepła - dwa kotły albo kocioł i pompę ciepła. Jednak taki układ zawsze będzie bardziej skomplikowany, zarówno jeżeli chodzi o samą budowę jak i sterowanie nim. Pod względem technicznym najłatwiej jest jako drugie źródło ciepła dodać kocioł elektryczny. Bowiem nie potrzeba wówczas komina i doprowadzenia powietrza, instalacja c.o. może być zarówno typu zamkniętego jak i otwartego, sterowanie kotłem jest banalnie proste. W pozostałych przypadkach można najogólniej stwierdzić, że połączenie jest tym trudniejsze, im bardziej różnią się charakterystyki naszych źródeł ciepła. Dlatego łatwiej będzie połączyć choćby pompę ciepła i kocioł gazowy, niż pompę i kocioł na drewno.
Jaki dom można ogrzewać pompą ciepła?
Wprawdzie sprzedaż pomp ciepła ostatnio spadła, jednak i tak jest ich w polskich domach coraz więcej - zarówno w tych nowych, jak i poddawanych termomodernizacji. Tu mamy bardzo ważne zastrzeżenie - nie można patrzeć na konkretną pompę w oderwaniu od budynku, który ma ogrzewać. Chodzi zarówno o jego zapotrzebowanie na ciepło jak i to jaka jest w nim instalacja c.o. Znaczenie ma więc wielkość ogrzewanej powierzchni, standard ocieplenia, to czy w budynku mamy klasyczne kaloryfery, grzejniki przystosowane do pracy w systemach niskotemperaturowych, ogrzewanie podłogowe. Dlaczego wszystkie te parametry są ważne? Po prostu nawet ta sama pompa może osiągać różną moc i sprawność, w zależności od tego w jakim domu będzie pracować.
Pompy ciepła działają zupełnie inaczej niż kotły. Koniecznie trzeba uwzględniać ich specyficzne cechy zarówno przy doborze, jak i w trakcie późniejszej eksploatacji, fot. VIESSMANN
Generalnie, łatwiej jest ogrzewać dom duży, ale równocześnie dobrze ocieplony, niż mały, lecz pozbawiony ocieplenia. Analogicznie, pożądane jest ogrzewanie niskotemperaturowe, a więc takie, gdy temperatura wody w obiegu c.o. jest niska i wynosi ok. 40°C. Z tego względu najbardziej zalecane jest ogrzewanie podłogowe, w którym duża powierzchnia przekazywania ciepła rekompensuje niezbyt wysoką temperaturę podłogi.
Człowiek wielu zawodów, instalator z powołania i życiowej pasji. Od kilkunastu lat związany z miesięcznikiem i portalem „Budujemy Dom”. W swojej pracy najbardziej lubi znajdywać proste i praktyczne rozwiązania skomplikowanych problemów. W szczególności propaguje racjonalne podejście do zużycia energii oraz zdrowy rozsądek we wszystkich tematach związanych z budownictwem.
W wolnych chwilach, o ile nie udoskonala czegoś we własnym domu i jego otoczeniu, uwielbia gotować albo przywracać świetność klasycznym rowerom.
Skomentuj
