Ściany zewnętrzne: nie materiał, a te detale robią największą różnicę

Czego dowiesz się z artykułu?

Ściany zewnętrzne to nie tylko fizyczna przegroda, oddzielająca wnętrza od otoczenia, ale też element konstrukcyjny, cieplny, akustyczny i estetyczny. Od rodzaju ścian zewnętrznych, ich grubości, sposobu wykonania oraz dopracowania detali zależy nie tylko trwałość domu, ale również wygoda mieszkańców - temperatura w domu zimą i latem, brak (lub obecność) zawilgoceń, rachunki za ogrzewanie i chłodzenie, a nawet akustyka w pomieszczeniach.

Na jakie ściany zewnętrzne się zdecydować - ważne przy wyborze

Zanim wybierze się technologię budowy domu, warto uporządkować wiedzę na temat ścian zewnętrznych budynków - z jakich materiałów wznosi się dziś ściany zewnętrzne w domach jednorodzinnych, jakie są najpopularniejsze rozwiązania technologiczne oraz jakie miejsca na budowie wymagają szczególnej staranności. W tym artykule skupimy się na najpopularniejszych technologiach murowania, choć producenci oferują też systemy prefabrykowane - z drewna, keramzytobetonu, szalunku traconego. Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie budowy ścian zewnętrznych, które byłoby najlepsze dla każdego domu i każdej działki. Wybór rodzaju ściany zewnętrznej zależy od wielu czynników - wymagań energetycznych, budżetu inwestora, dostępności wykonawców znających daną technologię, warunków gruntowo-wodnych, preferowanej estetyki elewacji. Inwestor powinien w pierwszej kolejności określić priorytety, czyli to, czy zależy mu na maksymalnej prostocie wykonania, dobrych parametrach cieplnych, efektownej trwałej elewacji, czy może liczy się przede wszystkim szybkie tempo albo koszt budowy.

Kluczowe detale, które wpływają na jakość ścian zewnętrznych

Niezależnie jednak od wybranej technologii, wspólnym mianownikiem ścian zewnętrznych zawsze jest jakość wykonania detali. Poprawnie zaprojektowane i starannie wymurowane ściany zewnętrzne, będą trwałe przez dekady, zapewniając komfort cieplny i niskie koszty ogrzewania. Ale nawet najlepszy materiał, wymurowany niedbale, bez przestrzegania zaleceń producenta, szybko ujawni słabe strony przegrody w postaci zawilgoceń, pęknięć, wychładzania wnętrz i konieczności kosztownych napraw. Najważniejsze jest kilka stref, w których wykonanie wymaga szczególnej staranności.

Połączenie ściany z fundamentem

W miejscu połączenia ściany zewnętrznej z fundamentem występuje duże ryzyko powstawania mostka termicznego i przenikania wilgoci z części podziemnej do ściany nadziemnej. Konieczne jest poprawne ułożenie izolacji przeciwwilgociowej poziomej, dokładne połączenie jej z izolacjami pionowymi oraz zastosowanie w strefie cokołu warstwy termoizolacji (np. polistyrenu ekstrudowanego, twardych odmian styropianu). Zbyt wysokie odsłonięcie ławy fundamentowej, brak ciągłości izolacji lub nieprawidłowo uformowany cokół szybko spowodują zawilgocenia i wychładzanie tej części ściany.

Nadproża, wieńce i słupy żelbetowe wbudowane w mur

Jeżeli nadproża, czy wieńce nie będą otulone izolacją o odpowiedniej grubości, staną się liniowymi mostkami termicznymi, wywołującymi lokalne wychłodzenie powierzchni ściany zewnętrznej, a w konsekwencji ryzyko kondensacji pary wodnej i rozwoju grzybów pleśniowych. Producenci elementów murowych oferują systemowe nadproża i kształtki wieńcowe o bardzo dobrych parametrach cieplnych, należy z nich korzystać zamiast stosować typowy żelbet bez dodatkowego ocieplenia.

ciepłe nadproże budowa ścian zewnętrznych

Zastosowanie „ciepłego” nadproża systemowego z betonu komórkowego w ścianie jednowarstwowej eliminuje ryzyko powstania mostków cieplnych, fot. SOLBET

Ościeża okien i drzwi

W prawidłowym montażu stolarki uwzględnia się stabilne oparcie ramy oraz ciągłość i ochronę przed zawilgoceniem izolacji termicznej. Zalecany jest tzw. ciepły montaż okien i drzwi z użyciem taśm paroszczelnych i paroprzepuszczalnych, pian niskorozprężnych, ocieplonych progów oraz konsol montażowych, dzięki którym okno można wsunąć w warstwę ocieplenia.

Łączenie ścian zewnętrznych z dachem

W domach z nieużytkowym poddaszem szczególnie ważne jest doprowadzenie izolacji cieplnej stropu do ocieplenia ściany zewnętrznej bez pozostawienia szczelin. W domach z poddaszem użytkowym, konieczne jest staranne połączenie ocieplenia skosów dachu z ociepleniem ścian kolankowych i ścian szczytowych. Wszelkie przerwy w ciągłości izolacji tworzą mostki termiczne, przez które ucieka ciepło.

Strefa cokołowa

Strefa cokołowa to miejsce szczególnie narażone na uszkodzenia mechaniczne, zabrudzenia i działanie wody opadowej oraz śniegu. Dlatego stosuje się tu twarde materiały izolacyjne oraz wykończenie o podwyższonej odporności - tynki mozaikowe, płytki klinkierowe, okładziny z kamienia lub betonu. Należy jednocześnie zadbać o zachowanie ciągłości izolacji termicznej i przeciwwilgociowej oraz o wykonanie kapinosów, które odprowadzą wodę z dala od powierzchni ściany.

Ściany zewnętrzne jednowarstwowe - wady i zalety

O ścianach zewnętrznych najłatwiej myśleć, zaczynając od układu ich warstw. To, czy ściana jest jedno-, dwu- czy trójwarstwowa, wpływa na dobór materiałów, grubość muru, sposób mocowania elewacji oraz na ryzyko błędów wykonawczych. Każda z tych przegród ma detale i miejsca, które trzeba wyjątkowo starannie wykonać.

Ściany zewnętrzne jednowarstwowe pełnią jednocześnie funkcję konstrukcyjną oraz izolacyjną. Stawia się je z bloczków lub pustaków o bardzo dobrych parametrach cieplnych, które nie wymagają dodatkowego ocieplenia. Ich zadaniem jest przenoszenie obciążeń i zapewnienie właściwej izolacyjności cieplnej.

Do wnoszenia ścian zewnętrznych jednowarstwowych stosuje się najczęściej:

bloczki z betonu komórkowego lekkich odmian o grubości przynajmniej 36,5 cm;
pustaki z ceramiki poryzowanej o grubości 42,5 cm;
pustaki z ceramiki poryzowanej z wypełnieniem z wełny mineralnej o grubości przynajmniej 36,5 cm.

Zaletą ścian jednowarstwowych jest proste murowanie i brak konieczności dodawania systemowego ocieplenia.

Natomiast wadą ścian jednowarstwowych są duże wymagania dotyczące dokładności wykonania. Każdy mostek termiczny, nieszczelne spoiny, niedokładne oparcie nadproża albo wieńca przekładają się na nieciągłość izolacji, której nie można zniwelować styropianem czy wełną z zewnątrz. Technologia budowy ścian zewnętrznych jednowarstwowych wymaga bardzo starannego murowania, na cienką spoinę, z wykorzystaniem wyrobów systemowych (nadproża, kształtki wieńcowe, elementy uzupełniające).

Dlaczego ściany dwuwarstwowe są najpopularniejsze?

Ściany zewnętrzne dwuwarstwowe to obecnie najpopularniejszy wariant w budownictwie jednorodzinnym. Ściana dwuwarstwowa składa się z warstwy nośnej (mur z ceramiki, betonu komórkowego, silikatów, keramzytobetonu) oraz zewnętrznej warstwy izolacji termicznej, zwykle ze styropianu albo wełny mineralnej. Całość wykańcza się cienkowarstwowym tynkiem w systemie ETICS lub okładziną - płytkami, deskami, panelami z PVC, kamieniem, klinkierem, betonem. Takie rozwiązanie pozwala oddzielić funkcję konstrukcyjną od izolacyjnej - mur ma być trwały, sztywny i nośny, zaś ocieplenie zapewnić odpowiedni opór cieplny.

Dużą zaletą ścian dwuwarstwowych jest elastyczność - grubość ocieplenia można dobrać do wymagań energetycznych, niezależnie od samej grubości muru. Ułatwia to spełnienie aktualnych wymogów cieplnych, a także termomodernizację starych domów. Od grubości termoizolacji zależy ciepłochronność ściany. Izolacją przykrywa się spoiny (poziome i pionowe), nadproża, wieńce, tworzy dodatkową jednorodną strukturę, dzięki czemu unika się niemal zupełnie mostków termicznych.

W tej technologii, ściany zewnętrzne wykonuje się z dwóch elementów:

ściany nośnej - murowanej z elementów z betonu komórkowego (najczęściej 24 cm), ceramiki tradycyjnej, poryzowanej, silikatów, keramzytobetonu - o grubości od 18 do 25 cm;
ocieplenia - z wełny mineralnej lub styropianu, ułożonego jako warstwa grubości 15-25 cm.

W przypadku ścian z paroprzepuszczalnego betonu komórkowego, do izolacji zalecana jest wełna mineralna, w dużo większym stopniu niż styropian przepuszczająca parę wodną. Pozostałe materiały mogą być ocieplane w dowolny sposób.

Najdroższe ściany trójwarstwowe

Ich stawianie jest bardziej złożone, ale budynki ze ścianami zewnętrznymi trójwarstwowymi są wyjątkowo trwałe. Ściana trójwarstwowa składa się z warstwy nośnej, ocieplenia i zewnętrznej warstwy osłonowej. Tego typu ściany wykonuje się rzadziej od innych, ze względu na większy koszt i pracochłonność - konieczne jest poprawne zaprojektowanie kotew łączących mur osłonowy z nośnym oraz dokładne wykonanie szczelin i otworów wentylacyjnych.

Takie ściany zewnętrzne składają się ze:

ściany nośnej - z pustaków ceramicznych poryzowanych, keramzytobetonowych, bloczków z betonu komórkowego, silikatów - o grubości 18-25 cm;
ocieplenia - z wełny mineralnej bądź styropianu, w warstwie grubości 15-20 cm;
ściany elewacyjnej - z cegieł ceramicznych, klinkierowych, silikatowych, bloczków betonowych o grubości 8-12 cm.

W ścianach zewnętrznych ocieplonych wełną mineralną, pomiędzy nią i ścianą elewacyjną tworzy się szczelinę wentylacyjną (drożną od dołu do góry), dzięki temu wilgoć z wnętrza domu może swobodnie odparowywać. Przy ocieplaniu styropianem - nie jest to konieczne, bo materiał ten sam jest barierą na drodze pary wodnej.

Ściany zewnętrzne z pustaków ceramicznych

Ceramika należy do najbardziej popularnych materiałów do wznoszenia ścian. Klasyczne cegły pełne stosuje się dziś bardzo rzadko, głównie przy renowacjach starych budynków. W ścianach zewnętrznych domów jednorodzinnych obecnie dominują pustaki z ceramiki poryzowanej. Dzięki porowatej strukturze i sieci mikroporów wypełnionych powietrzem, pustaki te wykazują lepsze parametry cieplne, niż ceramika tradycyjna. Ściany z ceramiki poryzowanej mogą być jedno-, dwu- albo trójwarstwowe. W ścianach jednowarstwowych stosuje się elementy o bardzo niskim współczynniku przewodzenia ciepła, często murowane na cienką spoinę przy użyciu zapraw klejowych. Kluczowe jest tu zachowanie poziomu pierwszej warstwy pustaków oraz unikanie bruzdowania muru w sposób, który narusza fabrycznie zaprojektowany układ komór.

Pustaki z ceramiki poryzowanej z wypełniniem z wełny mineralnej do murowania ścian jednowarstwowych, fot. Wienerberger

W ścianach dwu- i trójwarstwowych ceramika pełni głównie funkcję nośną, a większe znaczenie ma odpowiedni montaż ocieplenia. Przy ceramice szczególną uwagę trzeba zwrócić na pionowe spoiny pióro-wpust. Tam, gdzie nie ma pełnego zazębienia, konieczne jest ich wypełnienie zaprawą, aby nie powstawały pionowe szczeliny. Ważne jest także stosowanie systemowych nadproży i kształtek wieńcowych, przewidzianych przez producenta - pozwala to uniknąć nieciągłości materiału i poprawia jednorodność termiczną ściany.

Ściany zewnętrzne z betonu komórkowego

To materiał bardzo popularny wśród inwestorów budujących domy jednorodzinne. Bloczki z betonu komórkowego są lekkie, łatwe do cięcia i obróbki, a przy odpowiednio dobranej gęstości – mają bardzo dobre parametry cieplne. W zależności od klasy gęstości (np. 300, 400, 500), mogą być stosowane w ścianach jedno-, dwu- albo trójwarstwowych. W ścianach jednowarstwowych, użycie betonu komórkowego o najniższej gęstości pozwala osiągnąć wymagane współczynniki przenikania ciepła przy dość znacznej grubości muru. Konieczne jest precyzyjne murowanie na cienką spoinę oraz korzystanie z zaprojektowanych do tego systemowych elementów nadprożowych i wieńcowych. Przy stawianiu ścian warstwowych z betonu komórkowego, odpowiednie są elementy o większej gęstości, gdzie nacisk kładzie się na nośność i łatwość obróbki elementów, a izolacyjność przegrody uzyskuje się dzięki wykonaniu warstwy ocieplenia. Przy betonie komórkowym istotna jest ochrona materiału przed nadmiernym zawilgoceniem w trakcie budowy. Długotrwałe nasiąkanie wodą opadową, zalegający śnieg albo brak przykrycia stropu mogą sprawić, że ściany zewnętrzne będą wysychały przez wiele miesięcy, co może prowadzić do problemów z wykończeniem i komfortem cieplnym w pierwszym okresie eksploatacji. Bardzo łatwo w nim wykonać gniazda instalacyjne i ciąć bloczki, co redukuje odpady. Należy także unikać wykonywania zbyt głębokich bruzd w strefach najbardziej obciążonych, ponieważ beton komórkowy jest materiałem dość kruchym. Nie wypełnia się tu spoin pionowych. Trzeba tylko precyzyjnie wykonać wieńce i nadproża, bo żelbetowe elementy są znacznie „chłodniejsze” od betonu komórkowego i stanowią mostki.

Przeczytaj

Może cię zainteresować

Silka vs Ytong: znajdź różnice Zaprawa do Ytonga: klucz do energooszczędnego domu Ile puszek kleju na ścianę z Porothermu? Dowiedz się, jak...

Dowiedz się więcej

Zobacz więcej Zobacz mniej

Ściany zewnętrzne z bloczków silikatowych

Ściany z bloczków silikatowych wyróżnia duża wytrzymałość mechaniczna i wysoka gęstość. Silikaty doskonale przenoszą obciążenia, są odporne na ściskanie, charakteryzują je również bardzo dobra izolacyjność akustyczna i duża akumulacyjność cieplna.

Bloczki silikatowe praktycznie zawsze muruje się w układzie dwuwarstwowym - z warstwą ocieplenia, fot. H+H

Z tego względu chętnie stosuje się je w budynkach zlokalizowanych przy ruchliwych drogach lub tam, gdzie ważne jest tłumienie dźwięków. Wadą silikatów, w kontekście ścian zewnętrznych, jest ich gorsza izolacyjność cieplna, w porównaniu z betonem komórkowym i ceramiką poryzowaną. Dlatego ściany z silikatów praktycznie zawsze wykonuje się w układzie dwuwarstwowym – z grubą warstwą ocieplenia z zewnątrz. W zamian inwestor zyskuje masywną, stabilną ścianę o bardzo dobrej akustyce i dużej bezwładności cieplnej, co może poprawiać komfort latem, bo ogranicza przegrzewanie.

Przy silikatach, szczególnie ważna jest logistyka budowy. Należy dobrze zaplanować transport i składowanie dość ciężkich wyrobów, a także zapewnić odpowiedni sprzęt do podawania materiału na wyższe kondygnacje. Istotne jest też stosowanie zapraw i akcesoriów zalecanych przez producenta, aby w pełni wykorzystać parametry wytrzymałościowe muru.

Ściany zewnętrzne z keramzytobetonu

Keramzytobeton do budowy domu to materiał stosowany zarówno w formie bloczków murowanych tradycyjnie, jak i w formie gotowych prefabrykowanych ścian z wbudowaną warstwą izolacji. Dzięki użyciu keramzytu jako kruszywa, uzyskuje się materiał o dobrej wytrzymałości i izolacyjności cieplnej. Keramzytobeton charakteryzuje mniejsza gęstość niż betonu, dobra izolacyjność i wysoka ognioodporność, przy zachowaniu nośności. Jego zastosowanie do budowy ścian zewnętrznych gwarantuje stabilny mikroklimat, dzięki dobrej pojemności cieplnej i paroprzepuszczalności.

Ocieplenie ścian zewnętrznych - wełna mineralna czy styropian?

W ścianach warstwowych, wybór materiału izolacyjnego ma ogromne znaczenie w osiągnięciu oczekiwanych parametrów cieplnych przegrody. Ocieplać wełną czy styropianem? Tak naprawdę jedno i drugie rozwiązanie ma swoje zalety oraz wady.

Styropian (EPS) jest materiałem lekkim, łatwym do obróbki, o dobrej izolacyjności cieplnej i małej nasiąkliwości. Płyty styropianu są twarde, a jednocześnie kruche. Wełna mineralna (skalna lub szklana) ma lepsze właściwości akustyczne, paroprzepuszczalność i wyższą odporność na ogień. Jest jednak droższa od styropianu, co zwiększa koszt ocieplenia.

Racjonalna grubość ocieplenia ścian zewnętrznych to obecnie 15-25 cm.

Montaż płyt z wełny mineralnej, fot. ROCKWOOL

Pozostałe składowe systemu ociepleń to siatka zbrojąca z włókna szklanego, klej do montażu okładziny i zatapiania siatki, kołki i talerze montażowe, tynk cienkowarstwowy, poza tym rozmaite profile elewacyjne (listwy). Służą one do prawidłowego i estetycznego wykonania elewacji, począwszy od listew startowych poprzez listwy okapnikowe, przyokienne, zakończeniowe (oddzielające masy tynkarskie), kątowniki zbrojące z siatką szklaną aż po profile, kątowniki i łączniki do boniowania, czyli dekoracyjnego wykończenia ścian. Ważne nie jest jednak tylko to, z czego wykonane jest ocieplenie, ale też w jaki sposób jest zamocowane. Prawidłowe przyklejenie płyt na przygotowanym podłożu, stosowanie właściwej liczby i rodzaju łączników mechanicznych, unikanie szczelin między płytami oraz prowadzenie elementów w układzie mijankowym – wszystko to decyduje o tym, czy warstwa izolacyjna spełni swoją rolę. Szczególnie newralgiczne są miejsca przy ościeżach okien i drzwi. Zaleca się przycinanie płyt tak, aby krawędzie przebiegały poza narożami otworów. W przypadku wełny mineralnej, należy zwrócić uwagę na jej ochronę przed zawilgoceniem podczas montażu oraz na właściwe zatopienie siatki zbrojącej w warstwie kleju. Zbyt cienka warstwa kleju, odsłonięta siatka lub niestaranne wykonanie naroży i cokołów szybko ujawnią się w postaci spękań i uszkodzeń tynku.