Grill z cegły to funkcjonalna kuchnia ogrodowa, w której w okresie wiosenno-letnim można przyrządzać smaczne potrawy. Jeśli jest dobrze wykonany, będzie również stylową ozdobą ogrodu. Podpowiadamy, jak samodzielnie zbudować grilla z cegły krok po kroku.
Te części grilla, które będą narażone na działanie wysokiej temperatury, czyli palenisko i ściany wokół rusztu, powinny być wykonane z cegły szamotowej.
Szamot powstaje po wypaleniu gliny lub łupków, zmieleniu ich i uformowaniu, a zawarte w nim związki chemiczne cechuje wysoka temperatura topnienia. Dzięki temu materiał znosi wielokrotne nagrzewanie i stygnięcie bez pękania, a przy tym akumuluje ciepło, co ułatwia utrzymanie równej temperatury podczas pieczenia.
Producenci podają dla cegły szamotowej ogniotrwałość zwykłą sięgającą kilkuset stopni powyżej temperatur spotykanych w grillu ogrodowym. Jest to jednak parametr laboratoryjny, a nie temperatura pracy gotowej konstrukcji, dlatego przy zakupie warto kierować się deklaracją producenta dotyczącą zastosowania w paleniskach otwartych, a nie samą liczbą stopni.
Natomiast części grilla, które nie nagrzewają się podczas użytkowania, czyli obudowa, cokół, filary blatu i schowek na drewno, mogą zostać wykonane z cegieł klinkierowych. Klinkier jest nasiąkliwy w niewielkim stopniu i mrozoodporny, więc przetrwa zimę bez osłony.
Dobór zaprawy jest równie istotny jak dobór cegły. Szamot muruje się zaprawą szamotową, czyli ogniotrwałą zaprawą glinokrzemianową, ponieważ zwykła zaprawa cementowo-wapienna pod wpływem wysokiej temperatury pęka i wykrusza się ze spoin. Zaprawę cementowo-wapienną lub gotową zaprawę do klinkieru stosuje się wyłącznie w zimnej części konstrukcji.
Murowany grill ogrodowy jest obiektem małej architektury w rozumieniu art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego, czyli niewielkim obiektem architektury ogrodowej. Budowa takiego obiektu na własnej działce, poza miejscem publicznym, nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia (art. 29 Prawa budowlanego). Zgłoszenia wymaga dopiero postawienie obiektu małej architektury w miejscu publicznym.
Brak formalności budowlanych nie zwalnia jednak z obowiązku sprawdzenia zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Plan może określać nieprzekraczalne linie zabudowy lub minimalny udział powierzchni biologicznie czynnej, a fundament grilla tę powierzchnię pomniejsza. Odrębne zasady obowiązują na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, gdzie o dopuszczalności takiej konstrukcji decyduje regulamin ROD.
Osobną kwestią jest sąsiedztwo. Dym z grilla stanowi immisję w rozumieniu art. 144 Kodeksu cywilnego, który nakazuje właścicielowi nieruchomości powstrzymanie się od działań zakłócających korzystanie z sąsiednich nieruchomości ponad przeciętną miarę. Okazjonalne grillowanie mieści się w granicach przeciętnej miary, ale stałe kierowanie dymu na sąsiednią działkę może stać się podstawą roszczenia. To argument, żeby ustawiając grilla wziąć pod uwagę kierunek wiatrów.
Wybór miejsca na grilla z cegły powinien uwzględnić kilka czynników. W związku z tym, że konstrukcja tego rodzaju jest trudna do przeniesienia, decyzja powinna być dobrze przemyślana.
Jeśli chodzi o względy pragmatyczne, grill nie powinien stać zbyt blisko domu. Po pierwsze dym może dostawać się do środka, a jeśli tak się stanie, to bardzo trudno będzie się pozbyć zapachu spalenizny z tkanin czy tapicerek.
Po drugie regularne korzystanie z grilla, który stoi tuż obok domu, poskutkuje tym, że jego fasada będzie brudna od tłuszczu i dymu.
Jeśli ogród jest duży, nie warto również stawiać grilla zbyt daleko od budynku, aby nie nosić naczyń i potraw na długim dystansie.
Najlepiej wybrać miejsce, w pobliżu którego znajdzie się również strefa na stół i krzesła, a tuż nad grillem nie będzie gałęzi drzew. Częstą lokalizacją dla grilla z cegieł są okolice tarasu lub altany.
Przy wyborze miejsca warto od razu przewidzieć dojście, które nie rozmoknie po deszczu, oraz podłoże wokół paleniska odporne na iskry. Trawa w promieniu metra od grilla wypala się po kilku sezonach, dlatego lepszym rozwiązaniem jest opaska z kostki, płyt betonowych lub grysu.
Wymiary grilla wynikają z dwóch rzeczy: wygody obsługi i wymiaru cegły. Pominięcie drugiej z nich sprawia, że w każdej warstwie trzeba dociąć element, a spoiny przestają się pokrywać.
Wysokość rusztu powinna wynosić od 90 do 100 cm, czyli tyle, co blat kuchenny. Niższy grill zmusza do pochylania się nad żarem, wyższy utrudnia obracanie potraw. Płyta paleniska znajduje się wtedy około 20–25 cm niżej, a pod nią zostaje miejsce na schowek na drewno.
Szerokość komory paleniska najlepiej dobrać do dostępnych rusztów. Typowe ruszty ogrodowe mają od 50 do 70 cm szerokości, a komora powinna być o 2–3 cm szersza, żeby ruszt swobodnie wchodził na prowadnice. Głębokość rzędu 40 cm wystarcza do smażenia, większa utrudnia sięganie do tylnej krawędzi.
Przy projektowaniu trzeba uwzględnić wymiar cegły powiększony o spoinę. Cegła pełna ma 250 × 120 × 65 mm, a przy spoinie 10 mm moduł poziomy wynosi 260 mm, pionowy 75 mm. Szerokości i wysokości ścian dobiera się więc jako wielokrotność tych wartości. Spoiny w części szamotowej są znacznie cieńsze, rzędu 3–5 mm, ponieważ zaprawa ogniotrwała pracuje najlepiej w cienkiej warstwie.
Zanim zacznie się murować, warto ułożyć jedną warstwę na sucho i sprawdzić, czy układ wychodzi bez docinania. To kwadrans pracy, który pozwala uniknąć poprawek na związanej zaprawie.
Grill o szerokości około 120 cm, z blatem roboczym i schowkiem na drewno, wymaga mniej więcej 250–350 cegieł klinkierowych lub pełnych na obudowę oraz 60–90 cegieł szamotowych na komorę paleniska. Do tego dochodzi zaprawa: szamotowa na część gorącą i mrozoodporna zaprawa do klinkieru na resztę konstrukcji, a także fuga do spoinowania.
Na fundament potrzebny jest żwir lub kruszywo łamane na podsypkę, beton klasy C12/15 oraz pręty zbrojeniowe średnicy 8–10 mm na siatkę płyty. Elementy stalowe to ruszt, blacha paleniska, kątowniki prowadnic ustawione na dwóch wysokościach oraz ewentualnie stalowe drzwiczki schowka.
Blat roboczy najczęściej wykonuje się z płyty betonowej, konglomeratu lub granitu, przy czym nad paleniskiem sprawdza się wyłącznie kamień naturalny albo płyta szamotowa.
Z narzędzi konieczne są łopata i taczka, poziomnica długości co najmniej 100 cm, sznurek murarski i palikimający wyznaczyć obrys, kielnia, gumowy młotek, krzyżyki dystansowe, mieszadło do zapraw oraz szlifierka kątowa z tarczą do cegły.
Orientacyjny koszt materiałów na grilla tej wielkości mieści się w przedziale od 2000 do 4000 zł, przy czym o różnicy decyduje przede wszystkim cena cegły licowej i blatu. Wykonanie zlecone murarzowi podnosi ten koszt mniej więcej dwukrotnie.
Murowany grill waży kilkaset kilogramów, dlatego fundament musi przenieść to obciążenie i nie może pracować pod wpływem mrozu. Wystarczy płyta żelbetowa na dobrze zagęszczonej podsypce, ale jej wykonanie nie może ograniczyć się do wylania betonu w płytki wykop.
Fundament pod grilla z cegły krok po kroku:
Grunty gliniaste i wysadzinowe zachowują się inaczej niż piaszczyste. Jeżeli działka ma takie podłoże, samo zagęszczone kruszywo nie wystarczy i fundament trzeba posadowić poniżej strefy przemarzania, która w Polsce wynosi od 0,8 m na zachodzie kraju do 1,4 m na Suwalszczyźnie i w górach. Zamiast całej płyty na tej głębokości wykonuje się wtedy cztery stopy fundamentowe pod narożnikami i opiera na nich płytę.
Murowanie można rozpocząć po 3–5 dniach, kiedy beton osiągnie wystarczającą wytrzymałość wstępną. Pełną wytrzymałość projektową beton uzyskuje po 28 dniach i dopiero po tym czasie konstrukcję warto obciążać ciężkim blatem kamiennym.
UWAGA: Jeżeli wykonujesz grilla podczas upałów, beton należy regularnie podlewać wodą przez pierwszy tydzień, a najlepiej przykryć folią, żeby woda nie odparowywała zbyt szybko.
Właściwe murowanie zaczyna się od ustawienia pierwszej warstwy, bo to ona wyznacza geometrię całej konstrukcji. Każdy błąd popełniony na tym etapie powiela się w kolejnych warstwach i na wysokości metra jest już nie do naprawienia.
Na wysokości płyty paleniska konstrukcja zmienia charakter, ponieważ trzeba przenieść obciążenie nad otworem schowka i przejść na materiały ogniotrwałe.
Kluczowym szczegółem, o którym łatwo zapomnieć, jest dylatacja między szamotem a obudową. Cegła szamotowa rozszerza się przy nagrzewaniu bardziej niż zimna okładzina, więc jeśli obie warstwy zostaną ze sobą sztywno związane, po kilkunastu rozpaleniach na klinkierze pojawią się pęknięcia. Między wymurówką a obudową zostawia się szczelinę 10–15 mm wypełnioną wełną ceramiczną lub sznurem ceramicznym.
Komin jest tym elementem, który najbardziej odróżnia grilla murowanego od przenośnego, ale nie jest obowiązkowy. Konstrukcja otwarta, bez okapu, sprawdza się na przewiewnej działce i jest znacznie tańsza oraz prostsza w wykonaniu.
Komin ma jednak dwie realne zalety. Odprowadza dym ponad głowę osoby stojącej przy palenisku i wytwarza ciąg, który przyspiesza rozpalanie oraz stabilizuje spalanie przy bocznym wietrze. Dzięki niemu można też grillować podczas lekkiego deszczu.
Nad paleniskiem muruje się zwężający okap w kształcie ostrosłupa, przechodzący w przewód dymowy o przekroju zbliżonym do jednej dziesiątej powierzchni paleniska. Wylot powinien znajdować się co najmniej 1,5 m nad rusztem, ponieważ przy niższym kominie ciąg jest zbyt słaby i dym cofa się do przodu. Wnętrze okapu i przewodu wykłada się szamotem, a wylot warto przykryć daszkiem chroniącym przed deszczem.
Komin istotnie zwiększa ciężar konstrukcji, więc decyzję o nim trzeba podjąć na etapie projektowania fundamentu, a nie po wymurowaniu ścian.
Grill murowany bez blatu zmusza do odkładania talerzy na trawę, dlatego warto zaplanować blat o szerokości co najmniej 60 cm po tej stronie paleniska, z której obsługuje się ruszt. Płytę układa się na wymurowanych filarach lub na żelbetowej płycie, zawsze z lekkim spadkiem od strony użytkownika, żeby woda deszczowa spływała na zewnątrz.
Przestrzeń pod paleniskiem najlepiej wykorzystać jako schowek na drewno. Wnęka o głębokości równej głębokości grilla i wysokości około 40 cm pomieści zapas na kilka rozpaleń, a dno warto wyłożyć rusztem z prętów, żeby drewno nie chłonęło wilgoci od betonu.
Praktycznym uzupełnieniem jest wnęka na węgiel i podpałkę zamykana stalowymi drzwiczkami oraz wmurowany hak lub listwa na narzędzia. Jeżeli grill ma pełnić funkcję kuchni ogrodowej przez cały sezon, na etapie fundamentu warto ułożyć peszel na przewód elektryczny, doprowadzony do gniazda w obudowie. Poprowadzenie instalacji później oznacza kucie w gotowej konstrukcji.
Spoinowanie wykonuje się po związaniu zaprawy murarskiej, używając fugi mrozoodpornej przeznaczonej do klinkieru. Fuga zwykła, przeznaczona do wnętrz, po pierwszej zimie zaczyna się kruszyć. Spoinę wypełnia się na pełną głębokość i wygładza, ponieważ każde zagłębienie zbiera wodę.
Świeżo wymurowanego klinkieru nie należy myć wodą przez pierwsze tygodnie, bo sprzyja to powstawaniu wykwitów, czyli białego nalotu z soli wypłukiwanych z zaprawy. Jeżeli wykwity się pojawią, usuwa się je preparatem na bazie kwasu przeznaczonym do klinkieru, nigdy szczotką drucianą.
Po wyschnięciu konstrukcji warto pokryć zimną część impregnatem hydrofobizującym, który ogranicza nasiąkanie i ułatwia zmywanie tłuszczu. Impregnatu nie nanosi się na wymurówkę szamotową, ponieważ wysoka temperatura i tak go rozłoży, a powłoka może odbarwić cegłę.
Najczęstszą przyczyną pękniętego paleniska w pierwszym sezonie jest zbyt szybkie rozpalenie dużego ognia w wilgotnej konstrukcji. Woda zawarta w zaprawie odparowuje wtedy gwałtownie, a powstająca para rozsadza spoiny od środka.
Świeżo wymurowany grill powinien schnąć co najmniej dwa tygodnie, osłonięty przed deszczem, ale z dostępem powietrza. Dopiero po tym czasie przeprowadza się wypalanie, rozkładając je na kilka rozpaleń w kolejnych dniach. Pierwsze powinno być niewielkie, mniej więcej na jedną trzecią powierzchni paleniska, i trwać około godziny. Każde kolejne może być większe i dłuższe.
Pełne obciążenie termiczne konstrukcja zniesie po czterech lub pięciu takich rozpaleniach. Grilla nie wolno gasić wodą, ani w trakcie wypalania, ani później, ponieważ nagła zmiana temperatury powoduje pękanie szamotu.
Popiół należy usuwać po każdym wystygnięciu paleniska, ponieważ jest higroskopijny i przez całą noc trzyma wilgoć przy cegle. Ruszt czyści się szczotką na ciepło, kiedy resztki jeszcze nie zaschły.
Przed zimą warto opróżnić schowek na drewno, sprawdzić stan spoin i uzupełnić te, które się wykruszyły. Konstrukcję zabezpiecza się pokrowcem przepuszczającym powietrze, a nie szczelną folią, pod którą skrapla się woda. Palenisko i przewód kominowy trzeba przy tym pozostawić otwarte na tyle, żeby wilgoć mogła odparowywać.
Elementy stalowe warto raz na sezon oczyścić z rdzy i pomalować ponownie farbą żaroodporną. Blat kamienny wymaga odświeżenia impregnatu mniej więcej co dwa lata.
Najpoważniejszym błędem jest oszczędność na fundamencie. Płytki wykop bez zagęszczonej podsypki i bez zbrojenia oznacza, że po dwóch lub trzech zimach konstrukcja przechyli się, a przez ściany przejdą pęknięcia biegnące ukośnie od narożników.
Drugim jest wymurowanie paleniska na zaprawie cementowej zamiast szamotowej. Spoiny wykruszają się wtedy już po kilkunastu rozpaleniach, a cegły zaczynają się przesuwać.
Trzeci błąd to pominięcie dylatacji między wymurówką szamotową a obudową, którego skutkiem są pęknięcia lica przy zupełnie sprawnym palenisku.
Do tego dochodzą pomyłki wymiarowe: zbyt niski ruszt zmuszający do pochylania się, komora węższa od dostępnych rusztów oraz komin krótszy niż półtora metra nad rusztem, przy którym dym cofa się w stronę osoby stojącej przy grillu. Wszystkich tych błędów da się uniknąć, jeśli wymiary i materiały zostaną ustalone przed pierwszym wykopem, a nie w trakcie murowania.
Skomentuj
