Rano był tylko fundament, a wieczorem stoją już ściany. 5 szybkich metod budowy domu

Warto poznać metody budowy domów, które w naszym kraju wybierane są rzadziej, mimo że wśród specjalistów cieszą się sporym uznaniem. Często okazuje się bowiem, że niekonwencjonalne podejście do budowy to krótszy czas realizacji, lepsza efektywność energetyczna budynku czy jego oryginalny wygląd. Co istotne, wcale nie musi nadwyrężyć domowego budżetu bardziej niż przy wyborze tradycyjnej technologii.

Czy opłaca się budować dom inaczej niż w technologii murowej?

Wiele osób zainteresowanych budową domu uważa, że alternatywne technologie budowlane muszą być droższe od murowania. Jednak w praktyce całkowite koszty budowy są często porównywalne, a decydujące znaczenie ma to, jak liczymy. Wybierając dom prefabrykowany lub z bali, od razu znamy cenę gotowego budynku. W przypadku tradycyjnego budownictwa sytuacja wygląda inaczej - kosztorys budowy na starcie obejmuje zwykle tylko koszt za stan surowy, który pochłania ok. 50% całego budżetu inwestycji (licząc bez ocieplenia). Instalacje to kolejne ok. 15%, a wykończenie wraz z ociepleniem - ok. 35%. Te późniejsze etapy budowy są zazwyczaj niedoszacowywane, co prowadzi do przykrych zaskoczeń w trakcie realizacji.

Oczywiście lokalne uwarunkowania mogą w pewnych sytuacjach wpłynąć na wyższe koszty niekonwencjonalnej metody - odległość od zakładu prefabrykacji, brak lokalnych ekip obeznanych z daną technologią czy trudny dojazd ciężkiego sprzętu na działkę to czynniki, które trzeba wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji. Nie ma tu jednej reguły - analiza powinna uwzględniać konkretne warunki danej inwestycji. Pewne jest natomiast to, że w Polsce budownictwo oparte w dużym stopniu na prefabrykacji będzie zyskiwało na popularności. Rosną bowiem ceny robocizny, więc czas realizacji inwestycji ma coraz większe znaczenie.

Dom wybudowany w technologii alternatywnej może z wyglądu niczym się nie różnić od tradycyjnego - wszystko zależy od tego, jak wykończone są ściany, fot. ARCHIWUM STOWARZYSZENIA EDG, TEKTUM

Dodatkowo postępująca automatyzacja produkcji sprawia, że metody budowy domów z wykorzystaniem elementów przygotowanych w fabryce będą się stawać coraz bardziej konkurencyjne cenowo. Trzeba też wspomnieć o rosnących wymaganiach dotyczących izolacyjności cieplnej budynków - faworyzują one rozwiązania, w których uzyskanie bardzo dobrych parametrów termicznych jest łatwiejsze i tańsze niż przy klasycznym murowaniu.

1. Budowa domu z kształtek styropianowych - imponując parametry cieplne 

Jedną z alternatywnych metod jest budowa domu, w którym ściany wznosi się z gotowych kształtek styropianowych. Elementy te układa się warstwami niemal jak klocki, przy czym nie łączy się ich na zaprawę, ponieważ mają specjalne wpusty i wypusty, dzięki czemu można je idealnie spasować. Kształtki styropianowe są lekkie i łatwe w obróbce, co sprawia, że tempo budowy jest wyraźnie szybsze niż w przypadku klasycznej technologii. Warto też wspomnieć, że elementy ze styropianu mają różne kąty załamania, dzięki czemu ściany mogą mieć różne kształty. Same kształtki pełnią rolę szalunku traconego - po ułożeniu nie są usuwane, lecz zostają na stałe jako element przegrody. W ich środku umieszcza się bowiem zbrojenie i zalewa betonem. W ten sposób powstaje żelbetowy rdzeń o grubości ok. 15 cm, który nadaje ścianie odpowiednią nośność i sztywność. Styropian po obu jego stronach pełni też rolę izolatora.

W przegrodach z klocków ze styropianu nie ma ryzyka powstawania mostków cieplnych, bo zachowana jest tu ciągłość izolacji, fot. IZODOM 2000 POLSKA

Takie ocieplenie jest bardzo skuteczne - dzięki zachowaniu ciągłości warstwy izolacyjnej nie pojawiają się tu mostki termiczne, które w tradycyjnych ścianach często są przyczyną strat ciepła. Parametry cieplne ścian z kształtek są imponujące, nawet przy standardowych grubościach ścianek styropianowych. Przy elementach o grubości 5 i 15 cm współczynnik przenikania ciepła U wynosi zaledwie 0,14 W/(m2·K), a zastosowanie kształtek z zewnętrzną warstwą styropianu o grubości 25 cm pozwala uzyskać ścianę spełniającą wymagania standardu domu pasywnego, z U = 0,10. Osiągnięcie takich wartości metodami tradycyjnymi jest trudniejsze i bardziej kosztowne.

Ściany z kształtek styropianowych buduje się warstwami, podobnie jak konstrukcje z klocków. Następnie w ich środku umieszcza się zbrojenie i zalewa betonem, fot. IZODOM 2000 POLSKA

Wykończenie ścian z kształtek styropianowych wygląda podobnie jak w przypadku typowych przegród dwuwarstwowych - na zewnątrz nakłada się tynk cienkowarstwowy na siatce i kleju, choć możliwe jest też zastosowanie płytek elewacyjnych lub zamontowanie dowolnej oblicówki na ruszcie. Od strony pomieszczeń wystarczy tynk gipsowy lub okładzina z płyt g-k. Analogiczny jest też sposób budowy pozostałych elementów konstrukcyjnych, czyli podłogi i stropów - wykonuje się tak samo jak w domach tradycyjnych.

Biorąc pod uwagę rosnące koszty robocizny, dom wzniesiony w jednej z alternatywnych technologii budowlanych wcale nie musi być droższy od tradycyjnego, fot. IZODOM 2000 POLSKA

2. Dom szkieletowy - nowoczesny "kanadyjczyk"

Technologia lekkiego szkieletu drewnianego jest bardzo popularna w Kanadzie (stąd potoczna nazwa „kanadyjczyk”), ale też w Stanach Zjednoczonych, czy w Skandynawii i Niemczech. Czy to wystarczający argument, by zdecydować się na taką budowę w Polsce? Entuzjaści nowych technologii przekonują, że tak. Kluczowym elementem takiego domu jest drewniany szkielet złożony z pionowych słupów, zazwyczaj o przekroju 4 × 15 cm, rozstawionych co 30-60 cm. Przestrzeń między nimi wypełnia się wełną mineralną, która pełni rolę izolacji termicznej i akustycznej. Po stronie wewnętrznej szkielet osłania się folią paroizolacyjną, a następnie wykańcza - najczęściej płytami g-k. Od zewnątrz natomiast montuje się poszycie z płyt drewnopochodnych, które usztywnia całą konstrukcję, a nad nim układa się folię paroprzepuszczalną i elewację z desek albo siding. W klasycznym wariancie kanadyjskim strop i podłoga są drewniane. W Polsce częściej stosuje się natomiast zmodyfikowaną wersję tej technologii, dostosowaną do lokalnych uwarunkowań i klimatu. Drewniana podłoga zastępowana jest typową podłogą na gruncie - betonową konstrukcją z warstwą izolacji i jastrychu na górze - rozwiązaniem dobrze sprawdzonym w budownictwie murowanym. Również zewnętrzna warstwa ścian jest inna - zamiast deskowania montuje się warstwę ocieplenia z wełny mineralnej, którą wykańcza się tynkiem cienkowarstwowym, przez co gotowy dom szkieletowy od zewnątrz jest niemal nie do odróżnienia od murowanego. Inną opcją wykończenia elewacji jest cegła klinkierowa lub silikatowa, która daje reprezentacyjny efekt, ale wiąże się z koniecznością poszerzenia fundamentu i wyższymi kosztami.

Kluczowym elementem kanadyjczyka jest drewniany szkielet, który wypełnia się szczelnie wełną mineralną i osłania wybraną okładziną, fot. TEKTUM

Domy szkieletowe z reguły posadawiane są na ławach fundamentowych, chociaż w tym przypadku płyty fundamentowe też są popularne. Tym bardziej, że płytę wykonuje się szybko, podobnie jak i konstrukcję szkieletową można zrobić szybciej niż wymurować tradycyjne ściany. Największą zaletą metody szkieletowej jest krótki czas realizacji. Podczas gdy dom murowany rzadko kiedy udaje się postawić w jednym sezonie budowlanym, dom szkieletowy można wykończyć w ciągu kilku tygodni od wbicia pierwszej łopaty, a większość robót można wykonywać niezależnie od pory roku.

Ogromną zaletą technologii szkieletowej jest krótki czas budowy - do takiego domu można się z reguły wprowadzić już w kilka tygodni po rozpoczęciu prac, fot. JAF POLSKA

Warto jednak wiedzieć o pewnym ograniczeniu - ściany szkieletowe słabo akumulują ciepło. Oznacza to, że po wyłączeniu ogrzewania wnętrza szybciej się wychładzają niż w budynku murowanym, co może być niedogodnością przy niespodziewanych awariach systemu grzewczego. Z drugiej strony ta sama cecha sprawia, że dom reaguje szybko na sterowanie ogrzewaniem - można skutecznie oszczędzać, obniżając temperaturę podczas nieobecności i szybko nagrzewając pomieszczenia przed powrotem. Małą zdolność do akumulacji ciepła można jednak w znacznym stopniu zrekompensować robiąc ogrzewanie podłogowe lub fundamentową płytę grzewczą.

3. Budowa z prefabrykatów - czyli dom z fabryki

Podobnie jak domy szkieletowe, domy z prefabrykatów wyróżniają się krótkim czasem montażu, jednak w tym przypadku zastosowanie ma z reguły inny materiał. Elementy konstrukcyjne wykonuje się głównie z żelbetu lub keramzytobetonu. Keramzyt to kuliste granulki wypalane z gliny w wysokiej temperaturze - porowate, lekkie, a zarazem wytrzymałe. Beton z jego dodatkiem łączy w sobie wystarczającą nośność typową dla materiałów betonowych z dobrymi właściwościami termoizolacyjnymi i relatywnie niewielką masą. Gotowe elementy, niekiedy nawet całe ściany domu, produkowane są w specjalistycznych zakładach z dużą precyzją. Już na etapie wytwarzania wbudowuje się w nie puszki elektryczne, bruzdy na instalacje oraz nadproża okienne i drzwiowe. Jeszcze w zakładzie prefabrykacji możliwe jest też zespolenie elementów ściennych z warstwą izolacji cieplnej. Po przywiezieniu na plac budowy ustawia się je przy użyciu dźwigu i łączy ze sobą, a do wykonania pozostają jedynie wieńce i stropy. Zaletą fabrycznej produkcji jest porządek na budowie i brak konieczności koordynowania prac wielu wyspecjalizowanych ekip. Pogoda ma też mniejszy wpływ na harmonogram robót, a czas od rozpoczęcia montażu do odbioru budynku może wynosić zaledwie kilka tygodni.

W przypadku domu z prefabrykatów ograniczeniem może być to, że podczas montażu niezbędny jest dźwig. Tymczasem nie na każdą działkę da się nim wjechać, fot. MIHATA

W przypadku technologii prefabrykowanej trzeba jednak mieć świadomość kilku istotnych ograniczeń. Koszty transportu dużych elementów mogą być wysokie, jeśli zakład prefabrykacji jest oddalony od działki. Ponadto nie na każdą posesję da się nimi wjechać. Należy też pamiętać, że po zatwierdzeniu projektu i wykonaniu elementów w fabryce nie ma już możliwości wprowadzania zmian - przesunięcie okna czy modyfikacja układu ścian wymagałoby wykonania nowych prefabrykatów. Wreszcie technologia ta wymaga zabezpieczenia całości środków finansowych na starcie, ponieważ budowa nie może być realizowana etapami, jak to bywa w tradycyjnym murowaniu.

4. Szalunek tracony - szybka metoda wznoszenia ścian

Ta nieco mniej znana metoda szybkiego wznoszenia ścian polega na zastosowaniu szalunku z płyt zrębkowo-cementowych, który po wypełnieniu betonem ze zbrojeniem nie jest demontowany, lecz staje się trwałą częścią przegrody - analogicznie jak w przypadku domu z kształtek styropianowych. Płyty, do których zamocowana jest już izolacja ze styropianu, pełnią więc funkcję zarówno konstrukcyjną, jak i izolacyjną - po wypełnieniu wykonanej z nich formy betonem otrzymuje się ocieploną ścianę nośną o monolitycznej strukturze żelbetowej. Elementy te są wytwarzane w standardowych wymiarach i można je bez problemu docinać do potrzebnych rozmiarów. Wykończenie od strony wnętrza jest proste - wystarczy gładź gipsowa, płytki ceramiczne lub inna wybrana okładzina. Elewacja zewnętrzna jest natomiast zazwyczaj tynkowana. Dach i strop w tej technologii wykonuje się metodami typowymi dla budownictwa tradycyjnego - więźba dachowa powstaje na placu budowy i może być kryta dowolnym materiałem. Możliwe jest jednak zastosowanie systemowego stropu gęstożebrowego, w którym w miejsce ceramicznych pustaków używa się elementów wykonanych z tych samych płyt zrębkowo-cementowych, co ściany.

5. Alternatywna budowa nowoczesnego domu z bali

Nowoczesny dom z bali to propozycja dla tych, którym zależy na autentycznym, naturalnym wyglądzie elewacji. Rozwiązanie to - kojarzone z tradycyjnym budownictwem - wymaga obecnie dostosowania do współczesnych wymagań energetycznych. Ściany z litego drewna, bez dodatkowej izolacji, musiałyby mieć bowiem grubość bliską 80 cm, żeby spełnić obowiązujące normy ciepłochronności - co byłoby trudne do wyobrażenia.

Nowoczesne domy z bali muszą mieć ocieplenie, które jest montowane od wewnątrz lub pomiędzy drewnianymi elementami. Bez niego nie spełniłyby aktualnych wymagań dotyczących termoizolacyjności budynków, FINDREWNO/HONKA

Ocieplenie domu z bali jest więc dziś konieczne, ale aby nie tracić unikatowego wyglądu elewacji, montuje się je od strony wewnętrznej. Ewentualnie izolacja cieplna znajduje się wewnątrz ściany, pomiędzy warstwami drewna. W tym celu do bali przytwierdza się najpierw folię wiatroizolacyjną, a następnie drewniany ruszt, w którym układana jest wełna mineralna. Jest ona materiałem sprężystym, dzięki czemu dokładnie wypełnia wszystkie przestrzenie między belkami, nie pozostawiając szczelin. Jeśli projekt wymaga grubszej warstwy izolacji, montuje się drugi ruszt, tym razem prostopadły do pierwszego, i uzupełnia kolejną warstwą wełny. Całość osłania się folią paroizolacyjną i wewnętrzną okładziną ścienną. By zachować klimat tradycyjnego wnętrza, stosuje się często cienką imitację bali. Do drewnianego charakteru budynku nawiązują też inne detale: widoczne od dołu belki stropowe, stolarka okienna ze szprosami czy drewniane podłogi z desek ułożonych na legarach. Dopełnieniem całości będzie dach kryty gontem drewnianym lub strzechą. Czas budowy domu z bali jest podobny jak w przypadku realizacji domu szkieletowego - doświadczona ekipa jest w stanie postawić konstrukcję w ciągu kilku tygodni. Posadowienie może opierać się zarówno na tradycyjnych ławach fundamentowych, jak i na płycie fundamentowej.