Rekuperacja a wilgoć jesienią i wiosną - jak ustawić parametry wentylacji?
Rekuperacja a wilgoć jesienią i wiosną - jak ustawić parametry wentylacji?
(fot. Pro-Vent)
Jesień i wiosna okresy przejściowe, z wyjątkowo zmienną temperaturą i wilgotnością. Stanowią wyzwanie dla każdego rodzaju wentylacji, także tej z rekuperatorem. Jeżeli nie ustawimy odpowiednich parametrów pracy centrali, to łatwo wówczas o nadmierny wzrost wilgoci we wnętrzach. Albo o efekt dokładnie przeciwny, czyli dyskomfort spowodowany jego zbytnim przesuszeniem.
Poza odzyskiem ciepła wentylacja z rekuperatorem ma tę ogromną przewagę nad grawitacyjną, że jej intensywność możemy w pełni kontrolować. Jednak konsekwencją mniej lub bardziej nasilonego wietrzenia jest nie tylko różnica w czystości powietrza, czyli ilości zawartego w nim dwutlenku węgla oraz innych zanieczyszczeń. Trzeba brać pod uwagę również wilgotność względną powietrza oraz jego temperaturę. Zaś szczególnie jesienią i wiosną utrzymanie tych wszystkich czynników we właściwych granicach jest trudne. Tym bardziej, że charakterystyczną cechą naszego polskiego klimatu jest ogromna zmienność warunków w takich okresach przejściowych. W środku dnia możemy mieć jeszcze kilkanaście stopni Celsjusza, w nocy zaś przymrozki, nawet tego samego dnia zarówno mgłę i deszcz, jak i intensywne słońce. Wymaga to dość specyficznych ustawień centrali, odmiennych zarówno od trybu letniego jak i zimowego.
Zbyt słaba wentylacja
Prawidłowa wilgotność względna powietrza w pomieszczeniach powinna wynosić ok. 50%. Zwykle za właściwe granice uznaje się 40–60%. Jeżeli jest wyższa to przyczyną najczęściej jest zbyt mała intensywność wymiany powietrza we wnętrzach.
Wzrost wilgotności w zbyt słabo wietrzonych pomieszczeniach jest dobrze znanym zjawiskiem. Nawet my sami wydzielamy parę wodną wraz z oddechem i przez skórę, zaś prysznic i gotowanie uwalniają jej bardzo duże ilości. Jednak już samo zwiększenie intensywności wymiany powietrza często rozwiązuje problem, gdyż wraz ze zużytym powietrzem usuwamy nie tylko nadmiar zgromadzonego w nim dwutlenku węgla, ale i pary wodnej.
Jeżeli jesienią lub wiosną zaobserwowaliśmy nadmierny wzrost wilgotności, to najbardziej prawdopodobną przyczyną jest zbyt mała intensywność wentylacji. W domu z rekuperatorem łatwo możemy ją zwiększyć, nie obawiając się przy tym o straty ciepła. (fot. Vents Group)
Jeżeli powietrze wewnętrzne w całym domu lub tylko w niektórych pomieszczeniach jest nazbyt wilgotne, to pierwszym działaniem powinno być właśnie zwiększenie wydajności centrali. Po przynajmniej kilku, a jeszcze lepiej kilkunastu godzinach, sprawdzamy czy wilgotność względna spadła do prawidłowego poziomu (40–60%). Jeżeli natomiast w niektórych wnętrzach wilgotność spadła, zaś w innych wciąż jest zbyt wysoka, to znak, że trzeba poprosić fachowca o zrównoważenie przepływu powietrza w instalacji.
Za niska temperatura
Kolejnym, znacznie mniej oczywistym, powodem nadmiernego wzrostu wilgotności powietrza może być utrzymywanie zbyt niskiej temperatury we wnętrzach. Rzecz w tym, że ma tu znaczenie tzw. wilgotność względna. Ta zaś zależy nie tylko od faktycznej ilość pary wodnej zawartej w powietrzu, ale również od jego temperatury. Przy dokładnie tej samej ilości pary wodnej (masie wody) w powietrzu spadek jego temperatury powoduje wzrost jego wilgotności względnej. Ta sama zależność obowiązuje też w drugą stronę – jeżeli podgrzewamy powietrze, to jego wilgotność względna się obniża.
Wykraplanie się wilgoci z powietrza na zimnych powierzchniach, takich jak szyby, często świadczy nie świadczy o niewydolności wentylacji, lecz o zbyt niskiej temperaturze w pomieszczeniach. (fot. Adobe Stock)
Te zależności są szczególnie widoczne jesienią, kiedy to powietrze napływające z zewnątrz jest już mocno wilgotne, zaś ogrzewanie niekoniecznie działa w sposób ciągły i specjalnie intensywny. Utrzymywanie niskiej temperatury w budynku (poniżej 20°C), tym bardziej zaś nie ogrzewanie jeszcze w ogóle niektórych pomieszczeń (np. na rzadko wykorzystywanego poddasza) sprzyja nadmiernemu wzrostowi wilgotności. Sygnałem ostrzegawczym może być przy tym wykraplanie się wilgoci na szybach i wokół okien. To samo dotyczy tzw. mostków termicznych w przegrodach zewnętrznych, czyli miejsc, gdzie izolacja cieplna jest mniej skuteczna lub w ogóle jej brak. Typowe przykłady to podłoga na gruncie na wysokości słabo ocieplonego cokołu fundamentowego, czy połączenie stropu z balkonem.
Jeżeli pojawiają się takie niepokojące objawy miejscowego zawilgocenia, to zwiększenie intensywności ogrzewania, a w konsekwencji podniesienie temperatury powietrza, jest jedynym prostym sposobem zaradczym. Co ważne, efekt podniesienia temperatury można ocenić dopiero po upływie przynajmniej doby. Na wzrost temperatury ciężkich, murowanych przegród trzeba sporo czasu.
Niejako na przeciwnym biegunie opisywanych dotąd problemów leży nadmierne przesuszenie powietrza. Ten problem dotyczy jednak przede wszystkim okresu zimy, w mniejszym stopniu zaś późnej jesieni i wczesnej wiosny. Nie znaczy to jednak, że wszędzie musimy wówczas używać nawilżaczy. Wrogiem jakości powietrza jest bowiem jego przegrzewanie.
O ile temperatura w granicach 21–23°C odbierana jest przez większość ludzi jako optymalna, to powyżej 23°C zaczyna się narzekanie na dyskomfort spowodowany jego zbytnim przesuszeniem. Dlatego warto pilnować aby ta granica 23°C nie była przekraczana.
Im chłodniejsze jest powietrze zewnętrzne, tym niższa będzie jego wilgotność względna po podgrzaniu. Jednak to zaczyna być dokuczliwe dopiero zimą. (fot. Pro-Vent)
Trzeba przy tym pamiętać, że podgrzewanie zimnego powietrza powoduje wręcz drastyczny spadek jego wilgotności względnej. Dla przykładu, powietrze o temperaturze +5°C i wilgotności względnej 90% zawiera tak naprawdę niewiele pary wodnej, ok. 5g/kg powietrza. Co się stanie, gdy to samo powietrze podgrzejemy do 20°C? Jego wilgotność względna spadnie do nieco ponad 30%. Podkreślmy, że w liczbach bezwzględnych pary wodnej jest wciąż tyle samo (ok. 5 g/kg). Warto dodać, że dalsze podgrzewanie tego powietrza, np. do 24°C, spowoduje spadek jego wilgotności do ok. 25%. Zaś wartości poniżej 30% odbieramy już bardzo negatywnie.
W sezonie jesiennym i wiosennym utrzymywanie umiarkowanej temperatury powietrza (poniżej 23°C) zwykle wystarcza, żeby również jego wilgotność nie spadała poniżej akceptowalnej granicy 40–50%. Sytuacja zmienia się dopiero zimą, w pełni sezonu grzewczego.
3 złote zasady działania rekuperacji jesienią i wiosną (grafika wygenerowana AI)
Bypass ręczny i automatyczny
Bypas to inaczej obejście wymiennika ciepła. Po jego uruchomieniu mamy więc nadal wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną, ale już bez odzysku ciepła. Jeżeli centrala ma tzw. bypas ręczny, czyli to my sami musimy go za każdym razem włączyć lub wyłączyć, to późną jesienią oraz wczesną wiosną lepiej jest już z tej funkcji nie korzystać. Bypass trzeba by bowiem uruchamiać zaledwie na kilka godzin w środku dnia, gdy temperatura zewnętrzna sięga 15–16°C, inaczej będzie on bezsensownie ochładzać dom.
Co innego, gdy bypass działa automatycznie, reagując na sygnały z czujnika temperatury nawiewu. Wówczas można ustawić 16°C jako temperaturę graniczną włączenia bypassu. Fakt, że układ trzeba będzie często włączany i wyłączany nie będzie dla nas żadnym problemem.
Trzeba przy tym podkreślić, że w sezonie letnim ustawia się znacznie niższą temperaturę graniczną, zwykle zaledwie 12°C. Jednak wówczas zamierzonym celem jest ochłodzenie budynku, obniżenie w nim temperatury na tyle, aby później upał w środku dnia był mniej dokuczliwy. Wiosną i jesienią jest inaczej, z bypassu korzystamy tylko wówczas, gdy temperatura zewnętrzna jest na tyle wysoka, że używanie wymiennika ciepła nie przynosi korzyści. Domu zaś wcale nie chcemy wychładzać.
Podsumowanie
200 m3/h to typowa ilość powietrza, jaką trzeba wymieniać w typowym domu jednorodzinnym, czyli z 2 łazienkami, kuchnią, garderobą. Bardzo często problem nadmiernej wilgotności pojawia się, gdy wentylacja jest po prostu zbyt mało intensywna. Kolejną przyczyną problemów z nadmiernym wzrostem wilgoci bywa też niedogrzanie pomieszczeń. Na wychłodzonych powierzchniach może się nawet skraplać wilgoć.
Zupełnie odwrotnym problemem jest zbytnie przesuszenie powietrza. Na szczęście, wiosną i jesienią zwykle wystarcza unikanie przegrzewania pomieszczeń. Jego ewentualne nawilżanie może być za to rzeczywiście potrzebne zimą.
Temperaturę i wilgotność powietrza trzeba przede wszystkim na bieżąco monitorować. (fot. Stadler Form)
Natomiast używanie bypassu, czyli obejścia wymiennika, wymaga przede wszystkim ustawienia dość wysokiej temperatury granicznej (ok. 16°C). Inaczej dom będzie się wychładzał, co zarówno wiosną jak i jesienią jest niepożądane.
Człowiek wielu zawodów, instalator z powołania i życiowej pasji. Od kilkunastu lat związany z miesięcznikiem i portalem „Budujemy Dom”. W swojej pracy najbardziej lubi znajdywać proste i praktyczne rozwiązania skomplikowanych problemów. W szczególności propaguje racjonalne podejście do zużycia energii oraz zdrowy rozsądek we wszystkich tematach związanych z budownictwem.
W wolnych chwilach, o ile nie udoskonala czegoś we własnym domu i jego otoczeniu, uwielbia gotować albo przywracać świetność klasycznym rowerom.