Pokazujemy w 11 etapach, jak własnymi siłami zbudować drewniany taras posadowiony na gruncie. Podpowiadamy, jakich materiałów i narzędzi będziemy potrzebować oraz jak zaplanować kolejne prace od samego początku.
Wznoszenie tarasu wymaga sprzętu przeznaczonego do obróbki drewna. Nie obejdzie się bez pilarki tarczowej, którą przycinamy deski, natomiast belki o większym przekroju łatwiej rozdzielimy piłą łańcuchową albo ręczną. Elementy drewniane łączymy przy pomocy wiertarki wyposażonej w wiertła do drewna, a gdy montaż odbywa się do elementów betonowych - młotowiertarki z odpowiednim osprzętem. Przy wkręcaniu w deski warto sięgnąć po wiertło dwustopniowe z ogranicznikiem głębokości, które ułatwia równe wpuszczenie łebka.
Gdy do wykonania jest wiele połączeń wkrętowych, warto zaopatrzyć się w wkrętarkę z bitami krzyżowymi lub sześciokątnymi. Pomiary wykonamy zwijaną miarą, długą poziomnicą albo wężem wodnym, wspierając się sznurkiem murarskim i szpilkami. Etap robót ziemnych i betoniarskich wiąże się z użyciem szpadla oraz taczki, a do zagęszczenia podsypki warto wypożyczyć zagęszczarkę mechaniczną. Przy niewielkim zapotrzebowaniu na beton, gdy nie mamy dostępu do betoniarki, składniki można wymieszać ręcznie prosto w taczce.
Taras można wykonać z drewna krajowego - najczęściej sosnowego - albo z gatunków egzotycznych, cechujących się wyższą wytrzymałością i dłuższą trwałością. Innym rozwiązaniem są systemowe legary kompozytowe, na które montuje się poszycie z desek kompozytowych bądź desek z drewna naturalnego. Bez względu na gatunek, drewno konstrukcyjne wymaga zaimpregnowania - najlepiej metodą ciśnieniową, z użyciem preparatu niewymywalnego.
Montaż tarasu opiera się na elementach systemowych, zaprojektowanych specjalnie do tego celu. Podstawowy zestaw montażowy obejmuje podkładki, taśmy izolacyjne, dedykowane wkręty i spinki, a także typowe wkręty i śruby wykonane ze stali nierdzewnej. Istotnym elementem są też materiały odizolowujące drewno od betonowego podłoża - gumowe podkładki albo pasy papy.
Podłoże pod taras przygotowujemy z piasku lub pospółki, żwiru i cementu. Słupki konstrukcyjne wykonujemy najczęściej w szalunkach traconych z kartonowych rur, a do mocowania belek drewnianych służą uchwyty - zatapiane w betonie lub przykręcane.
O sposobie posadowienia konstrukcji nośnej tarasu decyduje przede wszystkim wysokość, na jakiej znajdzie się on względem otaczającego dom terenu. Nawierzchnia tarasu nie powinna być wyniesiona ponad poziom podłogi w sąsiadującym z nim pomieszczeniu.
Jeśli podłoga tarasu ma się znaleźć nie więcej niż około 20 cm nad terenem, drewniane legary można ułożyć bezpośrednio na utwardzonym podłożu (ilustracja po lewej). Gdy różnica poziomów jest większa, konieczne jest wykonanie rusztu nośnego wspartego na betonowych słupkach lub bloczkach (ilustracja po prawej).
Zakres formalności zależy przede wszystkim od wielkości tarasu. Do 35 m² powierzchni zabudowy - bez względu na to, czy jest zadaszony, czy nie (przy zadaszeniu do 35 m² powierzchni dachu) - budowa przydomowego tarasu naziemnego nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia (art. 29 ust. 2 pkt 31 Prawa budowlanego). Gdy powierzchnia zabudowy jest większa, a zadaszenie nie przekracza 50 m², wystarczy zgłoszenie do organu administracji architektoniczno-budowlanej (art. 29 ust. 1 pkt 22 Prawa budowlanego).
Bez względu na to, czy zgłoszenie jest wymagane, taras powinien znajdować się co najmniej 1,5 m od granicy działki - tak samo jak okap, balkon, daszek nad wejściem, schody zewnętrzne czy rampa (§ 12 ust. 6 pkt 1 Warunków Technicznych; wyjątkiem są jedynie pochylnie dla osób niepełnosprawnych).
Niezależnie od przyjętego rozwiązania konstrukcyjnego dobrze jest zachować niewielki odstęp dylatacyjny pomiędzy tarasem a ścianą domu. Dzięki temu ewentualne osiadanie konstrukcji tarasu oraz naturalna praca drewna pod wpływem wilgoci i temperatury nie przeniosą się na elewację budynku.
Gdy różnica poziomów przekracza 0,5 m, krawędź tarasu od strony otwartej przestrzeni trzeba zabezpieczyć balustradą lub innym zabezpieczeniem (§ 296 ust. 1 WT). W domach jednorodzinnych, zagrodowych i domach rekreacji indywidualnej balustrada nie jest konieczna do wysokości 1 m, o ile taras jest po obu stronach szerszy od drzwi wejściowych (lub przejścia) o co najmniej 0,5 m. Jeśli balustrada jest wymagana, jej wysokość - mierzona do wierzchu poręczy - powinna wynosić co najmniej 0,9 m w domu jednorodzinnym, a 1,1 m w budynkach wielorodzinnych (§ 298 ust. 2 WT).
Cena wykonania tarasu zależy w dużej mierze od zastosowanego materiału konstrukcyjnego, a przede wszystkim od rodzaju pokrycia. Najniższym kosztem wiąże się drewno krajowe, zwłaszcza sosnowe, trochę wyżej wycenia się modrzew. Kompozyt (tworzywo z domieszką mączki drzewnej) jest rozwiązaniem trwałym i praktycznie bezobsługowym, natomiast najwyższą cenę trzeba zapłacić za drewno egzotyczne. Dopuszczalne są też rozwiązania hybrydowe - przykładowo konstrukcja z drewna krajowego z pokryciem wykonanym z desek egzotycznych.
Na początek wyznaczamy miejsce przyszłego tarasu i lokalizujemy najważniejsze punkty jego konstrukcji. Obrys przyszłej płyty odmierzamy zwijaną miarą, naprowadzając sznurek rozciągnięty pomiędzy wbitymi w grunt palikami albo szpilkami. Kąty proste wyznaczymy, korzystając z twierdzenia Pitagorasa - zależności między długościami boków trójkąta prostokątnego w proporcji 3:4:5. Na nierozciągliwym sznurze zaznaczamy po kolei odcinki, na przykład 1,5, 2 i 2,5 m, po czym najkrótszy z nich mocujemy szpilkami wzdłuż elewacji domu.
Przesuwając koniec drugiego odcinka, szukamy takiego jego położenia, przy którym cały obwód sznura pozostaje napięty - to właśnie tutaj przebiegać będzie linia prostopadła do ściany budynku. Ponieważ sznur przeszkadzałby podczas kopania, usuwamy go, wcześniej jednak zaznaczając zarys wykopu przez wycięcie rowka w gruncie. Poza wyznaczonym obrysem wbijamy dodatkowe szpilki, dzięki którym rozciągniemy sznur pokazujący linię usytuowania słupków. Gdy planujemy taras o zarysie innym niż prostokątny, łukowy fragment krawędzi wyznaczymy sznurem o długości równej promieniowi zaokrąglenia, przywiązanym do szpilki wbitej w jego środku.
Na obszarze przeznaczonym pod taras zdejmujemy warstwę gleby z roślinnością na głębokość 15-30 cm. Wykop może być nieco mniej głęboki, jeśli podłoże jest piaszczyste albo konstrukcja tarasu ma być wsparta na słupkach. Usunięty grunt wywozimy, pilnując, by warstwa była zdejmowana równomiernie na całej powierzchni. Dno wykopu wstępnie wyrównujemy i ustalamy docelowy poziom tarasu.
Na glebie gliniastej, narażonej na okresowe nawodnienie, dobrze jest wyłożyć dno wykopu geowłókniną, która zapobiegnie przemieszaniu się rodzimego podłoża z nasypywanym kruszywem.
Doły pod słupki rozmieszczamy w rozstawie nieprzekraczającym 1,2 × 1,2 m. Ich głębokość zależy od rodzaju podłoża: na gruntach niewysadzinowych wystarczy około 30 cm, natomiast na pozostałych powinny sięgać poniżej głębokości przemarzania gruntu - w Polsce, w zależności od strefy klimatycznej (I–IV), wynosi ona od 0,8 m do 1,4 m. Dla konkretnej lokalizacji warto tę wartość zweryfikować indywidualnie. Niewielkie doły, o wymiarach do 40 × 40 cm, wykopiemy szpadlem, a te głębsze łatwiej wykonać świdrem ziemnym o średnicy około 25 cm.
Najprostszym sposobem wykonania słupków fundamentowych jest użycie szalunku traconego - kartonowej rury o średnicy 25-30 cm. Przycinamy ją na potrzebną długość, przy czym nie musi ona opierać się na dnie wykopu - można ją podeprzeć listewkami ułożonymi na ziemi. Szalunek da się też wykonać ze zbitych desek lub płyt, które po zabetonowaniu po prostu demontujemy.
Szalunek wypełniamy betonem przygotowanym własnoręcznie, mieszając żwir, piasek i cement w następującej proporcji:
Podczas betonowania można od razu osadzić kotwy pod belki, jednak wiąże się to z koniecznością ustawienia belek wzdłuż sznura na wszystkich słupkach w danym rzędzie równocześnie, albo z zastosowaniem tymczasowego podparcia i prowizorycznego zamocowania do właściwej belki.
Gdy podłoga tarasu ma być wsparta na płytach, wykop wypełniamy piaskiem lub pospółką, a materiał zagęszczamy wibratorem powierzchniowym, który można wypożyczyć. Na niestabilnym, gliniastym gruncie wierzchnią warstwę podsypki warto wymieszać z cementem i zagęścić - dzięki temu uzyskamy stabilny podkład pod płyty. Wykonana w ten sposób powierzchnia powinna mieć niewielki, 1-1,5% spadek skierowany od ściany domu na zewnątrz, co zapewni samoczynny odpływ wody opadowej.
Poziom podłoża zależy od grubości płyt, na których oparte zostaną legary. Przy typowych legarach o wysokości 5 cm i desce pokryciowej o grubości 2,5 cm, trzeba przeliczyć, na jakiej wysokości powinien znaleźć się wierzch płyt podporowych względem docelowego poziomu tarasu. Legary można oprzeć na płytach chodnikowych o grubości 5 cm albo na leżących na płask bloczkach fundamentowych o grubości 12 lub 14 cm.
Punkty podparcia rozmieszczamy tak, by legary można było ułożyć w rozstawie co 50 cm i podeprzeć je w zbliżonych odległościach. Wierzch płyt wypoziomowujemy wstępnie, posługując się sznurem i długą poziomnicą.
Gdy konstrukcja nośna tarasu wspiera się na słupkach, potrzebny jest ruszt krzyżowy złożony z belek oraz przymocowanych do nich pod kątem prostym legarów. Dla rozstawu słupków 1 × 1 m lub 1,2 × 1,2 m i przeciętnego obciążenia użytkowego tarasu, minimalne przekroje elementów z drewna sosnowego wynoszą:
Układ rusztu podporządkowujemy planowanemu kierunkowi układania desek pokrycia. Najczęściej biegną one równolegle do drzwi tarasowych, a więc w tym samym kierunku ustawiamy belki nośne. Legary standardowo rozstawia się co 50 cm, a gdy trzeba je zagęścić, dodatkowe elementy po prostu opieramy na dwóch sąsiednich belkach.
Montaż rusztu krzyżowego na słupkach zaczynamy od zamocowania uchwytów i wypoziomowania belek. Belki wsuwamy w zabetonowane obejmy, a ich wysokość regulujemy drewnianymi podkładkami, dopasowując je do poziomu. Belki umieszczone na skrajach rusztu wykorzystamy potem jako punkty odniesienia do rozciągnięcia sznura wskazującego pozycję kolejnych podpór.
Gdy słupki nie mają wcześniej zabetonowanych obejm, uchwyty przykręcamy kołkami rozporowymi i śrubami. W takiej sytuacji potrzebne są tymczasowe podpory montażowe, które pozwolą ustawić belki we właściwej pozycji przed połączeniem ich z uchwytami przykręcanymi do słupków.
Do już zamontowanych belek przykręcamy długimi wkrętami legary, zachowując rozstaw nie większy niż 50 cm. Jeżeli taras opiera się na podłożu płytowym, legary łączymy z nim za pomocą podkładek izolujących przed wilgocią - gumowych albo z pasków papy - oraz szybkiego montażu kołkami rozporowymi.
Legary z profili kompozytowych osadza się za pomocą systemowych uchwytów. Same punkty mocowania kołkami do podłoża mogą być oddalone od siebie o około 1 m, ale samo podparcie profilu - realizowane podkładkami czy klinami regulacyjnymi, bez trwałego łączenia z podłożem - powinno być częstsze, mniej więcej co 50 cm, by uniknąć ugięcia legara pomiędzy punktami mocowania.
Bez względu na przyjęty sposób mocowania, legary powinny w efekcie wyznaczać równą płaszczyznę z 1-1,5% spadkiem na zewnątrz tarasu.
Pod deskami, na legarach, warto rozłożyć specjalną folię izolacyjną albo zastosować ażurowe podkładki - ograniczają one powierzchnię styku desek z legarami, co ułatwia odparowanie wilgoci z miejsca połączenia.
Każdą deskę mocujemy do legara w dwóch punktach, zachowując co najmniej 1,5 cm od jej krawędzi, wcześniej nawiercając otwory.
Między deskami zachowujemy szczelinę o szerokości 3-5 mm, dzięki czemu pokrycie nie zdeformuje się pod wpływem pęcznienia i kurczenia drewna. Luki zostawiamy też na połączeniach wzdłużnych, które muszą przebiegać w linii legarów.
Deski można również zamontować w sposób niewidoczny, za pomocą specjalnych łączników metalowych lub z tworzywa, przykręcanych od spodu. Ten sposób wymaga jednak szerszych przerw między deskami (6-7 mm), potrzebnych do wprowadzenia i dokręcenia wkrętów.
Zanim przystąpimy do montażu, wszystkie drewniane elementy konstrukcji tarasu powinny zostać w całości zaimpregnowane. Miejsca przycięć i struganych powierzchni trzeba dodatkowo zabezpieczyć impregnatem po obróbce. Po złożeniu konstrukcji można ją jeszcze raz pokryć impregnatem olejowym, na przykład metodą natryskową.
Drewno egzotyczne charakteryzuje się dużo większą odpornością na warunki atmosferyczne, grzyby i szkodniki, więc w odróżnieniu od drewna krajowego nie musi być dodatkowo zabezpieczane impregnatami biobójczymi. Dla utrzymania estetyki warto jednak co jakiś czas odświeżać jego powierzchnię olejem, co ogranicza naturalne szarzenie drewna wywołane promieniowaniem UV.
Z wyjątkiem desek kompozytowych, drewniane tarasy potrzebują regularnej konserwacji, dzięki której zachowają estetyczny wygląd na długie lata. Deski z drewna iglastego najlepiej chronić impregnatem barwiącym razem z bezbarwnym lub półkryjącym lakierem do drewna zewnętrznego, natomiast malowania farbą kryjącą lepiej unikać - taka powłoka wygląda nienaturalnie, szybko się uszkadza i zmusza do odnowienia całej powierzchni tarasu. Chętnie stosowanym wykończeniem jest też olejowanie, pogłębiające naturalny odcień drewna - warto je powtarzać co najmniej raz w roku. Deski kompozytowe z czasem blakną pod wpływem słońca, ale ich kolor można przywrócić, stosując specjalistyczny preparat renowacyjny do kompozytu.
Niezależnie od rodzaju pokrycia trzeba regularnie usuwać zanieczyszczenia z powierzchni - pomoże w tym myjka ciśnieniowa z biodegradowalnym detergentem. Mechaniczne uszkodzenia, na przykład zarysowania, wgniecenia czy odłupania, wygładzamy papierem ściernym, a powstałe ubytki wypełniamy kitem drzewnym lub żywicą epoksydową.
5
