Jaki fundament pod dom? 17 kluczowych pytań o budowę, izolację i ocieplenie

Czego dowiesz się z artykułu?

Fundamenty muszą być dobrze dobrane przede wszystkim do warunków gruntowych na działce, a także wielkości i kształtu domu. W innym przypadku, przy każdej ulewie, dużym mrozie czy nierównomierym osiadaniu gruntu, mogą pojawiać się rozmaite problemy.

Po co fundament?

Fundamenty przenoszą obciążenia całego budynku na grunt, co oznacza konieczność dopasowania ich konstrukcji do tego, co kryje się pod jego powierzchnią. Jeśli grunt jest jednorodny i nośny, zadanie jest łatwe. Jeśli jest podmokły, wysadzinowy (podatny na pęcznienie przy zamarzaniu), nasypowy albo o zróżnicowanych warstwach, sprawa jest nieco trudniejsza, bo fundament musi być tak zaprojektowany, by uniknąć nierównomiernego osiadania budynku i uszkodzenia konstrukcji. Są to bowiem najczęstsze przyczyny powstawania rys i pęknięć na ścianach, trudności z otwieraniem okien i drzwi, problemów z pękającą lub nierówną posadzką. Fundamenty należy wykonać solidnie i fachowo. Nie wolno tu oszczędzać - ograniczenie lub zmniejszenie grubości zbrojenia, rezygnacja z właściwej izolacji lub skrócenie czasu dojrzewania betonu to poważne błędy. Chociaż zmniejszenie kosztów może być kuszące, naprawa błędów będzie bardzo trudna, uciążliwa i droga. W skrajnych przypadkach, budynek może nawet nie nadawać się do użytkowania. Poza tym warto mieć świadomość, że wiele usterek może ujawnić się dopiero po pierwszej zimie lub po kilku sezonach.

Dlaczego trzeba zrobić badania geotechniczne?

Wyniki badania gruntu to źródło informacji o tym, na czym będzie opierał się dom. Nawet w obrębie tej samej ulicy warunki gruntowe mogą być zróżnicowane, bo np. sąsiednie posesje są odwadniane, dosypano na nich ziemię lub zasypano gruzem staw. Geotechnika pozwala ocenić nośność gruntu, poziom wód, obecność gruntów wysadzinowych. Dzięki temu projektant wie, czy można posadowić budynek płytko, czy trzeba zejść głębiej, czy lepiej rozłożyć obciążenia poprzez wykonanie płyty, oraz - czy trzeba zaprojektować odwodnienie i warstwy filtracyjne. Dla inwestora, badanie geotechniczne to też narzędzie kontroli kosztów budowy fundamentów. Pozwala uniknąć przewymiarowania fundamentów. Lepiej zapłacić za kilka odwiertów, niż za beton i stal w ilościach wynikających z ostrożności, a nie z danych. Badanie gruntu powinno być standardem przed rozpoczęciem każdej inwestycji, niezależnie od wielkości budynku.

Jak głęboko muszą być fundamenty?

Głębokość fundamentów, czyli posadowienia budynku zależy głównie od strefy przemarzania gruntu, jego rodzaju i poziomu wód gruntowych, a także od tego, czy dom będzie podpiwniczony. W praktyce chodzi o to, by fundament pracował w stabilnej warstwie gruntu. Grunty wysadzinowe (zwłaszcza niektóre gliny) mogą podczas zamarzania zwiększać objętość, a potem nierównomiernie osiadać przy odmarzaniu, co może skutkować powstawaniem rys i pęknięć w budynku. Polska jest podzielona na obszary według głębokości przemarzania gruntu. Mierzy się ją od projektowanego poziomu terenu przy domu. W zachodniej części Polski, wynosi ona ok. 0,8 m, w centralnej, w większej części wschodniej i w górach 1-1,2 m, zaś np. w okolicach Suwałk, nawet 1,4 m. Płyty fundamentowe osadza się na mniejszej głębokości niż ławy fundamentowe, ponadto ciężar budynku rozkłada się równomiernie na ich dużej powierzchni, Jednak na ich obrzeżu układa się izolację cieplną zapobiegającą przemarzaniu podłoża. Zaś grunt wysadzinowy spod płyty wymienia się na niewysadzinowy (żwir, piasek itp.).

Jakie fundamenty pod dom?

Najpopularniejsze pod dom są fundamenty w formie ław i ścian fundamentowych oraz płyty fundamentowe.

Ławy fundamentowe to klasyczny wariant - są to poziome belki z betonu zbrojonego, na których opiera się cała konstrukcja budynku. Wykonuje się je pod ścianami nośnymi, czyli zewnętrznymi, a także niektórymi wewnętrznymi (np. stanowiącymi oparcie belek stropowych). Ich głębokość i szerokość oraz rodzaj betonu i stali określa konstruktor. W tym wariancie fundamentów, w obrębie wykopu wylewa się żelbetowe belki, na nich muruje lub wylewa ściany fundamentowe, a dopiero potem wykonuje się podłogę na gruncie. Ławy fundamentowe to sposób dobrze znany ekipom, zazwyczaj tańszy i łatwy do zweryfikowania na budowie, ale wymaga starannego podejścia do izolacji termicznej podłogi i do zapobiegania wystąpieniu mostków cieplnych w strefie połączenia ściany z podłogą.

pielęgnacja płyty fundamentowej budowa domu

Płyta fundamentowa ze świeżo wylaną warstwą betonu, który należy pielęgnować przez polewanie wodą, fot. T. Rybarczyk

Drugim rodzajem fundamentu pod dom są płyty fundamentowe. Są to monolityczne żelbetowe płyty wykonane pod całym budynkiem, co umożliwia przeniesienie jego ciężaru równomiernie na całej powierzchni. Ich stosowanie jest polecane na gruntach słabych, przy wysokim poziomie wód gruntowych, oraz gdy istotna jest bardzo dobra izolacyjność termiczna i ograniczenie mostków cieplnych. W wielu wariantach, płyta fundamentowa jednocześnie stanowi bazę posadzki, co upraszcza układ warstwy podłogi. Płyty fundamentowe wykonuje się też w domach podpiwniczonych. Realizacja takiej konstrukcji wymaga dyscypliny wykonawczej i zatrudnienia doświadczonej ekipy.

W szczególnych przypadkach, np. na terenach o gruntach organicznych, torfowych, nasypach - tam, gdzie konieczne jest przeniesienie obciążeń na głębsze warstwy nośne, wykonuje się fundamenty na palach lub studniach. Ale takie rozwiązania rzadko dotyczą domów jednorodzinnych, ze względu na bardzo wysokie koszty.

Ławy fundamentowe czy płyta fundamentowa - kiedy, które rozwiązanie?

Jeżeli grunt jest nośny, poziom wód niski, a dom ma prostą bryłę, klasyczne ławy fundamentowe będą ekonomicznym i bezpiecznym wyborem. Natomiast jeśli warunki są zróżnicowane - jedna część domu stoi na piasku, druga na glinie, albo gdy woda sezonowo podchodzi wysoko zaś dom jest podpiwniczony, to lepsze będzie posadowienie go na płycie fundamentowej, która ułatwi wykonanie szczelnej izolacji cieplnej i przeciwwodnej. W ławach i ścianach fundamentowych, oczywiście, można wykonać izolację równie dobrze, ale konieczne jest ocieplenie ścian fundamentowych w odpowiednim układzie, właściwe połączenie ich z termoizolacją podłogi oraz eliminacja zagrożenia mostkami przy progach drzwiowych. Płyta fundamentowa ze względu na swoją konstrukcję i dużą powierzchnię (obejmującą cały parter budynku) sprzyja zachowaniu ciągłości izolacji. Warto też pamiętać o organizacji budowy. Wybór płyty fundamentowej na ogół przyspiesza etap wykonania stanu zerowego, ale wymaga wcześniejszego, precyzyjnego zaplanowania wszystkich przepustów instalacyjnych. Trzeba dokładnie wiedzieć, jak będą przebiegać domowe instalacje. W tradycyjnych fundamentach, część elementów i instalacji można korygować jeszcze na późniejszym etapie.

Rodzaj betonu na ławy fundamentowe oraz stali, średnica prętów zbrojeniowych, ich rozmieszczenie i wytyczne w odniesieniu do ich połączeń określone są w projekcie fundamentów, fot. J. Werner

Etapy budowy fundamentu pod dom - krok po kroku

Budowa fundamentów zaczyna się od wytyczenia obrysu budynku i wykonania wykopu. Potem wykonuje się podkład (zwykle tzw. chudy beton), zbrojenie i betonowanie ław fundamentowych, następnie ściany fundamentowe, izolacje przeciwwilgociowe i ewentualnie przeciwwodne, ocieplenie części podziemnej, zasypki i zagęszczenie, a dopiero później warstwy podłogi na gruncie. Ławy fundamentowe na ogół przygotowuje się z betonu towarowego C12/15 (B15) lub C16/20 (B20). Do zbrojenia fundamentów wykorzystuje się przynajmniej 4 stalowe pręty średnicy 12 mm, powiązane strzemionami średnicy 6 mm, w odstępie 30 cm. Taka ława ma zwykle przekrój prostokąta o wysokości 30-50 cm i szerokości 40-120 cm. Zależy on od geometrii posadowionych na niej ścian, przewidywanych obciążeń oraz nośności gruntu. Powierzchnia podstawy ław fundamentowej jest również istotna i nie powinno się jej zmieniać. Jeżeli grunty są niespójne i niestabilne, albo gdy wykopy nie są uformowane dokładnie, wykonuje się warstwę chudego betonu. Decyduje o tym kierownik budowy.

Jeśli w budynku mają być wykonane elementy żelbetowe związane z fundamentem - słupy i trzpienie, ściany wewnętrzne, schody, to w fundamencie (na etapie zbrojenia) należy umieścić tzw. startery. Wszelkiego rodzaju elementy instalacji, przebicia, peszle powinny być przewidziane i wykonane przed zalaniem fundamentów. Również instalację odgromową należy doprowadzić do fundamentu i w postaci bednarki lub prętów dospawać do jego zbrojenia.

Jak wykonać płytę fundamentową - warstwy i kolejność prac

Płyta fundamentowa składa się z kilku warstw o łącznej grubości 30-50 cm. Pierwsza od spodu jest podbudowa o grubości 15-30 cm - na żwirze, tłuczniu lub grysie usypuje się warstwę zagęszczonej mechanicznie pospółki bądź piasku. Na niej układa się izolację termiczną o grubości 15-30 cm, wykonaną najczęściej z polistyrenu ekstrudowanego XPS (o bardzo dobrej izolacyjności cieplnej, wysokiej wytrzymałości na ściskanie oraz odporności na wilgoć). Następnie wykonuje się żelbetową płytę nośną o grubości 12–20 cm - rodzaj stali, średnicę prętów oraz ich precyzyjne rozmieszczenie i skład mieszanki betonowej określa projektant. Zbrojenie zapewnia odpowiednią wytrzymałość płyty fundamentowej. W razie potrzeby, ostatnią warstwą jest wylewka wyrównawcza (jastrych), na której układa się posadzkę. W tym wariancie, nie wykonuje się ścian fundamentowych. Płyty fundamentowe buduje się szybciej (4-5 dni), niż ławy i ściany fundamentowe (ok. 4 tygodni).

Ułożenie zbrojenia zapewnia odpowiednią wytrzymałość płyty fundamentowej przez precyzyjne rozmieszczenie prętów zbrojeniowych, fot. T. Rybarczyk

Przeczytaj

Może cię zainteresować

Polistyren ekstrudowany XPS a Hydropian - podobieństwa i... Co jest potrzebne do produkcji cementu? Folia kubełkowa - gdzie jest niezbędna, jak stosować?...

Dowiedz się więcej

Zobacz więcej Zobacz mniej

Co to jest płyta fundamentowa grzewcza?

Niekiedy płyty fundamentowe wykonuje się jako grzewcze, w których zatapia się rury centralnego ogrzewana. W zbrojonej betonowej konstrukcji, zatapia się kanały powietrzne, które zasila się ciepłym powietrzem z jednostki grzewczej (cyrkulację powietrza zapewnia wentylator). Można też ułożyć rury zasilane ciepłą wodą z kotła, jak w typowym ogrzewaniu podłogowym. Taka płyta pełni nie tylko rolę fundamentu, ale także systemu grzewczego parteru domu.

Izolacja fundamentów przeciwwilgociowa czy przeciwwodna - jak zrobić?

Izolacja przeciwwilgociowa chroni fundamenty przed wilgocią z gruntu i wodą niespiętrzającą - czyli gdy poziom wód jest niski, i nie występuje stały napór wody na ściany. Izolacja przeciwwodna natomiast ma chronić fundament przed naporem wody i działać wtedy, gdy woda okresowo lub stale znajduje się na poziomie fundamentów. Różnice między tymi izolacjami dotyczą materiału, sposobu wykonania, ciągłości powłok, zabezpieczeń mechanicznych i przejść instalacyjnych.

Jak wykonuje się izolacje fundamentów przeciwwilgociową?

W domach niepodpiwniczonych, najważniejsza jest izolacja pozioma fundamentów, która oddziela ścianę nadziemia od ściany fundamentowej, mającej kontakt z gruntem. Na powierzchni ścian fundamentowych (często także na ławach) układa się dwie warstwy papy na lepiku lub folii fundamentowej, które skutecznie chronią przed podciąganiem wilgoci z gruntu.

Przeciwwilgociowa izolacja pozioma ław fundamentowych, wykonana z grubej folii fundamentowej, fot. GRILTEX Polska

Izolacja pionowa fundamentów zabezpiecza przed przenikaniem wilgoci przez ścianę fundamentową. W domu niepodpiwniczonym, jeżeli użyto termoizolacji o małej nasiąkliwości, np. polistyrenu ekstrudowanego (XPS), wystarczy pokryć ścianę fundamentową warstwą masy bitumicznej albo zastosować odpowiednią folię hydroizolacyjną. Jeżeli poziom wód gruntowych jest wysoki, na działce są trudne warunki gruntowe albo dom jest podpiwniczony, konieczne są dwie warstwy izolacji. W budynkach podpiwniczonych i przy bardzo niesprzyjających warunkach gruntowych, niezbędne jest wykonanie szczelnej izolacji ścian z papy bitumicznej lub mas uszczelniających. Konieczne może być też wykonanie wokół fundamentów drenażu opaskowego z perforowanych rur, do odprowadzania nadmiaru wody z pasa gruntu otaczającego piwnicę. Poprawne przygotowanie izolacji fundamentów przedłuża trwałość konstrukcji, poprawia komfort termiczny w domu i zapobiega zawilgoceniu ścian oraz rozwojowi pleśni.

Dlaczego ocieplanie fundamentów jest konieczne?

Ocieplenie fundamentów jest konieczne, bo strefa przyziemia ma ogromny wpływ na komfort cieplny. Najwięcej problemów w tym względzie wynika z przerwania izolacji lub złego połączenia warstw. Mostki termiczne często powstają na styku ściany z podłogą na gruncie, w okolicy wieńca na ścianie fundamentowej, przy progach drzwiowych, a także w narożach, gdzie materiały połączono pod złym kątem. Dobrze wykonane ocieplenie fundamentów to nie tylko właściwa grubość, ale też ciągłość i odporność materiału na wilgoć oraz obciążenie gruntu. Materiał zastosowany w części podziemnej musi zachować parametry w warunkach (wilgoć z gruntu), w których zwykły styropian elewacyjny się nie sprawdzi. Istotne jest też zabezpieczenie ocieplenia przed uszkodzeniem podczas zasypywania – bo nawet świetny materiał nie będzie skuteczny, jeśli będzie popękany lub odklejony.

Jaki styropian na fundamenty - XPS czy EPS?

Do ocieplenia fundamentów najczęściej wykorzystuje się płyty z polistyrenu ekstrudowanego XPS lub styropianu fundamentowego EPS o podwyższonej odporności na wilgoć i nacisk. Skuteczną izolację termiczną gwarantują też szalunki tracone z XPS, w których wylewa się ławy i ściany fundamentowe. Dzięki temu fundament jest zaizolowany od spodu i po bokach. W budynkach niepodpiwniczonych wystarczy termoizolacja strefy cokołowej - ściany fundamentowej nad ziemią i kilkudziesięciu centymetrów (ok. 0,5 m) poniżej poziomu gruntu. We wszystkich budynkach (z piwnicą albo bez), należy dopilnować, aby izolacja cieplna tworzyła ciągłą warstwę na ścianie fundamentowej oraz opartej na niej przegrodzie zewnętrznej. Dlatego izolacja przeciwwilgociowa musi być zabezpieczona od strony zewnętrznej, a ocieplenie ściany fundamentowej łączyć się z ociepleniem ściany nadziemia.

Wybór styropianu do ocieplenia fundamentów powinien być każdorazowo poprzedzony analizą warunków gruntowo-wodnych oraz przewidywanych obciążeń mechanicznych. Najczęściej używane materiały to polistyren XPS oraz styropian EPS, które mimo podobnego składu chemicznego, różnią się istotnie parametrami.

Do izolacji fundamentów, bardzo dobrze nadaje się polistyren XPS, bo wykazuje minimalną nasiąkliwość i bardzo wysoką wytrzymałość mechaniczną, fot. swisspor

Styropian EPS może być stosowany w izolacji ścian fundamentów wyłącznie w warunkach suchych lub umiarkowanie wilgotnych, przy zapewnieniu skutecznej i szczelnej hydroizolacji. Kluczowe znaczenie ma również dobór klasy wytrzymałości na ściskanie. Minimum to EPS 100. Należy podkreślić, że płyty EPS charakteryzuje wyższa nasiąkliwość niż XPS, co w przypadku ich zawilgocenia prowadzi do pogorszenia parametrów cieplnych.

Polistyren XPS, dzięki zamkniętej strukturze komórek, wykazuje bardzo niską nasiąkliwość i wysoką odporność na długotrwałe obciążenie, co czyni go materiałem rekomendowanym do zastosowania ocieplenia fundamentów w strefach o podwyższonej wilgotności oraz dużym obciążeniu. Z punktu widzenia fizyki budowli i trwałości rozwiązania, XPS należy traktować jako materiał bezpieczniejszy do izolacji przede wszystkimi pod płytami fundamentowymi, jak i do izolacji obwodowej fundamentów.

Zastosowanie EPS może być rozwiązaniem ekonomicznie uzasadnionym, jednak wyłącznie przy spełnieniu restrykcyjnych warunków wykonawczych, odpowiednim zabezpieczeniu hydroizolacyjnym oraz zastosowaniu w strefach o ograniczonym obciążeniu. W przypadku ocieplenia fundamentów, nie ma miejsca na kompromisy materiałowe. Błędy na tym etapie są praktycznie niemożliwe do naprawy po zakończeniu budowy.

Z czego najlepiej zrobić ściany fundamentowe?

Tradycyjny fundament to ławy oraz wymurowane na nich ściany fundamentowe, które są oparciem ścian nadziemia. Ściany fundamentowe można wykonać z betonu wylewanego, z bloczków betonowych, z bloczków keramzytobetonowych, oraz z pustaków zasypowych i z kształtek styropianowych (szalunek tracony).

Jaki beton na fundament i zbrojenie?

O doborze betonu na fundament i zbrojenia decyduje projektant konstrukcji. Beton fundamentowy powinien mieć parametry dopasowane do zawilgocenia i ewentualnego oddziaływania mrozu. Na ogół stosuje się do fundamentów pod dom beton B15 (C12/15), B20 (C16/20), B25 (C20/25).

Do wykonania fundamentów stosuje się głównie beton B15 (C12/15), B20 (C16/20) oraz B25 (C20/25), fot. LAFARGE

Zbrojenie fundamentów z kolei jest po to, by konstrukcja kompensowała naprężenia oraz by uniknąć pojawiania się rys. Najczęściej używa się prętów o średnicy 12-16 mm jako głównych i cieńszych (4-6 mm) do wykonania łączących je strzemion. Bardzo ważne jest zachowanie odpowiedniej grubości otuliny z betonu (ok. 5 cm), która służy do ochrony zbrojenia przed korozją.

Najczęstsze błędy przy budowie fundamentów - jak ich uniknąć?

Najczęstsze błędy podczas budowy fundamentów pod dom dotyczą:

nieprawidłowego przygotowania podłoża pod budowę fundamentów,
niedbałego wykonania izolacji fundamentów,
pośpiechu technologicznego.

Do pierwszej grupy błędów, należy pozostawienie luźnego gruntu w dnie wykopu, brak warstwy wyrównującej tam, gdzie to konieczne, poza tym betonowanie na podłożu, które zostało rozjeżdżone przez ciężkie samochody i rozmiękczone przez deszcz. Częstym błędem przy wykonywaniu fundamentów jest pominięcie warstwy hydroizolacji lub zły dobór materiałów (nieodpowiednich do warunków gruntowo-wodnych) oraz niewłaściwa izolacja termiczna, która ma zapobiegać wychładzaniu budynku i mostkom termicznym. W drugiej grupie, najczęstszymi błędami są przerwy w izolacji, źle sklejone zakłady, brak zabezpieczenia naroży i przejść instalacyjnych oraz przypadkowe przebicia podczas zasypywania fundamentów. Trzecia grupa błędów to zbyt szybkie obciążanie świeżego betonu, zasypywanie zanim izolacje zwiążą oraz wykonywanie prac w złych warunkach pogodowych bez odpowiednich zabezpieczeń (podczas np. deszczu, mrozu).

Czy fundament może osiadać - jak rozpoznać problem?

Każdy dom w pewnym stopniu osiada - to zjawisko naturalne, wynikające z zagęszczania się gruntu pod obciążeniem. Problem pojawia się wtedy, gdy osiadanie jest nierównomierne, czyli jedna część domu osiada mocniej niż druga. To właśnie wtedy pojawiają się rysy, przekoszenia i inne uszkodzenia. Niewielkie, włosowate rysy tynków mogą wynikać z normalnej pracy materiałów, ale rysy ukośne przy otworach okiennych, powtarzające się pęknięcia w tym samym miejscu lub powiększanie się rys to sygnały, których nie wolno ignorować. Jeśli powodem nierównomiernego osiadania budynku jest lokalne osłabienie gruntu, nieszczelna instalacja podziemna wypłukująca podsypkę albo błędnie wykonana zasypka, sytuacja może się pogarszać. Dlatego przy podejrzeniu pojawienia się takiego zjawiska, warto działać metodycznie – obserwacja, dokumentacja (np. znaczniki na rysach), konsultacja z konstruktorem. Im szybciej, tym większa szansa na to, że naprawa będzie ograniczona i nie będzie konieczne wykonanie drogich i skomplikowanych wzmocnień.

Jak wykonać fundament pod taras, schody, garaż?

Elementy zewnętrzne często wykonuje się jako dobudowane, a ich posadowienie i dylatacje bywają traktowane pobieżnie. Co ważne, taras i schody pracują w zupełnie innych warunkach, niż ogrzewany dom - występują tam inne wahania temperatury, inne zawilgocenie, obiekty są narażone na mróz i wodę z opadów. Jeśli połączy się je na sztywno z budynkiem, a posadowienie lub warstwy będą pracować inaczej, naprężenia znajdą ujście w pęknięciach.

Fundament pod garaż musi być tak ocieplony i chroniony przed wilgocią, aby w miejscu połączenia go z domem nie powstawały mostki termiczne, fot. STALPRODUKT-ZAMOŚĆ

W garażu zintegrowanym z bryłą domu mogą występować mostki cieplne i nieszczelności. Ocieplenie oraz izolacje w strefie połączenia garażu z częścią mieszkalną muszą być wykonane tak, by nie tworzyć zimnego klina w posadzce lub ścianie. W wielu domach jednorodzinnych, to właśnie ten rejon jest niedopracowany, co objawia się chłodem przy podłodze, skraplaniem pary wodnej, wyższymi kosztami ogrzewania.

Czy można robić fundamenty zimą?

Jeżeli wykonanie fundamentów musi być dokończone zimą (zdarza się, że mróz zastaje ekipę w trakcie prac), trzeba to właściwie zaplanować - zastosować osłony i odpowiednie domieszki do masy betonowej. Zdecydowanie bezpieczniej jednak zaczekać z pracami do wiosny. Przy temperaturze bliskiej zera i poniżej (do -5°C), kluczowe jest zabezpieczenie betonowej masy przed zamarznięciem w początkowej fazie wiązania (utrzymanie temperatury powyżej 5°C) oraz zapewnienie warunków do jej prawidłowego dojrzewania.

Wykonywanie fundamentów zimą jest możliwe, pod warunkiem zabezpieczenia masy betonowej przed zamarznięciem w początkowej fazie wiązania oraz zapewnienia warunków do prawidłowego jej dojrzewania, fot. T. Rybarczyk

Jeżeli świeży beton podczas robienia fundamentów zamarznie, jego struktura może zostać uszkodzona, a spadek wytrzymałości będzie nieodwracalny. Poza tym wykopy w zmarzniętej ziemi i wahania temperatury zwiększają ryzyko osypywania się skarp, a grunt przemarznięty pod fundamentem to poważne niebezpieczeństwo - po odmarznięciu, zmieni objętość i może doprowadzić do osiadania.