Ocieplenie ścian bez błędów. System ETICS w praktyce

Czego dowiesz się z artykułu?

Ocieplenie domu to w naszych warunkach klimatycznych konieczność. Szacuje się, że tylko przez słabo zaizolowane ściany ucieka z budynku nawet 30% energii przeznaczonej na ogrzewanie. Ocieplenie przegród to nie tylko kwestia troski o domowy budżet i komfort mieszkania, ale również wymóg prawny. Zgodnie z obecnymi normami wartość współczynnika przenikania ciepła U ścian zewnętrznych nie może być wyższa niż 0,2 W/(m2·K). W przypadku podłogi na gruncie i stropu nad nieogrzewaną piwnicą ten wskaźnik wynosi 0,3, a dachu, stropodachu i stropów pod nieogrzewanymi kondygnacjami - 0,15.

Jednak podczas projektowania domów energooszczędnych kierunek jest taki, by wartości tych współczynników były jeszcze niższe. W większości technologii uzyskuje się to stosując grubszą warstwę izolacji. Wśród budujących domy jednorodzinne najwięcej emocji budzi ocieplenie ścian i to im poświęcimy najwięcej miejsca. Skupimy się przede wszystkim na systemie ETICS, w którym do izolowania używa się głównie styropianu i wełny mineralnej.

Czym ocieplić ściany?

Styropian do ocieplenia w metodzie ETICS

Najczęściej stosowanym materiałem ociepleniowym w naszym kraju jest styropian, czyli spieniony polistyren (EPS). O jego popularności decyduje przede wszystkim korzystny stosunek ceny do skuteczności izolacyjnej. Współczynnik przewodności cieplnej λ tego materiału mieści się w przedziale 0,030-0,045 W/(m·K) - im niższa wartość tego wskaźnika, tym materiał lepiej ogranicza ucieczkę ciepła przez przegrodę.

Styropian występuje w dwóch odmianach - białej i grafitowej. Ten drugi ma lepsze parametry izolacyjne, co pozwala zastosować nieco cieńszą warstwę ocieplenia przy zachowaniu tej samej skuteczności. Ma to znaczenie np. przy wnękach okiennych - im są płytsze, tym więcej światła dziennego dociera do wnętrz.

Styropian jest materiałem lekkim i łatwym w cięciu, co upraszcza zarówno transport na budowę, jak i samą obróbkę podczas montażu. Charakteryzuje się też niską nasiąkliwością i dobrą odpornością na ściskanie, a kontakt z nim nie podrażnia skóry ani dróg oddechowych. Do ocieplania ścian zewnętrznych i podłóg wykorzystuje się najczęściej odmiany oznaczane jako EPS. W przypadku fundamentów stosuje się natomiast polistyren ekstrudowany (XPS, styrodur), który ma jeszcze niższą nasiąkliwość i wyższą wytrzymałość mechaniczną, co ma istotne znaczenie w strefie cokołowej i poniżej poziomu gruntu, gdzie materiał narażony jest na stały kontakt z wilgocią oraz obciążenia związane z parciem gruntu.

Zgodnie z prawem obecnie maksymalna wartość współczynnika przenikania ciepła U ścian zewnętrznych nie może być wyższa niż 0,2 W/(m2·K), fot. ROCKWOOL

Wełna mineralna przy ocieplaniu stytemem ETICS

Drugim pod względem popularności materiałem ociepleniowym jest wełna mineralna, produkowana ze stopionych i rozwłóknionych surowców naturalnych - najczęściej skał bazaltowych lub stłuczki szklanej. Ma podobną przewodność cieplną do styropianu, ale jej właściwości użytkowe są inne. Skuteczniej tłumi dźwięki i jest elastyczna, dzięki czemu łatwo dopasowuje się do nieregularnych powierzchni, co pozwala wyeliminować ryzyko powstania w tych miejscach mostków termicznych. Jej zaletą jest wysoka paroprzepuszczalność i niepalność - wełna zachowuje swoje właściwości w wysokich temperaturach, co podnosi poziom bezpieczeństwa pożarowego całego budynku. Jednak ma też poważną wadę - źle znosi długotrwałą obecność wilgoci. Pod jej wpływem traci swoje właściwości izolacyjne, dlatego kluczowe jest właściwe zabezpieczenie materiału przed wodą zarówno na etapie montażu, jak i w trakcie eksploatacji. Wełna używana jest nie tylko do ścian, ale też do ocieplenia podłóg i dachów. Nie nadaje się natomiast do izolowania fundamentów.

Dobrymi izolatorami są też pianki termoizolacyjne dostępne w postaci sztywnych i twardych płyt lub w nanoszone natryskowo. Te pierwsze wykorzystywane są do ocieplania ścian, ocieplenia dachów i stropów, ale ze względu na wysoką cenę nie cieszą się u nas zbyt dużą popularnością. Coraz chętniej wykorzystywane są natomiast pianki aplikowane natryskowo, które stosuje się do ocieplania skosów dachów. Taka metoda pozwala zaizolować nawet trudno dostępne miejsca.

Czym jest system ETICS?

W naszym kraju większość ścian powstaje w technologii dwuwarstwowej ocieplonej metodą lekką mokrą, określaną też z angielskiego ETICS (External Thermal Insulation Composite System, czyli zintegrowany system zewnętrznej izolacji cieplnej) lub polskiego BSO (bezspoinowy system ociepleń).

Odpowiednie ocieplenie ścian zewnętrznych, podłogi i dachu nie tylko chroni przed wychładzaniem zimą, ale też przed nadmiernym nagrzewaniem wnętrz latem, fot. swisspor

Wykonanie ocieplenia systemem ETICS

Nazewnictwo to wskazuje, że do wykonania ocieplenia w systemie ETICS potrzebny jest kompletny zestaw produktów, a warstwa wykończeniowa nie ma spoin czy mechanicznych łączeń widocznych na zewnątrz. Prace zaczyna się od zamocowania do muru kołkami tzw. listwy startowej z metalu lub tworzywa sztucznego, na której oprze się ocieplenie. Płyty styropianu lub wełny przytwierdza się do równego, czystego i suchego podłoża na klej, który nakłada się pacą zębatą nie tylko w środku płyty, ale również na jej obwodzie - po dociśnięciu do podłoża powinien on pokrywać przynajmniej 60% powierzchni płyty. Dzięki temu ocieplenie będzie solidnie zamocowane, a pomiędzy płytami nie będzie szczelin, którymi mogłoby się przemieszczać zimne powietrze. Wykonanie obwodowego pasa kleju ma ponadto na celu ochronę przed rozprzestrzenianiem się ognia. Płyty w kolejnych rzędach należy przyklejać na tzw. mijankę pilnując, by były dobrze spasowane, bo w przeciwnym razie na ich stykach powstaną liniowe mostki termiczne.

Kołkowanie styropianu

Kolejny krok to kołkowanie, czyli dodatkowe mocowanie ocieplenia za pomocą kołków. Ich liczba i rozmieszczenie zależą od grubości izolacji oraz rodzaju materiału, z jakiego wzniesiono ściany nośne - dane te znajdziemy w projekcie izolacji. Standardowo stosuje się od 4 do 6 szt./m2, a przy krawędziach otworów i zakończeniach ścian, gdzie w związku z ssaniem i parciem wiatru ryzyko oderwania płyt jest większe - 6-8 szt.

Pokrycie klejem i zatopienie siatki zbrojącej

Następnie na izolację nakłada się cienką warstwę zaprawy klejowej, w której zatapia się siatkę zbrojącą z włókna szklanego. Warstwę kleju należy pokryć środkiem gruntującym, którego kolor najlepiej dobrać tak, aby był zbliżony do koloru planowanego tynku.

Właśnie tynk jest ostatnim elementem systemu, który decyduje o wyglądzie ściany.

Na każdym z wymienionych etapów ocieplenia systemem ETICS potrzebna jest staranność wykonawcza - jej brak niekorzystnie odbije się na izolacyjności ścian. Jak wspomniano na wstępie, systemowe podejście oznacza, że do ocieplenia wykorzystuje się zestaw produktów, które są ze sobą kompatybilne. Dlatego zaleca się, by kleje, siatki zbrojące i tynki pochodziły od jednego producenta. Zyskamy w ten sposób pewność, że ich właściwości chemiczne i mechaniczne będą wzajemnie dopasowane, co wpłynie na trwałość systemu. Ma to też wpływ na gwarancję - w przypadku użycia wyrobów różnych marek każdy producent może wskazywać na niezgodność z własną specyfikacją i odmówić uznania reklamacji. Niektórzy dostawcy systemów ETICS wprost zastrzegają, że gwarancja obowiązuje tylko przy stosowaniu kompletnego zestawu ich produktów.

Najpopularniejszym materiałem ociepleniowym stosowanym w budownictwie jest styropian, który ma dobre właściwości termoizolacyjne, jest lekki, mało nasiąkliwy i odporny na ściskanie, fot. AUSTROTHERM

Jaka grubość ocieplenia 15, 20 czy 25 cm?

W technologii dwuwarstwowej o właściwościach termoizolacyjnych ściany decyduje nie jej materiał konstrukcyjny, a warstwa ocieplenia. Jej standardowa grubość, 15-25 cm, pozwala uzyskać przegrodę o wspomnianej wyżej wartości współczynnika U lub o jeszcze lepszych parametrach termicznych. Z pewnością u niektórych inwestorów pojawi się pokusa, aby mimo wszystko zastosować lepszy izolacyjnie materiał na warstwę nośną albo pogrubić ocieplenie. Pierwsze rozwiązanie jest nieopłacalne, ale również zwiększenie grubości ocieplenia powyżej określonego wyżej pułapu nie przyniesie istotnych korzyści. Poprawi parametry cieplne ściany jedynie w niewielkim stopniu, a jednocześnie utrudni mocowanie izolacji, bo konieczne będą specjalne bardzo długie łączniki, które są drogie. Co więcej, głębsze osadzenie okien w ścianie oznacza, że do pomieszczeń dociera wyraźnie mniej naturalnego światła - wnęki okienne stają się tak głębokie, że skutecznie ograniczają kąt padania promieni słonecznych. Wspomnieliśmy o tym opisując zalety szarego styropianu.

Przeczytaj

Może cię zainteresować

Zaprojektuj budynek o minimalnym śladzie węglowym dzięki... Wata szklana na skórze? Sprawdź, jak się jej pozbyć! Jaki materiał izolacyjny wybrać: styropian czy płyty...

Dowiedz się więcej

Zobacz więcej Zobacz mniej

Na marginesie należy dodać, że energooszczędność domu zależy nie tylko od ocieplenia przegród. Bardzo ważna jest też jego forma - im bryła budynku jest prostsza i bardziej zwarta, tym mniejsza jest łączna powierzchnia przegród zewnętrznych, przez które ucieka ciepło. Znaczenie ma też orientacja budynku względem stron świata, rodzaj stolarki, system grzewczy czy system wymiany powietrza.

Największą zaletą ścian ocieplonych metodą lekką mokrą jest niskie ryzyko powstania mostków termicznych. Mur jest bowiem szczelnie otulony izolacją, fot. ISOVER

Jaki tynk na elewację w systemie ociepleń ETICS?

Ważnym elementem systemu ociepleń ETICS są tynki, które stanowią zabezpieczenie izolacji, a także pełnią rolę ozdoby budynku. Rynek zdominowały dziś tynki cienkowarstwowe, które są standardowym rozwiązaniem przy ocieplaniu ścian metodą ETICS. Dostępne są w dwóch odmianach: jako sucha mieszanka wymagająca rozrobienia z wodą lub jako gotowa do użycia masa sprzedawana w wiadrach. Nakłada się je pacą nierdzewną w jednej warstwie, o grubości od 2 do 10 mm, na uprzednio przygotowane podłoże - wspomnianą warstwę zaprawy klejowej zbrojonej siatką. Większość rodzajów tynków cienkowarstwowych nie wymaga późniejszego malowania, co upraszcza i przyspiesza wykończenie elewacji. Tego typu produkty różnią się właściwościami i zastosowaniem.

Najtańsze są elewacyjne tynki mineralne, jednak ich wybór wiąże się z koniecznością pomalowania elewacji po nałożeniu. Są mało odporne na wodę, za to bardzo dobrze przepuszczają parę wodną, co czyni je dobrym rozwiązaniem w przypadku ścian ocieplonych wełną mineralną - materiałem, który wymaga swobodnego odprowadzania wilgoci przez przegrodę. Tynki akrylowe są elastyczne i skutecznie chronią elewację przed wodą opadową, jednak ich paroprzepuszczalność jest niska. Z tego powodu nie powinno się ich stosować na ociepleniu z wełny mineralnej - mogą powodować zatrzymywanie wilgoci w przegrodzie. Sprawdzą się natomiast tam, gdzie warstwa izolacyjna wykonana jest ze styropianu. Większą trwałością i mniejszą podatnością na zabrudzenia charakteryzują się tynki silikonowe. Są droższe od mineralnych i akrylowych, ale ich zaletą są właściwości hydrofobowe - woda nie wnika w powierzchnię, lecz spływa po niej, zabierając ze sobą osadzony brud. Efekt samoczyszczenia sprawia, że elewacja długo zachowuje estetyczny wygląd bez konieczności mycia. To szczególnie istotne w przypadku domów położonych przy ruchliwych drogach lub w miejscach narażonych na intensywne zanieczyszczenie powietrza. Tynki silikonowe są przy tym paroprzepuszczalne, co rozszerza zakres ich zastosowania. Kolejnym rodzajem są tynki silikatowe, produkowane na bazie szkła wodnego. Mimo że są trwałe i wyjątkowo odporne na rozwój grzybów oraz porostów, nie cieszą się dużą popularnością wśród wykonawców. Powodem jest ich wrażliwość na warunki atmosferyczne podczas nakładania - wymagają odpowiedniej temperatury (od 8 do 25^oC) i wilgotności powietrza, co ogranicza czas, w którym można je bezpiecznie aplikować. W sprzedaży są ponadto produkty silikonowo-silikatowe, które łączą zalety obu typów, czyli trwałość oraz odporność na zabrudzenia.

Bonie - ozdoba elewacji w systemie ETICS

Ciekawym sposobem na urozmaicenie elewacji wykonanej w systemie ETICS jest zastosowanie boniowania. Polega ono na wprowadzeniu widocznych podziałów na powierzchni - mogą one biec wzdłuż narożników budynku, obramowywać otwory okienne, wyznaczać granice między kondygnacjami albo optycznie dzielić elewację na odrębne strefy. W tym celu stosuje się specjalne listwy systemowe. Prace należy rozpocząć od wytyczenia na warstwie ocieplenia miejsc, w których zostaną wykonane nacięcia. W zależności od układu planowanych boni - ich długości, rozstawu i lokalizacji - do wyznaczania linii cięcia można posłużyć się sznurkiem traserskim, poziomicą laserową, zwykłą poziomicą lub łatą murarską. Po wytyczeniu linii przystępuje się do wycinania rowków w materiale izolacyjnym. Zagłębienia powinny być nieznacznie głębsze i szersze od wymiarów stosowanej listwy - zazwyczaj o ok. 2 cm - aby zapewnić właściwe osadzenie profilu i możliwość naniesienia kleju. Do frezowania rowków najwygodniej użyć wypalarki termicznej. Gdy są one gotowe, nakłada się klej do styropianu - zarówno w wyfrezowane zagłębienie, jak i na jego obrzeża, po czym wsuwa się w nie listwę. Profil ma budowę zamkniętą, co zapewnia mu wystarczającą sztywność - nie ugina się i nie faluje po zamontowaniu. Na jego krawędziach znajduje się zatopiona siatka zbrojąca, która umożliwia prawidłowe połączenie z kolejnymi warstwami wykończeniowymi. Po osadzeniu listwy klej rozprowadza się równomiernie po całej jej zewnętrznej powierzchni i pozostawia do wyschnięcia. Następnie można nałożyć warstwę gruntu, a po jej związaniu - tynk cienkowarstwowy, który pokrywa zarówno powierzchnię ocieplenia, jak i profil boniowania. Ostatnim krokiem jest usunięcie zewnętrznego elementu zamykającego profil.