Termomodernizacja domu - sposób na wysokie koszty ogrzewania

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 29-37 minut
Termomodernizacja domu - sposób na wysokie koszty ogrzewania

Drastyczny wzrost cen nośników energii (węgla, gazu, prądu) to temat, który od miesięcy nie schodzi z czołówek programów informacyjnych. Te już wcześniej były wysokie, a teraz wojna potężnie je podbiła, więc ludzie stoją w kolejkach po węgiel pod kopalniami i drżą na myśl o rachunkach, które zimą przyjdzie im zapłacić za ogrzewanie. Na ceny paliwa wpływu nie mamy, możemy jednak zmniejszyć zużycie energii, ocieplając dom i wymieniając stolarkę. To termomodernizacja, do której można dostać państwowe dopłaty.

Gdy w grudniu pisaliśmy, że węgiel zdrożał przez rok o około 40%, wszyscy uważali, że to bardzo dużo. Ale przez kilka ostatnich miesięcy, od zimy, jego cena na składach wzrosła nawet trzykrotnie! Głównie przez wojnę. To już prawdziwy dramat, bo może się okazać, że niektórych po prostu nie stać na ciepło.

Tymczasem tylko 1/3 polskich domów jest dobrze ocieplona, pozostałe, a to jakieś 3 mln budynków, nie mają żadnej termoizolacji, albo jej warstwa jest zbyt cienka. To ich właściciele będą mieli największy problem. Bo im gorzej dom jest zaizolowany termicznie, tym więcej opału potrzeba, żeby go ogrzać. A nie od dziś wiadomo, że najtańszym paliwem jest to, którego nie zużyjemy!

Termomodernizacja to wiele przedsięwzięć, nie tylko ocieplenie domu, ale też wymiana stolarki na cieplejszą czy wymiana źródła ciepła na nowoczesne i bardziej ekologiczne. W tym tekście zajmiemy się ocieplaniem przegród budowlanych (ścian, dachu, podłóg) i wymianą stolarki. Termomodernizacja jest kosztowna (bo jak wszyscy wiedzą zdrożały i materiały i robocizna), ale można na nią dostać od państwa dofinansowanie, czyli zwrot części wydatków. Dwa podstawowe narzędzia, umożliwiające inwestorom indywidualnym odzyskanie pieniędzy, to program Czyste Powietrze i ulga termomodernizacyjna.

Schemat: Tak procentowo rozkładają się straty ciepła w domu jednorodzinnym
Tak procentowo rozkładają się straty ciepła w domu jednorodzinnym.

Czego wymaga prawo?

Przepisy dotyczące zapotrzebowania budynków na energię zostały w ostatnich latach mocno zaostrzone. Obowiązujące Warunki Techniczne 2021 pozwalają wznosić jedynie takie domy, o których jeszcze do niedawna mówiono, że są energooszczędne.

Współczynnik przenikania ciepła U w odniesieniu do ścian zewnętrznych w nowym domu nie może dziś przekraczać 0,20 W/(m2·K). W starszych budynkach jest on często kilkukrotnie wyższy, np. na początku lat 80. XX w. zgodne z przepisami U ścian wynosiło 0,75 W/(m2·K). Odnośnie dachów i stropodachów, dopuszczalny poziom współczynnika przenikania ciepła U wynosi 0,15 W/(m2·K), dla podłóg na gruncie - 0,3. Wartość współczynnika przenikania ciepła Uw okna pionowego (i drzwi balkonowych) to maksymalnie 0,9 W/(m²·K), drzwi wejściowych 1,3 W/(m²·K).

Jeśli inwestor chce przy termomodernizacji skorzystać ze wsparcia państwa, musi ocieplić przegrody i wstawić stolarkę zgodnie z WT 2021. Jeśli nie chce rządowej pomocy - niekoniecznie, bo docieplenie domu (do 12 m wysokości) zwykle nie wymaga zgłoszenia do urzędu, więc jego parametry można dobrać dowolnie.

Czym ocieplamy?

Przegrody zewnętrzne ociepla się na ogół styropianem (ściany, podłogi, dachy płaskie) bądź wełną mineralną (ściany, dachy). Tam, gdzie styropian (polistyren ekspandowany EPS) może mieć kontakt z wodą, lepiej zastosować jego odmianę hydrofobową (o obniżonej nasiąkliwości) albo styrodur, czyli polistyren ekstrudowany XPS. Do izolacji poddaszy i dachów stosowana jest też piana poliuretanowa - nanoszona natryskowo (PUR) albo w postaci gotowych płyt (PUR i PIR).

Dwa najpopularniejsze materiały ociepleniowe: styropian do ocieplenia elewacji (fot. z lewej: Styropmin) i wełna mineralna układana pod połaciami dachu skośnego (fot. z prawej: Climowool).

Podstawowe materiały ociepleniowe, tj. styropian i wełna mineralna, wykazują podobne właściwości izolacyjne, jednak poza tym istotnie się różnią - nasiąkliwością, elastycznością, izolacyjnością akustyczną, wytrzymałością na obciążenia i odpornością na chemikalia.

Styropian jest lekki i sztywny. To materiał samogasnący, który słabo izoluje akustycznie. Jest odporny na wilgoć, lecz nie na działanie niektórych rozpuszczalników, dlatego nie wolno stosować go razem z lepikami, farbami rozpuszczalnikowymi i niektórymi klejami. Cechuje go niska paroprzepuszczalność, co ma znaczenie przy ocieplaniu wilgotnych ścian - obłożenie ich tym materiałem utrudni wysychanie.

Wełna mineralna jest niepalna, zacznie cięższa i elastyczna, dzięki czemu szczelnie wypełnia przestrzenie, w których jest układana. Dobrze izoluje akustycznie, choć nie w każdym układzie. Jest odporna na chemikalia i wysoką temperaturę. Ma dużą paroprzepuszczalność, lecz jest nasiąkliwa. Zamoczona traci właściwości izolacyjne, dlatego należy zabezpieczyć ją przed wilgocią. Do ocieplania ścian stosuje się płyty z wełny mineralnej półtwarde i twarde, na poddaszach lepiej wykorzystać płyty miękkie albo rolowane maty. Współczynnik przewodzenia ciepła λ (lambda) wełny i styropianu jest podobny i wynosi między 0,030 a 0,045 W/(m·K).

Przeczytaj
Może cię zainteresować
Dowiedz się więcej
+ Pokaż więcej

Lambda płyt z pianki poliuretanowej może być nawet niższa, co oznacza, że wystarczy cieńsza izolacja. Płyty są lekkie, wodoodporne, nierozprzestrzeniające ognia. Na skośnym dachu taką izolację można układać jako nakrokwiową.

Na użytkowych poddaszach stosuje się również izolację z piany PUR (przeważnie otwartokomórkowej) układanej natryskowo. Ma ona dobrą izolacyjność (λ 0,036- 0,040 W/(m·K)), jest paroprzepuszczalna i bardzo lekka (do 10 kg/m3), więc nie obciąża specjalnie konstrukcji dachu. Jest też rozprężna - wciska się we wszelkie zakamarki i dokładnie wypełnia przestrzeń, w której jest układana.

Ocieplenie ścian

Żeby najpopularniejsza w naszym kraju, dwuwarstwowa przegroda osiągnęła wymagany przez WT 2021 poziom współczynnika przenikania ciepła U, mur obkłada się izolacją o grubości 15-20 cm. Prace prowadzi się jedną z dwóch metod: lekką mokrą lub lekką suchą.

W metodzie lekkiej mokrej (ETICS) izolację termiczną ze styropianu lub wełny przykleja się do ścian i zwykle pokrywa tynkiem cienkowarstwowym. Ciężar ocieplenia wraz z tynkiem wynosi 10-30 kg/m², stąd lekka w nazwie. Mokra, bo do rozrabiania kleju i tynku potrzebna jest woda.

Ściana ocieplona tym sposobem wykazuje dobre parametry termiczne, ale ta technologia ma również wady. Można ją realizować wyłącznie przy sprzyjającej pogodzie (bez deszczu, silnego wiatru, intensywnego słońca, przy temperaturze 5-25°C), jest też wrażliwa na błędy wykonawców.

Schemat: Ściana ocieplona metodą lekką mokrą
Ściana ocieplona metodą lekką mokrą.

W metodzie lekkiej suchej, ocieplenie i warstwę elewacyjną podtrzymuje ruszt, mocowany mechanicznie, przy użyciu gwoździ, śrub, kołków - bez klejów i zapraw. Izolację termiczną (na ogół wełnę) układa się między listwami rusztu, do którego później przytwierdzana jest elewacja. Metoda jest prosta i nie wymaga dużego doświadczenia. W ten sposób można ocieplać wszelkie ściany: stare, nowe, murowane, drewniane, przy każdej pogodzie (pod warunkiem zabezpieczenia wełny przed deszczem). Elewację może stanowić np. drewniana oblicówka, blacha.

Bez względu na zastosowaną metodę ocieplenie ścian zewnętrznych ma być ciągłe, co oznacza, że zaizolowane powinny zostać również ściany fundamentowe. Stosuje się do tego materiały odporne na ściskanie i wilgoć (twardy styropian fundamentowy, polistyren ekstrudowany).

Schemat: Ściana ocieplona metodą lekką suchą
Ściana ocieplona metodą lekką suchą.

Ocieplenie podłogi

Ocieplenie podłogi na gruncie wiąże się z koniecznością opuszczenia pomieszczeń, w których prowadzone są prace. Wykonanie izolacji i posadzki na istniejącej podłodze zwykle nie jest możliwe, ponieważ wyraźnie zmniejszyłoby wysokość wnętrza, dlatego roboty rozpoczyna jej demontaż.

W przypadku podłogi z desek na legarach, opartych na słupkach z cegły lub betonu, po jej usunięciu zostaje wystarczająco dużo miejsca na ułożenie nowych warstw. Jeśli starą posadzkę ułożono na betonie, skuwa się go i wybiera znajdującą się pod nim ziemię, aby mieć do dyspozycji przynajmniej 20 cm głębokości. Tę przestrzeń wypełnia później betonowy podkład, izolacja przeciwwilgociowa (z grubiej folii albo papy), ocieplenie, wylewka i posadzka. Żeby osiągnąć wymagany przez WT 2021 poziom współczynnika U, w nowych domach stosuje się ocieplenie o grubości 12-15 cm. W remontowanych nie zawsze jest do dyspozycji tyle przestrzeni, dobrze jednak, żeby było to przynajmniej 8 cm. Materiał termoizolacyjny, np. twardy styropian typu dach/podłoga, zaleca się układać w dwóch warstwach na mijankę.

Do ocieplenia podłogi można wykorzystać również materiały zasypowe, np. keramzyt. To lekkie kruszywo budowlane, wypalane z gliny. Niepalne, odporne na wodę, działanie pleśni i gryzoni. Izoluje gorzej niż styropian, dlatego trzeba układać go mniej więcej dwa razy grubiej. Przy keramzycie można jednak zrezygnować z chudziaka i piaskowej podsypki.

Keramzyt na podłodze - izolacja
Keramzyt izoluje gorzej niż styropian, więc trzeba układać go dwa razy grubiej. (fot. Saint-Gobain)
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!

Łatwiej ocieplenie podłogi wykonać w domu z podpiwniczeniem. Materiał izolacyjny (np. płyty styropianowe typu fasada) mocuje się wówczas na suficie piwnicy.

Ocieplenie dachu

Najczęściej wybierane dachy skośne ociepla się, układając materiał izolacyjny na krokwiach, albo (i ten wariant jest dużo popularniejszy) pod krokwiami i wypełniając przestrzenie pomiędzy nimi. Nad izolacją nakrokwiową warto się zastanowić, gdy inwestor nie chce tracić wysokości pomieszczeń na poddaszu. Przeważnie wykonuje się ją z płyt PIR.

Płyty z pianki PIR wykorzystuje się do ocieplania dachów i ścian
Płyty z pianki PIR wykorzystuje się do ocieplania dachów i ścian. (fot. Balex Metal)

Przy rozwiązaniu bardziej typowym, czyli ocieplaniu dachu od dołu, zaleca się ułożenie materiału izolacyjnego (zwykle wełny) dwuwarstwowo - pomiędzy krokwiami i pod nimi (na dodatkowym poprzecznym ruszcie). Dolna warstwa pozwala zwiększyć grubość izolacji i zniwelować wpływ krokwi jako mostków termicznych.

Aby spełnić wymagania WT 2021, za minimum należy uznać ocieplenie połaci wełną lub innym materiałem o λ = 0,039 W/(m·K) o grubości 30 cm. Taka warstwa umożliwi uzyskanie współczynnika U nie wyższego niż 0,15 W/(m2·K).

Alternatywą wełny jest pianka PUR, wytwarzana na budowie i nanoszona natryskowo za pomocą agregatu. Do tej roboty trzeba zatrudnić fachowców dysponujących odpowiednim sprzętem. Prace idą szybko - na zaizolowanie całego poddasza wystarczy od kilku do kilkunastu godzin. To izolacja bezspoinowa, jej prawidłowe naniesienie eliminuje ryzyko powstania mostków cieplnych. Jest odporna na działanie pleśni, ale w porównaniu z wełną ma gorsze właściwości ogniochronne.

W obu przypadkach ocieplenie zabudowuje się płytami gipsowo-kartonowymi. Lekkie i niepalne karton-gipsy mocuje się do przytwierdzonego do krokwi rusztu z drewnianych łat, albo profili stalowych.

Termoizolację układaną pod połaciami dachu zabudowuje się okładziną z płyt gipsowo-kartonowych
Termoizolację układaną pod połaciami dachu zabudowuje się okładziną z płyt gipsowo-kartonowych. (fot. Siniat)

Wymiana stolarki

Jej najważniejszą cechę, czyli izolacyjność cieplną, opisuje współczynnik przenikania ciepła U, o którym pisaliśmy na początku. Znaczenie ma również izolacyjność akustyczna, opisywana przez współczynnik Rw. Im jest on wyższy, tym lepiej tłumione są dobiegające z zewnątrz hałasy. Inwestorzy szukają okien i drzwi antywłamaniowych. Trzeba mieć jednak świadomość, że te nie tyle zatrzymają złodzieja, co utrudnią mu wejście do środka. Polska Norma wyróżnia 6 klas odporności na włamanie (od RC1 do RC6), stolarka w trzech najniższych długo stawia opór tylko słabo przygotowanym złodziejom. A w domach jednorodzinnych raczej nie montuje się produktów klas wyższych niż RC3.

Tu zajmiemy się tylko drzwiami.

Drzwi wejściowe (zewnętrzne)
Zgodnie z WT 2021 wartość współczynnika przenikania ciepła U drzwi wejściowych to maksymalnie 1,3 W/(m²·K). (fot. Vetrex)

Wejściowe mają mieć minimum 90 cm szerokości i 200 cm wysokości (w świetle ościeżnicy). Lepiej, gdy otwierają się na zewnątrz - takie skrzydło trudniej wyważyć, drzwi są szczelniejsze, bo wiatr dociska je do ościeżnicy. Nie zajmują też miejsca w wiatrołapie. Ale na schodach potrzebny jest podest o głębokości przynajmniej 1,5 m.

Produkuje się je z drewna, metalu, PVC, włókna szklanego. Ramy drzwi drewnianych są wykonywane z surowca klejonego warstwowo. Skrzydło może wzmacniać ukryta wewnątrz stalowa blacha. Jego powierzchnia jest gładka, albo ozdobiona listwami czy kasetonami.

Drzwi metalowe to rama ze stali lub aluminium, wypełniona materiałem termoizolacyjnym i osłonięta z obu stron blachą. Szkielet drzwi stalowych (taką konstrukcję mają drzwi antywłamaniowe) stanowią kształtowniki, usztywnione prętami (profilowaną blachą, kratownicą) i wypełnione izolacyjną pianką poliuretanową, wełną mineralną lub styropianem. Poszycie to stalowa blacha, grube płyty wiórowe lub wodoodporna sklejka, wykończone fornirem albo laminatem.

Drzwi aluminiowe mają ramy z dwu- lub trzykomorowych profili i ocieplenie, jak stalowe. Ramę wypełniają zwykle aluminiowe panele, których powierzchnia może być anodowana, malowana proszkowo, wykończona okleiną.

Drzwi z tworzywa wytwarza się z wielokomorowych profili z utwardzonego PVC, wzmocnionych wkładami ze stali ocynkowanej bądź aluminium. Między profilami znajduje się wypełnienie z gładkich lub wytłaczanych plastikowych płyt, często zespolonych z ociepleniem z pianki poliuretanowej. Takie drzwi barwi się na etapie produkcji materiału lub wykańcza okleiną.

Wsparcie z programu Czyste Powietrze

Rządowy program Czyste Powietrze ruszył w 2018 r. Od tego czasu kilkakrotnie wprowadzano w nim rozmaite zmiany, ostatnie weszły w życie 15 lipca. O dofinansowanie z programu mogą ubiegać się osoby fizyczne, będące właścicielami lub współwłaścicielami domów jednorodzinnych oraz lokali mieszkalnych z wyodrębnioną księgą wieczystą, wydzielonych w budynkach jednorodzinnych.

Termomodernizacja domu
Dopłaty z programu Czyste Powietrze to wsparcie kompleksowego remontu: wymiany kotła, ocieplenia ścian, wymiany okien... (fot. Paroc)

Do tzw. podstawowego poziomu dofinansowania uprawnieni są inwestorzy, których roczny dochód nie przekracza 100 tys. zł (według ostatniego zeznania podatkowego). Maksymalna dotacja na wszystkie przedsięwzięcia termomodernizacyjne to w ich przypadku 30 tys. zł - jeśli wymienią kopciucha na pompę ciepła i zamontują instalację fotowoltaiczną.

Gdy idzie o ocieplenie przegród, to na tym poziomie można liczyć na zwrot do 30% kosztów i nie więcej niż 45 zł/m2. W przypadku stolarki to również do 30% wartości inwestycji i nie więcej niż 210 zł/m2 okna i 600 zł/m2 drzwi zewnętrznych. Bez wymiany źródła ciepła, na wszystkie przedsięwzięcia można dostać maksymalnie 10 tys. zł - pod warunkiem, że dom ogrzewa źródło ciepła inne niż na paliwo stałe, albo kocioł na paliwo stałe, ale co najmniej 5 klasy.

Dopłata do ocieplenia ścian obejmuje także koszt wypraw tynkarskich
Dopłata do ocieplenia ścian obejmuje także koszt wypraw tynkarskich. (fot. Dryvit)

Wsparcie dla uprawnionych do podwyższonego poziomu dofinansowania jest dwa razy wyższe (60% kosztów i nie więcej niż 90 zł/m2, maksymalnie 37 tys. zł). Zaś w przypadku wprowadzonego w tym roku najwyższego poziomu dofinansowania - trzy razy wyższe (w sumie do 69 tys. zł). Do ubiegania się o podwyższony poziom dofinansowania uprawnia miesięczny dochód poniżej 1564 zł na głowę w gospodarstwie wieloosobowym i do 2189 zł w gospodarstwie jednoosobowym. W poziomie najwyższym to odpowiednio 900 i 1260 zł (albo prawo do otrzymywania zasiłku).

Po zmianach z 15 lipca osoby uprawnione do podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania, przy dotacji z prefinansowaniem, mogą dostać o 10 tys. zł więcej, czyli odpowiednio 47 i 79 tys. zł. To właśnie prefinansowanie, czyli możliwość otrzymania pieniędzy przed rozpoczęciem remontu, jest największą nowością. Żeby dostać zaliczkę w wysokości do 50% dotacji, razem z wnioskiem o dofinansowanie trzeba przesłać umowę z wykonawcą na przeprowadzenie konkretnych prac, zgodnych z zapisami programu. Pieniądze wpłyną na jego konto.

Infografika: Dopłata do docieplenia - kiedy ją dostaniesz?
Infografika: Dopłata do docieplenia - kiedy ją dostaniesz?

Ulga Termomodernizacyjna

Zarabiający rocznie powyżej 100 tys. zł na wsparcie z programu Czyste Powietrze liczyć nie mogą. Mogą natomiast skorzystać z podatkowej ulgi termomodernizacyjnej, która pozwala na odliczenie od dochodu do 53 tys. zł, wydanych na termomodernizację. Podobnie jak dofinansowanie z programu Czyste Powietrze, przysługuje tylko przy remoncie, nie da się z niej skorzystać przy wznoszeniu domu.

Ulga termomodernizacyjna umożliwia odliczenie od podstawy opodatkowania wydatków na materiały budowlane oraz urządzenia i usługi, związane z realizacją przedsięwzięcia termomodernizacyjnego. Przysługuje podatnikom, którzy są właścicielami lub współwłaścicielami budynku jednorodzinnego. W przypadku małżonków limit dotyczy każdego z osobna, zatem jeśli dom jest współwłasnością, każde z nich może odliczyć poniesione przez siebie koszty do wysokości 53 tys. zł.

Odliczane wydatki muszą być potwierdzone fakturami wystawionymi przez firmy, będące płatnikami VAT. Na przeprowadzenie prac mamy 3 lata - jeśli ktoś rozpoczął termomodernizację w 2019 r., może odliczać poniesione wydatki pod warunkiem, że przeprowadzi wszystkie roboty do końca 2022 r. Jeśli nie dotrzyma tego terminu, będzie zobowiązany do zwrotu ulgi.

Redaktor: Janusz Werner
Na zdjęciu otwierającym: Docieplić trzeba nawet 2/3 polskich domów. (fot. Paroc)

Dodaj komentarz

time image
time image
Zobacz inne artykuły
Ocieplenie domu styropianem
Ocieplenie domu styropianem
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!