Split czy multisplit? Wybór klimatyzacji do domu nie jest taki prosty

W budynkach wyposażonych w wentylację grawitacyjną podczas dużych upałów naturalna wymiana powietrza niemal zanika. Owszem, można otworzyć okna i wywołać przeciąg, by ją chwilowo zwiększyć, jednak przy wysokiej temperaturze zewnętrznej, wnętrza tym bardziej się nagrzeją. Problem rozwiąże montaż klimatyzacji. Podpowiadamy, jaki wybrać klimatyzator i na jakie parametry zwrócić uwagę przy zakupie. 

Lodówka na ścianie - jak działa klimatyzator

Do chłodzenia domów jednorodzinnych wykorzystuje się najczęściej klimatyzatory sprężarkowe, działające na podobnej zasadzie jak lodówka. Składają się one z dwóch wymienników ciepła: parownika i skraplacza, a także sprężarki oraz zaworu rozprężnego. Między parownikiem i skraplaczem krąży czynnik chłodniczy, potocznie nazywany freonem. W parowniku odbiera on ciepło z pomieszczenia, a w skraplaczu oddaje je do otoczenia. Sprężarka i zawór rozprężny umożliwiają zmianę stanu skupienia czynnika chłodniczego z cieczy w gaz i odwrotnie. W trakcie parowania czynnik odbiera ciepło z wnętrza budynku, natomiast podczas skraplania oddaje je na zewnątrz. Klimatyzatory mogą mieć budowę kompaktową albo składać się z dwóch elementów jednostki wewnętrznej i zewnętrznej połączonych przewodami tworzącymi obieg chłodniczy.

Klimatyzator split, kanałowy czy przenośny?

Najpopularniejsze są klimatyzatory typu split i multisplit, montowane wysoko na ścianie, najczęściej w salonach i sypialniach. W systemie split jedna jednostka zewnętrzna współpracuje z jedną jednostką wewnętrzną, co dobrze sprawdza się przy chłodzeniu pojedynczego pomieszczenia. System multisplit pozwala natomiast podłączyć kilka jednostek do jednego agregatu, dzięki czemu można niezależnie chłodzić różne pomieszczenia. W większych i bardziej wymagających przestrzeniach stosuje się klimatyzatory kasetonowe, montowane w sufitach podwieszanych. Choć najczęściej stosuje się je w obiektach komercyjnych, coraz częściej pojawiają się w nowoczesnych domach, zwłaszcza w przestronnych salonach połączonych z kuchnią. Z kolei klimatyzacja kanałowa, choć droższa i bardziej wymagająca na etapie projektowania, zapewnia najwyższy poziom estetyki. Powietrze rozprowadzane jest kanałami ukrytymi w stropach lub ścianach, a widoczne pozostają jedynie niewielkie kratki nawiewne.

Klimatyzacja jest niezbędna w domach z dużymi przeszkleniami, fot. Daikin

Na rynku dostępne są także klimatyzatory przenośne, czyli monobloki, które nie wymagają skomplikowanego montażu. Wszystkie elementy urządzenia, łącznie z wentylatorami, znajdują się w jednej obudowie. W praktyce są jednak znacznie mniej efektywne niż systemy split. Poza tym wymagają odprowadzenia ciepłego powietrza na zewnątrz, najczęściej przez uchylone okno, co obniża ich skuteczność i zwiększa zużycie energii. Są też wyraźnie głośniejsze poziom hałasu wynosi zwykle 50-65 dB, ponieważ sprężarka pracuje w pomieszczeniu. Dodatkowo wydajność chłodnicza klimatyzatora przenośnego jest ograniczona, dlatego zwykle nie wystarcza do skutecznego schłodzenia dużych wnętrz, takich jak salon połączony z jadalnią. Takie klimatyzatory mają sens przede wszystkim wtedy, gdy korzysta się z nich sporadycznie i przenosi między pomieszczeniami. W domach traktuje się je raczej jako rozwiązanie awaryjne lub sezonowe. Sprawdzają się np. w domkach letniskowych.

Klimatyzator przenośny o mocy chłodzenia 3,5 kW, z funkcją grzania. W skład zestawu wchodzi przenośna jednostka wewnętrzna, pilot, elastyczna rura odprowadzająca ciepło oraz przyłącza do rury, fot. Viessmann

Klimatyzator split - gdzie się sprawdzi?

Klimatyzator split składa się z dwóch części:

• stosunkowo cichej jednostki wewnętrznej, wyposażonej w parownik i układ nawiewny,
• montowanego na zewnątrz agregatu, który odpowiada za odprowadzanie ciepła.

Takie rozwiązanie pozwala umieścić hałasującą sprężarkę nawet kilkanaście metrów od chłodzonego pomieszczenia. Jednostkę wewnętrzną można zamontować w różnych miejscach, jednak najczęściej instaluje się ją przy ścianie zewnętrznej - na ścianie, pod sufitem lub przy podłodze - tak aby przewody łączące ją z jednostką zewnętrzną były możliwie krótkie. Najlepiej, by miejsce na klimatyzator było zacienione. Wystawienie klimatyzatora na bezpośrednie działanie słońca powoduje jego nagrzewanie, a tym samym pogarsza sprawność i ekonomię pracy. Niekiedy korzystniej jest przenieść jednostkę zewnętrzną na inną ścianę, ustawić ją na gruncie albo umieścić pod okapem dachu. Wcześniej trzeba jednak sprawdzić, jaką maksymalną długość przewodów i różnicę poziomów między jednostkami dopuszcza producent. Montaż klimatyzacji split należy zlecić fachowcowi dysponującemu odpowiednim sprzętem oraz uprawnieniami do pracy z gazowymi czynnikami chłodniczymi, czyli tzw. f-gazami.

Klimatyzator multisplit - jedna jednostka dla wielu pomieszczeń

Klimatyzatory multisplit służą do chłodzenia kilku pomieszczeń. Zbudowane są z jednej jednostki zewnętrznej i kilku współpracujących z nią jednostek wewnętrznych. Każdą z nich można sterować niezależnie - ustawiać inną temperaturę i intensywność nadmuchu. Systemy multisplit są dość drogie. Koszt takiej klimatyzacji bywa zbliżony do zakupu kilku osobnych klimatyzatorów typu split. Zaletą układu multisplit jest jednak to, że na elewacji znajduje się tylko jedna jednostka zewnętrzna. Z drugiej strony kilka niezależnych urządzeń split ma tę przewagę, że awaria jednego z nich nie wpływa na pracę pozostałych.

Jednostka zewnętrzna powinna być umieszczona w miejscu osłoniętym przed słońcem i zapewniającym dobrą wentylację, najlepiej jak najdalej od okien (ze względu na hałas sprężarki), fot. Viessmann

Klimatyzatory multisplit również muszą być montowane przez wyspecjalizowaną firmę. Do połączenia urządzeń stosuje się rury miedziane przeznaczone do instalacji chłodniczych. Można je prowadzić w bruzdach wykutych w ścianach albo po powierzchni muru. Od strony zewnętrznej warto ukryć je pod warstwą ocieplenia. Złączki powinny pozostać dostępne, np. poprzez zastosowanie puszek z łatwo zdejmowaną pokrywą. Na całej długości przewody należy zaizolować termicznie i zabezpieczyć przed wilgocią. Jednostkę wewnętrzną montuje się zwykle pod sufitem. Aby zapewnić prawidłową cyrkulację powietrza i umożliwić późniejszą konserwację. Podczas montażu klimatyzatora trzeba zachować minimalne odległości od sufitu i ścian bocznych. Przed uruchomieniem klimatyzacji z układu trzeba usunąć powietrze, fachowiec robi to za pomocą odpowiedniej pompy próżniowej. Wykonanie instalacji klimatyzacji multisplit wymaga umiejętności oraz użycia specjalistycznych narzędzi. W niektórych przypadkach konieczne jest także uzupełnienie czynnika chłodniczego, zależnie od długości i pojemności instalacji.

Co sprawdzić przy zakupie klimatyzatora?

Jaka moc klimatyzatora

Moc chłodnicza (nominalna) - liczona w kW, im większa, tym urządzenie może chłodzić większą powierzchnię. Orientacyjnie przyjmuje się, że powinna ona wynosić 100-200 W/m2 powierzchni chłodzonego pomieszczenia. Do schłodzenia pokoju o powierzchni ok. 20 m2 , odpowiedni będzie zatem klimatyzator split o mocy 2-2,5 kW. Ostateczny dobór warto jednak powierzyć specjaliście, który uwzględni m.in. wielkość i usytuowanie okien względem stron świata oraz to, czy wyposażono je w osłony przeciwsłoneczne (markizy, żaluzje, rolety). Istotna jest też sama konstrukcja budynku i to, ile ciepła jest on w stanie wchłonąć (najkorzystniejsza jest duża masa podłóg, stropów i ścian).

Czy klimatyzator jest energooszczędny?

Efektywność pracy urządzenia - opisuje klasa energetyczna. Najbardziej energooszczędne są klimatyzatory klasy A+++, nieco mniej A++, potem A+, A, B.

Przyjmuje się, że dobrej klasy klimatyzator o mocy chłodniczej 3,5 kW zużywa rocznie ok. 130 kW, co przy obecnych cenach prądu oznacza koszt ok. 150 zł za rok. Za klimatyzator split wraz z usługą montażu trzeba zapłacić min. 4000 zł, fot. Rotenso

Czy klimatyzator jest głośny?

Poziom hałasu - nowoczesne klimatyzatory ścienne typu split pracują bardzo cicho. W pomieszczeniu poziom hałasu wynosi zwykle 20-30 dB, czyli tyle co szept, natomiast jednostki zewnętrzne emitują zazwyczaj 45-55 dB. Jeśli klimatyzator ma kilka biegów, na każdym kolejnym pracuje głośniej. Warto wybierać urządzenia wyposażone w tryb cichej pracy, np. nocny. Najlepsze modele osiągają poziom poniżej 20 dB, co sprzyja komfortowemu snu.

Jaki ma napęd sprężarki?

Rodzaj napędu sprężarki - w nowoczesnych klimatyzatorach stosuje się napęd inwerterowy, który pozwala płynnie regulować moc zależnie od aktualnego zapotrzebowania. Dzięki temu zmniejsza się zużycie energii, a temperatura w pomieszczeniu utrzymuje się na stabilnym poziomie.

Jak steruje się klimatyzacją?

System sterujący - umożliwia regulację intensywności i kierunku nawiewu, ustawianie temperatury odpowiednio do pory dnia, a także sygnalizuje ewentualne nieprawidłowości w pracy urządzenia. Coraz powszechniejsze staje się sterowanie za pomocą smartfona oraz integracja z systemem inteligentnego domu.

Standardowo klimatyzatorem steruje się za pomocą pilota, ale coraz częściej klimatyzacja staje się elementem inteligentnego domu, gdzie można użyć smartfona lub tabletu, fot. Viessmann

Czy klimatyzator oczyszcza powietrze?

Układ filtrujący nawiewane powietrze - każdy klimatyzator oczyszcza przepływające przez niego powietrze. W zależności od modelu urządzenia mogą być wyposażone w filtry zatrzymujące pyłki, bakterie, zarodniki grzybów, dym tytoniowy czy nieprzyjemne zapachy. Niektóre mają także rozwiązania elektrostatyczne lub katalityczne wspomagające neutralizację zanieczyszczeń.

W części modeli klimatyzatorów możliwe jest uruchomienie samego oczyszczania powietrza, bez chłodzenia, dzięki czemu klimatyzator może częściowo zastąpić oczyszczacz powietrza. Warto pamiętać, że klimatyzatory nie tylko obniżają temperaturę powietrza, ale również jego wilgotność. W czasie upałów w chłodzonym pomieszczeniu nie wydaje się ono tak ciężkie i duszne.

Jak dbać o klimatyzator, żeby pracował wydajnie?

Wiele osób ustawia zbyt niską temperaturę w stosunku do warunków zewnętrznych. Optymalna różnica powinna wynosić 5-7°C. Pozwala to zachować komfort bez ryzyka przeziębienia, a jednocześnie ogranicza zużycie energii przez klimatyzację. Warto korzystać z funkcji automatycznych i trybów nocnych, które dostosowują pracę klimatyzatorów do aktualnych potrzeb, bez konieczności ciągłej ingerencji użytkownika. Bardzo ważna jest również regularna konserwacja klimatyzacji. Filtry należy czyścić, a w razie potrzeby wymieniać, nawet co kilka tygodni w sezonie intensywnego użytkowania, aby nie stały się siedliskiem grzybów i bakterii rozpylanych później w pomieszczeniu. Zaniedbanie tej czynności nie tylko obniża wydajność klimatyzatora, ale może także pogarszać jakość powietrza we wnętrzach. Przynajmniej raz w roku, najlepiej przed sezonem letnim, warto zlecić wykonanie profesjonalnego serwisu obejmującego kontrolę szczelności układu, dezynfekcję klimatyzacji oraz sprawdzenie parametrów pracy.

Przynajmniej raz w roku, najlepiej przed sezonem letnim, należy zlecić wykonanie profesjonalnego serwisu klimatyzacji, fot. Rotenso

Klimatyzatory są w istocie odmianą pomp ciepła typu powietrze/powietrze. Oprócz chłodzenia mogą więc również ogrzewać pomieszczenia. W trybie grzania urządzenie pobiera ciepło z powietrza zewnętrznego i przekazuje je do wnętrza za pomocą nawiewu. Nowoczesne klimatyzatory mogą pracować w trybie ogrzewania nawet przy temperaturze zewnętrznej sięgającej -20°C. Nie oznacza to jednak, że w typowym domu zastąpią instalację centralnego ogrzewania.

Montaż klimatyzacji bez błędów

Montaż klimatyzacji powinien być wykonany przez wykwalifikowanych specjalistów. Błędy popełnione na tym etapie mogą skutkować spadkiem wydajności, nadmiernym hałasem i awariami. Bardzo ważne jest właściwe umiejscowienie jednostek. Jednostka wewnętrzna nie powinna nawiewać powietrza bezpośrednio na miejsca, w których stale przebywają domownicy, aby nie powodować przeciągów i dyskomfortu. Jednostka zewnętrzna powinna natomiast znajdować się w miejscu osłoniętym przed słońcem, dobrze wentylowanym i oddalonym od okien. W nowych domach instalację klimatyzacji można ukryć w ścianach lub sufitach. W istniejących budynkach często stosuje się maskownice albo prowadzi przewody po elewacji. Należy zapewnić prawidłowy odpływ skroplin - najczęściej do kanalizacji lub na zewnątrz budynku - z zachowaniem odpowiednich spadków umożliwiających swobodny odpływ wody.