Montaż okna dachowego. Jak dobrać kołnierz uszczelniający?
Montaż okna dachowego. Jak dobrać kołnierz uszczelniający?
fot. VELUX
Użytkowe wykorzystanie poddaszy wiąże się z koniecznością zapewnienia tam dostatecznego oświetlenia naturalnego, czego z reguły nie udaje się zrealizować poprzez zwykłe okna fasadowe osadzone w ścianach szczytowych. Natomiast umieszczenie stolarki okiennej w połaci dachowej umożliwia uzyskanie intensywnego oświetlenia pomieszczeń, nie ograniczając przy tym zbytnio możliwości aranżacji wnętrza. Jak prawidłowo zamontować okna dachowe?
Okna montowane w połaci dachowej powinny zapewniać możliwie równomierny dopływ światła naturalnego, a powierzchnia oszklenia przy użytkowaniu mieszkalnym odpowiadać 10-15% powierzchni pomieszczenia. Przy stosunkowo niewielkich wymiarach pojedynczych okien często zachodzi konieczność łączenia ich w zestawy w układzie poziomym lub pionowym. Należy dążyć do ich umieszczania możliwie wysoko, co pozwala na lepsze doświetlenie pomieszczeń, ale z drugiej strony utrudnia ich obsługę i utrzymanie w czystości.
Przy ustalaniu wysokości osadzenia okna trzeba pogodzić wymagania doświetlenia z ergonomią obsługi. Dolna krawędź okna powinna znajdować się na wysokości ok. 90-120 cm od podłogi - umożliwia to wygodne wyglądanie na zewnątrz oraz ręczną obsługę klamki, a górna krawędź nie powinna wypadać wyżej niż ok. 200 cm, jeśli okno ma być otwierane bez użycia drążka lub napędu elektrycznego. Wysokość osadzenia zależy też od kąta nachylenia dachu - im mniejszy spadek połaci, tym dłuższe okno trzeba zastosować, aby uzyskać porównywalny dopływ światła i zbliżoną wysokość górnej krawędzi. Na dachach o małym nachyleniu dobrze sprawdzają się więc okna o wydłużonych proporcjach lub zestawy pionowe, natomiast przy stromych połaciach wystarczą okna krótsze.
Typowe nachylenie dachu, umożliwiające zamontowanie okien połaciowych, zawiera się w granicach 15-90°, ale niektóre ich rodzaje można montować jedynie w węższym zakresie pochylenia.
Okna połaciowe są dostępne jako obrotowe, obrotowo-uchylne, rozwierne lub przesuwne:
okna obrotowe umożliwiają obrót okna względem osi poziomej w zakresie do prawie 180°, przy czym oś może znajdować się pośrodku wysokości lub powyżej, co zwiększa swobodny prześwit. Skrzydło utrzymuje się samoczynnie przy dowolnym kącie otwarcia i umożliwia wygodne umycie szyby zewnętrznej z pomieszczenia. Wadą tego rozwiązania jest przysłanianie prześwitu w każdej pozycji otwarcia oraz „wchodzenie” górnej części skrzydła do wnętrza pomieszczenia;
Okno dachowe obrotowe, fot. Okpol.
uchylno-obrotowe - łączą funkcje okien obrotowych i uchylnych dzięki specjalnym okuciom i - w zależności od potrzeb - przełącznikiem można zmienić sposób ich otwierania. W pozycji uchylnej skrzydło utrzymuje się samoczynnie przy kilku kątach rozwarcia lub płynnie w stosunkowo wąskim zakresie stopnia otwarcia.
Okno dachowe uchylno-obrotowe, fot. VELUX.
rozwierne - stosowane głównie w wyłazach dachowych. Blokowane przy otwarciu o kącie 90° pozwalają na swobodne wyjście na dach.
przesuwne - stosowane w oknach specjalnych, panoramicznych, w których skrzydło chowa się pod osłoną zamontowaną na pokryciu dachowym.
Parametry techniczne i materiały ram
Okno połaciowe jest znacznie bardziej narażone na straty ciepła i działanie warunków atmosferycznych niż okno fasadowe, dlatego jego parametry cieplne mają istotne znaczenie dla komfortu użytkowania poddasza. Standardem rynkowym stały się pakiety dwuszybowe o podwyższonej izolacyjności oraz pakiety trzyszybowe, które zapewniają niższy współczynnik przenikania ciepła Uw całego okna i ograniczają odczucie chłodu w pobliżu przeszklenia zimą. Przy wyborze warto zwracać uwagę na współczynnik Uw deklarowany dla kompletnego okna, a nie jedynie Ug samego pakietu szybowego, ponieważ to rama i sposób osadzenia szyby decydują o rzeczywistych stratach ciepła.
Ze względów bezpieczeństwa szyba zewnętrzna powinna być hartowana - odporna na grad i uderzenia gałęzi, natomiast w pakietach o podwyższonym standardzie bezpieczeństwa szyba wewnętrzna wykonywana jest jako laminowana, dzięki czemu po stłuczeniu odłamki pozostają na folii i nie spadają do pomieszczenia. Dostępne są również pakiety z powłoką samoczyszczącą, ograniczającą osadzanie zabrudzeń na zewnętrznej powierzchni szyby, oraz szyby o podwyższonej izolacyjności akustycznej, przydatne przy pokryciach blaszanych, na których deszcz generuje wyraźny hałas.
Ramy okien dachowych wykonywane są z trzech grup materiałów. Najpopularniejsze pozostaje drewno sosnowe klejone warstwowo, impregnowane i lakierowane, cenione za sztywność i naturalny wygląd. Do pomieszczeń o podwyższonej wilgotności - łazienek, kuchni czy pralni - przeznaczone są okna z ramą drewnianą oblaną powłoką poliuretanową, całkowicie odporną na wilgoć i łatwą w utrzymaniu czystości. Trzecią grupę stanowią okna z profili PVC, które nie wymagają konserwacji i również dobrze znoszą wilgotne środowisko. Od zewnątrz ramy wszystkich typów osłonięte są oblachowaniem, najczęściej z lakierowanego aluminium.
Akcesoria do okien dachowych
Niezbędnym elementem, umożliwiającym prawidłowe zamontowanie okna, są kołnierze uszczelniające tzw. fartuchy przystosowane do różnych pokryć dachowych, jak i konkretnego typowymiaru okna. Dostępne są w dwóch lub trzech odmianach - do pokryć płaskich (papa, gonty, blacha) średnio- i wysokoprofilowych (dachówki ceramiczne, cementowe, blachodachówki).
Jak dobrać kołnierz uszczelniający?
Kołnierz uszczelniający jest elementem okna dachowego, który zapewnia ochronę połączenia okna z pokryciem przed opadami deszczu i śniegu oraz odprowadza wodę spływającą po połaci wokół ościeżnicy.
Najbezpieczniejszym wyjściem jest zakup kołnierza uszczelniającego do okna dachowego tego samego producenta.
Kołnierze mogą być wykonane ze: sztywnej blachy aluminiowej (najczęściej stosowane), blachy miedzianej i tytan-cynku - do pokryć z tych materiałów.
Rodzaje kołnierzy uszczelniających
Uniwersalne - do pokryć dachowych falistych i płaskich. Mają fartuch, regulowany element podporowy i kliny uszczelniające.
Do pokryć dachowych płaskich - zazwyczaj nie są wyposażone w rynienki odwadniające, kliny boczne czy fartuch.
Do pokryć dachowych falistych / trapezowych - są to kołnierze uszczelniające z pełnym wyposażeniem.
Do pokryć dachowych łuskowych (np. dachówka karpiówka) - kołnierze uszczelniające mają cięte boki.
Oznaczenia kołnierzy uszczelniających są różne w zależności od producenta.
Oprócz kołnierzy podstawowych producenci oferują kołnierze kombi (zespolone), przeznaczone do montażu zestawów kilku okien obok siebie lub jedno nad drugim - zapewniają one szczelne połączenie sąsiadujących ościeżnic przy zachowaniu wymaganych odstępów montażowych. Dostępne są także kołnierze do montażu obniżonego, pozwalające osadzić okno głębiej w połaci, co poprawia izolacyjność cieplną strefy połączenia i nadaje dachowi bardziej płaską, estetyczną linię.
Kołnierz uszczelniający EDT do pokrycia dachowego płaskiego, fot. VELUX.
Przy montażu wykorzystuje się też zestawy izolacyjne z materiałów ciepłochronnych, folie paroszczelne i paroprzepuszczalne. Coraz częściej stosowane są fabryczne zestawy docieplające w postaci ramy z pianki polietylenowej lub owczej wełny zakładanej na ościeżnicę przed osadzeniem okna w otworze - eliminują one konieczność ręcznego docinania izolacji wokół ramy i ograniczają ryzyko powstania mostków termicznych. Ze względu na możliwość intensywnego nasłonecznienia okna połaciowe wyposażane są w osłony przeciwsłoneczne w formie markiz, rolet wewnętrznych lub zewnętrznych bądź żaluzji.
Niezbędną wentylację pomieszczenia umożliwiają z kolei nawiewniki montowane w ramie o regulowanym przepływie powietrza. Okna dachowe mogą być wyposażone w mechanizm elektrycznego otwierania i zamykania, co jest niezbędne, gdy umieszczone są wysoko poza zasięgiem użytkownika stojącego na podłodze. W rozbudowanych systemach automatycznego sterowania zamykaniem i otwieraniem okien, opuszczaniem osłon przeciwsłonecznych czy reakcją na opady, steruje układ z programowalnym procesorem współpracujący z czujnikami nasłonecznienia, deszczu czy ruchu.
Zasady montażu okna dachowego
Okna połaciowe montowane są głównie w drewnianych konstrukcjach dachowych na etapie wykonywania pokrycia, ale już przy budowie więźby dachowej należy uwzględnić ich rozmieszczenie i wymiary. Dzięki temu uniknie się ewentualnych przeróbek dostosowujących rozstawienie krokwi do szerokości okien.
Trzeba też brać pod uwagę rodzaj pokrycia dachowego, gdyż wymaga to doboru odpowiednich kołnierzy uszczelniających, jak też ustalenia wysokości wyniesienia okien ponad powierzchnię dachu. Szczegółowe postępowanie przy montażu określa instrukcja dołączona do wyrobu, gdyż poszczególni producenci zalecają nieco inne sposoby mocowania, uszczelniania czy ocieplania. Niemniej, niezależnie od rodzaju okna należy przestrzegać pewnych ogólnych reguł montażowych.
W zależności od konstrukcji dachu i zaleceń producenta okno mocuje się na łatach lub bezpośrednio na krokwiach. Montaż na łatach jest rozwiązaniem częstszym - kątowniki montażowe opierają się na łatach, co ułatwia precyzyjne wypoziomowanie okna i regulację jego położenia względem pokrycia, wymaga jednak stabilnego ołatowania o odpowiednim przekroju. Montaż na krokwiach stosuje się przede wszystkim przy pełnym deskowaniu połaci oraz tam, gdzie rozstaw krokwi dokładnie odpowiada szerokości ościeżnicy - kątowniki przykręca się wówczas bezpośrednio do boków krokwi. Oba sposoby wymagają zastosowania uchwytów przewidzianych przez producenta dla danej metody.
Znaczenie ma również głębokość osadzenia okna w połaci. Producenci przewidują zwykle dwie lub trzy pozycje montażowe zaznaczone na ościeżnicy. Osadzenie głębsze (obniżone) poprawia izolacyjność cieplną połączenia i optycznie „wtapia” okno w płaszczyznę dachu, wymaga jednak dedykowanego kołnierza. Osadzenie płytsze ułatwia natomiast montaż przy pokryciach o wysokim profilu. Wybrana pozycja musi być zgodna z zastosowanym kołnierzem uszczelniającym.
Otwór w połaci dachowej przewidziany do zamontowania okna powinien być o 4-6 cm większy niż wymiary zewnętrzne ościeżnicy. Umożliwi to nie tylko włożenie dodatkowej izolacji cieplnej między ramą a konstrukcją dachową, ale również korektę jej zamocowania. Jeśli rozstawienie krokwi jest zbyt duże, to po bokach nabija się dodatkowe deski bądź krawędziaki o odpowiedniej grubości. Natomiast przy zbyt małym rozstawie konieczne będzie wstawienie wymianów i wycięcie fragmentu krokwi. Do montażu okna można przystąpić po wstępnym przygotowaniu pokrycia dachowego i na wykończonym już dachu, choć przy niektórych rodzajach pokrycia może być to dość kłopotliwe.
Otwór w połaci dachowej przewidziany do zamontowania okna powinien być o 4-6 cm większy niż wymiary zewnętrzne ościeżnicy, fot. FAKRO.
Typowy układ warstw na dachach spadzistych składa się z krokwi konstrukcyjnych przykrytych folią paroprzepuszczalną (FWK), kontrłat dystansowych oraz łat montażowych bądź deskowania. Przy ustaleniu miejsca zamontowania okna trzeba zwrócić uwagę na zachowanie wymaganych odległości otworu od łat montażowych i uniknąć konieczności mocowania zbyt wąskich elementów pokrycia.
Folię dachową w miejscu osadzenia okna należy rozcinać „na kopertę” - skośnie w narożach i wzdłuż środka. Po zdemontowaniu skrzydła okiennego do ramy przykręca się uchwyty montażowe w miejscach zaznaczonych dla określonych wysokości pokrycia dachu (płaskie, średnio- lub wysokofaliste). Po wstępnym zamocowaniu ościeżnicy należy założyć skrzydło i sprawdzić prawidłowość jego ustawienia, korygując ewentualne niedokładności przesuwem ramy w uchwytach i przy pomocy podkładek.
Istotną rolę w zabezpieczeniu przed zawilgoceniem, zwłaszcza kondensującą parą wodną, pełni szczelne ułożenie folii paroprzepuszczalnej. Rozciętą folię ułożoną na dachu wywija się na zewnątrz otworu okiennego, a po włożeniu ramy osłania się dodatkową płachtą paroprzepuszczalną dostarczaną jako wyposażenie montażowe. Nad górną krawędzią okna należy uformować z folii wstępnego krycia rynienkę odwadniającą, wpuszczoną pod pokrycie i wyprowadzoną skośnie poza obrys otworu - odprowadza ona skropliny i ewentualne przecieki spływające po folii na boki, poza strefę okna. Pominięcie tego elementu jest częstą przyczyną zacieków pojawiających się nad ościeżem dopiero po kilku sezonach. W oknach tworzywowych trzeba zwrócić uwagę na zapewnienie swobodnego odpływu skroplin z otworów odwadniających na powierzchnię tej folii.
Kolejny etap prac montażowych to zamocowanie kołnierza osłaniającego, dostosowanego do rodzaju pokrycia, po uprzednim ułożeniu dolnego pasa dachówek, blachodachówek czy gontów. W przypadku dachówek ceramicznych czy cementowych o wysokim profilu zalecane jest sfazowanie krawędzi górnych fali, co ułatwi dokładne uformowanie pasa elastycznego kołnierza. Kołnierze osłonowe składają się najczęściej z czterech części - dolnej, górnej i dwóch bocznych - łączonych ze sobą suwliwie i mocowanych wkrętami do ościeżnicy i ołatowania.
Montaż dolnego fragmentu kołnierza z fartuchem, fot. VELUX.
Przy pokryciach profilowanych dolny fragment kołnierza, wykonany z aluminium lub ołowiu, można formować, dostosowując go do profilu dachówek. Formowanie należy prowadzić od środka w kierunku brzegów, które trzeba odwinąć do góry, tworząc rynienkę zapobiegającą niekontrolowanemu spływowi wody. Wstawienie elastycznych uszczelek wokół kołnierza i uzupełnienie pokrycia kończy montaż okna w połaci dachowej.
Od strony wewnętrznej obramowanie okna i wnękę wykańcza się przy użyciu elementów systemu suchej zabudowy lub montując gotowe, oferowane przez niektórych producentów, obudowy wnęki. Izolacja cieplna wokół ościeża powinna być ułożona bardzo starannie i osłonięta od środka folią paroszczelną mocowaną zszywkami bądź taśmą dwustronnie klejącą do ramy. Przy wykańczaniu należy przestrzegać zasady takiego ukształtowania ościeża, aby jego górna powierzchnia była równoległa do podłogi natomiast dolna - prostopadła do niej. Dzięki temu uzyskuje się naturalną cyrkulację obiegu powietrza wzdłuż płaszczyzny szyby, co zapobiega jej zaparowaniu.
Zalecane jest również zlokalizowanie grzejnika bezpośrednio pod oknem, który intensyfikuje przepływ strumienia powietrza w okresie grzewczym. Układane obecnie grube warstwy izolacji cieplnej (nawet powyżej 30 cm) w połaci dachowej sprawiają, że wokół okna tworzy się „tunel” ograniczający równomierny dopływ światła naturalnego do pomieszczenia. Dlatego boki ościeża warto montować skośnie do płaszczyzny okna lub nawet wykańczać jako powierzchnię łamaną, co dodatkowo zmniejsza ryzyko uderzenia głową w krawędź obramowania okna.
Najczęstsze błędy montażowe
Większość problemów eksploatacyjnych z oknami dachowymi wynika nie z wad samego wyrobu, lecz z uchybień montażowych. Do najczęstszych należy niedostosowanie rozstawu krokwi bez wstawienia pełnowartościowych wymianów - podparcie okna na dobitych prowizorycznie deskach prowadzi z czasem do odkształcenia ościeżnicy i problemów z domykaniem skrzydła. Równie powszechne jest nieprawidłowe rozcięcie i połączenie folii wstępnego krycia z ramą okna oraz pominięcie rynienki odwadniającej nad otworem, co skutkuje zaciekami trudnymi do zdiagnozowania, bo pojawiającymi się z dala od faktycznego miejsca przecieku. Błędem jest także dobór kołnierza nieodpowiadającego profilowi pokrycia lub pozycji montażowej okna, rezygnacja ze sfazowania wysokich fal dachówek przed uformowaniem fartucha, a wewnątrz - niestaranne docieplenie ościeża i brak ciągłości folii paroszczelnej, prowadzące do kondensacji pary wodnej w warstwie izolacji. Wreszcie niewłaściwe ukształtowanie wnęki, z pominięciem zasady górnej powierzchni równoległej i dolnej prostopadłej do podłogi, ogranicza cyrkulację powietrza i powoduje uporczywe zaparowywanie szyby.
Od 1998 roku Redakcja "Budujemy Dom" tworzy społeczność pasjonatów budownictwa, którzy z chęcią dzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem. Nasz zespół to wykwalifikowani redaktorzy, architekci, inżynierowie i specjaliści z różnych dziedzin budownictwa, którzy stale poszerzają swoją wiedzę i śledzą najnowsze trendy.
Skomentuj
