Rozmowy o konstrukcji dachu

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 17-22 minuty
Rozmowy o konstrukcji dachu

Inwestor wypytuje eksperta budowlanego na temat konstrukcji dachów dla budownictwa jednorodzinnego.

aktualizacja: 2018-02-22 12:05:33

Uwaga!Z artykułu dowiesz się:

  • Co musimy wiedzieć o konstrukcji dachu?
  • Jakie zalety i wady mają poddasza użytkowe i nieużytkowe?
  • Na co zwracać uwagę podczas wyboru wysokości ścianki kolankowej?
  • Jakie są warianty dachu spadzistego?
  • Jaka powinna być wysokość wnętrz na poddaszu, żeby dało się je dobrze wykorzystać?
  • Jakie są rodzaje więźby dachowej?
  • Dlaczego więźbę dachową w domach jednorodzinnych wykonuje się z drewna?

Inwestor: Dzień dobry, chciałbym zasięgnąć fachowych opinii na temat dachów. Zdaje się, że to bardzo ważny elementy domu, przy tym niestety dość trudny do wykonania i kosztowny.

Ekspert budowlany: Dzień dobry. Rzeczywiście, poprawne wykonanie dachu to spora sztuka. Jest to też jeden z najdroższych elementów w czasie budowy domu. Jego rola bywa niedoceniana, tymczasem zabezpieczenie budynku przed czynnikami atmosferycznymi jest kluczowe. Proszę zwrócić uwagę, ile prac można przeprowadzić dopiero po przykryciu go dachem? Dopiero wtedy wstawiamy okna, ocieplamy elewację, wykonujemy instalacje wewnętrzne i tynki. W szczególności każdy producent wełny mineralnej przestrzega, by nie ocieplać elewacji w budynku bez dachu, bo zmoczoną wełnę trudno wysuszyć.

A i w gotowym domu dach zalewają strugi wody, zalega na nim i topnieje śnieg, albo dla odmiany intensywnie nagrzewa go słońce. Jaka ściana wytrzymałaby tak trudne warunki?

W związku z tym, że dach jest narażony na skrajnie trudne warunki, musi być naprawdę porządnie zaprojektowany i zrealizowany. Tymczasem inwestorzy najczęściej zwracają uwagę na jego wygląd, koncentrując się na doborze pokrycia dachowego.

Nie ukrywam, że ja też chciałem zacząć od tego zagadnienia.

Tak myślałem. To mniej więcej tak, jak byśmy przy naszej wcześniejszej rozmowie o ścianach zajmowali się głównie rodzajami tynków. Tymczasem dach tworzy wiele elementów, które trzeba właściwie dobrać: konstrukcja, podkład pod pokrycie, samo pokrycie, ocieplenie i rozmaite detale. A nawet te z pozoru drugorzędne elementy mają wielki wpływ na jakość i trwałość dachu. Co więcej, wzajemne zależności są bardzo złożone i często trudne do zauważenia. Nawet projektantom zdarza się zapomnieć, że np. dodanie lukarny zmienia nie tylko konstrukcję, ale i warunki wentylacji tej części dachu.

Od czego więc powinniśmy zacząć omawianie dachu?

Najpierw trzeba zdecydować, czy ma być pod nim poddasze użytkowe, czy nieużytkowe. A więc taki tradycyjny strych, pełniący co najwyżej funkcję przestrzeni magazynowej na różne rzeczy używane sezonowo, a jeszcze częściej – wyniesione tam, bo szkoda je było wyrzucić i zapomniane. Strych nie musi być w związku z tym szczególnie obszerny ani wygodny. Jaki wyjdzie, taki się akceptuje.

Wydaje mi się, że strych to marnowanie miejsca.

Niekoniecznie. W domach parterowych lub z pełnym piętrem, gdy dach ma niewielki spadek, strych ma niewątpliwe zalety. Po pierwsze jest przestrzenią gospodarczą, w której można przechowywać rzeczy używane rzadko lub sezonowo. Ponadto stanowi strefę buforową, ograniczającą nagrzewanie się latem i wychładzanie pomieszczeń na niższej kondygnacji. Strych umożliwia też szybkie wykrycie i naprawę nieszczelności dachu, a dodatkowo stwarza bardzo dobre warunki wentylacji elementów więźby dachowej, co sprzyja jej trwałości.

A drugie rozwiązanie, czyli poddasze użytkowe?

To obecnie dominujący wariant. Wybierając go, pod dachem wygospodarowujemy pełnoprawne pomieszczenia mieszkalne – zwykle sypialnie. W tej opcji musimy zadbać o ich odpowiednią wysokość, ustawność, doświetlenie światłem dziennym. Projektantowi może być niełatwo pogodzić walory użytkowe z wymaganiami konstrukcyjnymi.

Jakie są kolejne etapy?

Kolejnym etapem jest wybór kształtu dachu i wysokości ścianki kolankowej. Od tego będzie zależeć ilość miejsc na poddaszu, a gdy ma być użytkowe, to sprawa zasadnicza. Znam i takie przypadki, w których pierwotna koncepcja zupełnie się zmieniła pod wpływem rozmów z architektem, znajomymi, dyskusji na forach internetowych. To, co ładnie wygląda w katalogu niekoniecznie się sprawdza w praktyce albo zniechęcająca jest kalkulacja kosztów.

Następny etap to konstrukcja dachu, czyli więźba. Projektuje ją konstruktor, co wcale nie znaczy, że my możemy się nią nie interesować. Zależnie od przyjętego rozwiązania, poddasze może tworzyć jedną, otwartą przestrzeń albo być „urozmaicone” słupami konstrukcyjnymi.

Oczywiście, im kształt dachu bardziej skomplikowany, tym trudniej zaprojektować jego konstrukcję, a koszty wykonania rosną. Proponuję wrócić do tego tematu za chwilę, bo nie da się go omówić pobieżnie.

Ustawienie mebli przy wysokiej ściance kolankowej - schemat
Ustawienie mebli przy niskiej ściance kolankowej - schemat
Przy wysokiej ściance kolankowej (a) ustawimy większość mebli, przestrzeń przy niskiej (b) trudniej wykorzystać.

Poproszę więc o informacje na temat kształtu dachu.

Zacznijmy od tego, że określenie kształtu dachu wcale nie jest domeną wyłącznie inwestora. Element ten, podobnie jak kąt nachylenia, a czasami nawet kolor pokrycia, musi być zgodny z wymaganiami stawianymi przez miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Kształt dachu ma ogromne znaczenie dla wyglądu budynku. Dotyczy to szczególnie dachów spadzistych, które stanowią integralną część elewacji.

Najłatwiejsze do wykonania są dachy dwuspadowe – przy większej liczbie połaci wzrasta ryzyko popełnienia błędów podczas prac dekarskich, które mogą skutkować przeciekami. Przy mniej skomplikowanych kształtach jest też mniej problemów podczas eksploatacji – woda deszczowa nie napotyka na przeszkody w postaci załamań połaci, a śnieg nie zatrzymuje się w koszach, które mają dachy wielopołaciowe.

Różne warianty dachu spadzistego
Różne warianty dachu spadzistego: dwuspadowy (a), kopertowy (b), mansardowy (c), półszczytowy (d), jednospadowy (e).

A dachy płaskie? Obecnie należą chyba do rzadkości?

Powoli wracają do łask po tym, jak przez lata kojarzyły się z szarymi domami- kostkami, popularnymi w latach 70. ubiegłego wieku. Dachy płaskie bardzo dobrze pasują do budynków o nowoczesnej bryle. Ich zaletą jest to, że na płaskiej powierzchni można urządzić tzw. zielony dach czy taras. Jeżeli zdecydujemy się na ten wariant, powinniśmy pomyśleć o skutecznym systemie odprowadzania wody, a podczas eksploatacji – pamiętać o regularnym usuwaniu śniegu.

Myślę, że zdecyduję się na dach skośny i poddasze użytkowe.

W takim razie musi pan wybrać odpowiedni kształt dachu. Od tego parametru, ale też od rozpiętości dachu i wysokości ścianki kolankowej zależy ilość miejsca na poddaszu. Przykładowo dach czterospadowy bardzo ogranicza przestrzeń, bo ma 4, a nie 2 skosy. Najwygodniejsze do zagospodarowania są pomieszczenia pod dachami mansardowymi i zwykłymi dwuspadowymi.

Trzeba też pamiętać, że mały kąt nachylenia powoduje, że wysokość pomieszczenia przyrasta powoli w miarę oddalania się od ściany w kierunku kalenicy. W wąskim budynku wszystkie pomieszczenia są wąskie i trudniej je dzielić.

Z kolei wysoka ścianka kolankowa to coś, co bezpośrednio zwiększa użyteczność poddasza – każde 20 cm ścianki oznacza dodatkowe 20 cm nad głową. Z tego też względu powszechnie ścianki kolankowe są podnoszone o pustak czy dwa już na etapie robót budowlanych, za namową wykonawców. Ja jednak bym przed tym przestrzegał, bo często psuje to wygląd domu. Ponadto można mieć kłopoty z odbiorem budynku. Zmiana wysokości, kubatury i powierzchni użytkowej to istotne zmiany w projekcie.

Jaka w takim razie powinna być wysokość wnętrz na poddaszu, żeby dało się je dobrze wykorzystać?

Z punktu widzenia przepisów, na poddaszach minimalna wymagana wysokość pomieszczeń mieszkalnych to 2,2 m. W pokojach ze skosami liczy się ją przy tym jako średnią wysokość, poczynając od 1,9 m.

Dlaczego akurat od 1,9 m?

Ponieważ w myśl prawa, części poniżej tej wysokości nie uznaje się za odpowiadającą „przeznaczeniu pomieszczenia”. Oczywiście, w praktyce nawet przestrzeń przy ścianie o wysokości 1 m da się wykorzystać, a 1,9 m to już „wysokość stania” – do takiej ściany można podejść nie uderzając głową o sufit i można przy niej ustawić większość mebli.

Porozmawiajmy może o konstrukcji dachu. Jakie stosuje się w domach jednorodzinnych?

Najprostsza do wykonania jest drewniana więźba krokwiowo-jętkowa. To wariant polecany szczególnie na proste dwuspadowe dachy o nachyleniu przynajmniej 30° i rozpiętości do 10 m. Niestety nadaje się tylko na dachy dwuspadowe. Wszystkie jej wiązary są takie same. W najprostszej wersji para krokwi wraz z drewnianą belką stropową tworzy zamknięty trójkąt. Częściej jednak dolne krokwie opierają się na poziomej belce – murłacie.

By zmniejszyć ugięcie krokwi każdą parę krokwi łączy się (rozpiera) poziomą belką nazywaną jętką. Jętkę umieszcza się najczęściej tak by dzieliła długość krokwi w stosunku 1/3 do 2/3. Na poddaszach użytkowych trzeba pamiętać przede wszystkim o tym by pod dachem dało się swobodnie chodzić, więc jętka powinna być na wysokości ok. 2,5 m od podłogi.

Bardzo ważną cechą jest to, że wiązary cały ciężar dachu przekazują na ściany zewnętrzne i nie wymagają podpór w przestrzeni poddasza. Nic nie utrudnia więc jego zagospodarowania. Wewnętrzne ściany nośne dolnej kondygnacji obciąża w takiej sytuacji jedynie strop. Przejmuje on też siły rozciągające, wywierane przez wiązary, a jeżeli mamy ściankę kolankową – w ten sposób zostaje obciążony również jej wieniec.

Więźba krokwiowo-jętkowa - schemat budowy
Więźba krokwiowo-jętkowa

Jakie są inne warianty?

Powszechnie stosowana jest też więźba płatwiowo-kleszczowa. To rozwiązanie uniwersalne – przy takiej konstrukcji kształt dachu i kąt nachylenia może być rozmaity, a jego rozpiętość niemal dowolnie duża. Konstrukcja jest jednak bardziej złożona, a więc trudniejsza do wykonania. Przede wszystkim w tym typie więźby krokwie nie są zasadniczym elementem nośnym. Spoczywają na poziomych belkach zwanych płatwiami.

Skrajne płatwie leżą na stropie lub ściance kolankowej, pozostałe zaś opierają się na słupach stojących na stropie. Słupy umieszcza się co 3–5 krokwi, wówczas tworzą wraz z nimi tzw. wiązary pełne. Pozostałe zaś to wiązary puste – złożone tylko z pary krokwi na płatwiach. To nie przekrój krokwi lecz rozstaw płatwi ma decydujące znaczenie dla dopuszczalnej rozpiętości dachu. Jego ciężar płatwie przekazują na słupy, a te z kolei na strop. Dlatego więźbę projektuje się tak, by słupy znalazły się nad ścianami nośnymi dolnej kondygnacji. Więźba płatwiowa wymaga więc wewnętrznych ścian nośnych (na dolnej kondygnacji), są one przy tym mocno obciążone.

Praktyczną wadą tego rozwiązania są właśnie słupy na poddaszu, a nie wolno ich likwidować lub przesuwać bez zgody konstruktora! Najczęściej próbuje się je ukryć wewnątrz ścian działowych. Oczywiście to dodatkowe utrudnienie dla projektanta. A jeszcze większy kłopot, gdy zechcemy podzielić przestrzeń inaczej niż przewidywał projekt. Lekkie ścianki działowe możemy ustawiać dowolnie, ale słupy nośne muszą zostać. A dokładniej – ich przesunięcie wymaga przeprojektowania całej konstrukcji. Niekiedy przyjmuje się przeciwną taktykę i zamiast ukrywać, słupy się eksponuje. Nadają wówczas specyficzny charakter wnętrzom pod skosami.

Więźba płatwiowo-kleszczowa - schemat budowy
Więźba płatwiowo-kleszczowa

Czy to już wszystkie możliwości?

Dwie wymienione to najczęściej spotykane, tradycyjne konstrukcje ciesielskie. Nowocześniejsze rozwiązanie to tzw. wiązary kratowe. Nadają się do wykonania nawet najbardziej skomplikowanych dachów o dowolnym kącie nachylenia i rozpiętości pomiędzy podporami dochodzącej do 30 m. Wiązar jest wówczas kratownicą. Takie wiązary mają bardzo dobrą sztywność i nie wymagają podpór pośrednich, czyli wewnętrznych ścian nośnych ani podciągów. Niestety, konstrukcje te są bardzo pracochłonne i wymagają od wykonawcy dużej staranności. Dlatego najlepiej, jeśli powstają nie na budowie, lecz w wyspecjalizowanej wytwórni.

Zastanawia mnie jedną rzecz. Dlaczego więźby wykonuje się z drewna? Czy nie ma lepszych, nowocześniejszych materiałów?

Drewno jest świetnym materiałem konstrukcyjnym – łatwym do obróbki i względnie tanim. Na dodatek ma dosyć dobre właściwości termoizolacyjne, a po właściwym zaimpregnowaniu – jest trwałe. Stosuje się inne materiały w konstrukcji dachów, np. stal. Jednak jej trudniejsze cięcie, łączenie, czy wreszcie kłopoty z eliminacją mostków cieplnych powodują, że w domach jednorodzinnych używa się jej sporadycznie.

Choć materiał ten stosowany jest od wieków, przez ten czas praca cieśli bardzo się zmieniła. I nie mam na myśli tylko rozpowszechnienia elektronarzędzi. Tradycyjne połączenia ciesielskie – na czopy i gniazda, które trzeba było wyżłobić w drewnie – wybiera się coraz rzadziej, bo są bardzo pracochłonne i wymagają dużych przekrojów elementów. Zastępują je rozmaite łączniki stalowe: płytki, kątowniki, pierścienie zębate, czy wreszcie zwykłe połączenia na gwoździe. Tradycyjne złącza wykonywano praktycznie bez użycia stali. Belki o dużych przekrojach z drewna pełnego zastępuje się też coraz częściej prefabrykowanymi z drewna klejonego, np. dwuteowymi czy drewniano-stalowymi.

Drewniana więźba dachowa
Więźby dachowe wykonuje się z drewna – materiału łatwego do obróbki i względnie taniego. Należy stosować budulec wyłącznie dobrze wysuszony, odpowiednio zaimpregnowany i pochodzący od sprawdzonego dostawcy (fot. Wiązary Burkietowicz)

Redakcja BD
fot. otwierająca: Mitek

Dodaj komentarz

time image
time image
Warto wiedzieć dodatkowo:
Zobacz inne artykuły
Montaż systemu rynnowego PVC
Montaż systemu rynnowego PVC
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!
Budujemy Dom
9,95 zł tylko teraz!
Teraz za darmo!
Od teraz, dla wszystkich! Wystarczy, że się zalogujesz. A otrzymasz dostęp do wszystkich artykułów z papierowego BudujemyDom! Całkowiecie za darmo!
Dom Energooszczędny Vademecum 2019

Dom Energooszczędny Vademecum

Jak zbudować dom energooszczędny

ABC Budowania 2019

ABC Budowania

To, co koniecznie musisz wiedzieć, żeby Twój pierwszy dom był dla Ciebie, a nie dla wroga

Wnętrza 2019

Wnętrza

Nowoczesne, stylowe, piękne wnętrza - zasady, porady, inspiracje

Czas na Wnętrze wrzesień 2019

Czas na Wnętrze

Od inspiracji do realizacji

Twój Dom Twój Styl 2019

Twój Dom Twój Styl

Poradnik shoppingowy

Budujemy Dom wrzesień 2019

Budujemy Dom

Dla budujących dom i wykonawców

Dom Polski 2019

Dom Polski

Jak zbudować dom tańszy niż mieszkanie

Nowoczesne Instalacje 2019

Nowoczesne Instalacje

Jak zbudować dom energooszczędny