Jak wykonać szalunki i betonowanie fundamentów?

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 6-9 minut
Jak wykonać szalunki i betonowanie fundamentów?

Najczęściej wykonywane posadowienie budynku na ławach fundamentowych wymaga utworzenia szalunku, dzięki któremu możliwe będzie wylanie betonowej konstrukcji nośnej. Zależnie od warunków gruntowych i konstrukcji fundamentowej deskowanie tworzone będzie jako obramowanie rowu w gruncie bądź w postaci szalunku o pełnej wysokości ławy spoczywającego na powierzchni szerokoprzestrzennego wykopu. Deskowanie wykorzystywane jest również przy wylewanej konstrukcji ścian fundamentowych lub piwnicznych, tworzeniu schodów, podciągów czy filarów. 

Przygotowania do utworzenia fundamentów

Prace przygotowawcze do fundamentowania wymagają geodezyjnego wytyczenia zarysu budynku, przy czym warto je poprzedzić usunięciem warstwy humusowej gleby i wyrównaniem podłoża - najlepiej przy użyciu maszyny budowlanej, np. spycharko-ładowarki. Oczywiście przy głębokim posadowieniu domu podpiwniczonego wykop szerokoprzestrzenny powinien sięgać ok. 1 m poza obrys przyszłego domu.

Ustalenie dokładnej lokalizacji charakterystycznych punktów fundamentu (narożników, ścian wewnętrznych, nisz i wykuszy) wymaga utworzenia tzw. ław sznurowych, które posłużą do przeniesienia wymiarów na poziom posadowienia domu. Ławy budowane są w postaci ustawionych w narożnikach (poza zarysem domu) poręczy zbitych z desek, na których wykonuje się nacięcia lub wbija gwoździe, które posłużą do zamocowania sznurów i wyznaczenia charakterystycznych punktów w miejscu ich przecięcia. Alternatywnie do wyznaczenia zarysu fundamentów można na bieżąco wykonywać pomiary geodezyjne, ale wtedy konieczna będzie stała obecność geodety. 

Deskowanie w formie obramowania

W gruntach stabilnych, wykazujących duża zwięzłość, część wysokości ławy fundamentowej można utworzyć bezpośrednio w gruncie, a na powierzchni utworzyć obramowanie z desek o wysokości 10-15 cm. Ograniczy to prace przy budowie oszalowania, ale wymaga najczęściej ręcznego wykopania rowka pod ławę. Ze względu na niewielką wysokość takiego obramowania łatwo można będzie wykonać jego stabilizację - najczęściej wystarczy przybita skośnie podpórka z deski długości ok. 30 cm, zablokowana wbitym w ziemię kołkiem, a u dołu oparciem będzie nasyp z gruntu.

Wybrane na obramowanie deski powinny mieć jednakową szerokość i grubość przynajmniej 1 cala, a ich wypoziomowanie ułatwi odcinkowe oparcie położonych na gruncie kawałkach desek. Ustawione po obu stronach wykopu fundamentowego obramowanie wymaga stabilizacji jego położenia i utrzymania wymaganej szerokości betonowania. Tymczasowo można to zrobić, wstawiając przycięte na odpowiednią długość deski, a po wstawieniu zbrojenia na wierzchu przybić poprzeczki, które posłużą również do podwieszenia prętów zbrojeniowych. Jeśli wykop ma tendencję do obsypywania się krawędzi przed ustawieniem deskowania, w jego wnętrzu należy rozłożyć folię budowlaną wywiniętą na wierzch i obsypaną ziemią. 

Deskowanie ław fundamentowych o pełnej wysokości

Wysokość ław fundamentowych sięga najczęściej ok. 50 cm i na taką wysokość trzeba zmontować szalunek. Tradycyjnie do tego celu tworzy się deskowanie zbijane na placu budowy, choć coraz częściej wykorzystuje się deskowanie systemowe, wielokrotnego użycia, co ułatwia i przyspiesza wykonanie szalunku.

Tradycyjne deskowanie wymaga zbicia tzw. tarcz o wymaganej wysokości, najczęściej z nieheblowanych desek grubości 25-32 mm łączonych ze sobą króciakami. Użyte deski powinny mieć jednakową szerokość, a po złożeniu tworzyć tarczę o wymaganej wysokości. Do stabilizacji ich ustawienia potrzebne też będą kołki przycięte z desek, listew oraz króciaki jako elementy podpierające i ustalające szerokość deskowania. 

W pierwszej kolejności wbijane są -  co kilka metrów - kołki ograniczające rozpór dolny deskowania. Ich ustawienie wytycza się sznurem w odpowiedniej odległości od punktów bazowych deskowania - uwzględniają grubość desek szalunkowych względem punktów wyznaczonych przez ławy sznurowe. W odpowiedniej odległości wbija się również kołki ustalające oparcie dla deskowania od strony wewnętrznej. Po ustawieniu tarcz z obu stron przyszłej ławy należy ją wypoziomować na całej długości, podkładając deski lub wybierając grunt.

Kolejny krok to stabilizacja szerokości rozstawienia deskowania - jako tymczasowych rozpórek można użyć przyciętych odpowiednio listew, desek. Trzeba też ustawić szalunek w pionie, do czego wykorzystuje się skośnie zamocowane podpórki - deski długości 60-80 cm opierające się o wbity w ziemię kołek. Podpory te powinny być rozstawione co 80-100 cm zależnie od grubości desek i wysokości szalunku.

W ławie fundamentowej najczęściej układane jest zbrojenie w formie prostokątnej konstrukcji złożonej z czterech prętów wzdłużnych połączonych co ok. 40 cm strzemionami. Zbrojenie wkłada się w deskowanie, sukcesywnie wyjmując tymczasowe rozpórki, a na wierzchu szalunku przybija się deski ustalające jego szerokość, które posłużą również do podwieszenia zbrojenia, zapewniając wymagane otulenie prętów betonem.

Zbrojenie ławy fundamentowej
Zbrojenie ławy fundamentowej, fot. T. Rybarczyk.

Deskowanie tradycyjne można zastąpić wypożyczonym zestawem szalunkowym wielokrotnego użycia, a zestawienie potrzebnych elementów  - na podstawie projektu - określi najczęściej pracownik w wypożyczalni. Główne elementy tego zestawienia to płyty w formie stalowej ramy z wypełnieniem sklejką wodoodporną z powłoką antyadhezyjną, narożniki zewnętrzne i wewnętrzne, elementy złączne, ściągi śrubowe oraz podpory pionizujące. Montaż szalunku systemowego z reguły nie sprawia problemów, jeśli podłoże zostanie odpowiednio wyrównane, a kolejność montażu przebiega zgodnie z instrukcją.

Szalunki systemowe mogą też posłużyć do budowy ścian fundamentowych i piwnicznych, a prace można kontynuować z wykorzystaniem tych samych elementów po utwardzeniu wylewanego w nich betonu.

Deskowanie tradycyjne można zastąpić wypożyczonym zestawem szalunkowym wielokrotnego użycia
Deskowanie tradycyjne można zastąpić wypożyczonym zestawem szalunkowym wielokrotnego użycia, fot. Peri Polska.

Wygodną forma szalowania elementów pionowych - filarów, kolumn - jest użycie szalunków traconych w postaci papierowych, usztywnionych tub o różnych średnicach. Zastępują one zbijany z desek i usztywniany nakładkami tradycyjny szalunek o przekroju kwadratowym lub prostokątnym, który nie zawsze odpowiada wymaganiom architektonicznym budynku. Okrągłe tuby szalunkowe nakłada się na zmontowane zbrojenie i wypełnia betonem. Po jego związaniu szalunek nacina się i zdejmuje z kolumny.  

O czym trzeba pamiętać? 

  1. Wytyczenie obrysu fundamentów przez geodetę musi uwzględniać grubość wykonywane później ocieplenia na elewacji domu. Zarys ścian fundamentowych trzeba więc odpowiednio przesunąć do środka, aby uzyskać wymiary zewnętrzne budynku zgodne z projektem; 
  2. Wykopy robimy możliwie bezpośrednio przed deskowaniem i betonowaniem, aby uniknąć rozmycia w przypadku wystąpienia deszczu lub obsypania brzegów; 
  3. W przypadku tzw. przekopu - zbyt głębokiego wybrania gruntu pod ławy fundamentowe - nie można go wyrównywać gruntem rodzimym. Miejsca te należy wypełnić zgęszczonym piaskiem ze żwirem, a do wypoziomowania i stabilizacji dna wykopu posłuży podsypka ze żwiru lub tłucznia. Na gruntach gliniastych zamiast podsypki układamy warstwę 10 cm chudego betonu; 
  4. Podczas budowy ław nie zapomnijmy o ułożeniu uziemienia fundamentowego. Połączona ze zbrojeniem ław ocynkowana bednarka zapewni uziom naturalny instalacji elektrycznej i odgromowej; 
    Połączona ze zbrojeniem ław ocynkowana bednarka zapewni uziom naturalny instalacji elektrycznej i odgromowej
    W przypadku zapomnienia połączenia uziomu ze zbrojeniem ławy fundamentowej wykonujemy samodzielny uziom otokowy z bednarki, fot. S. Liberski.
  5. Deskowanie wypełniamy równomiernie betonem C 20/25, zagęszczając go szpadlem przez opukiwanie szalunku. Górną powierzchnię wyrównujemy łatą prowadzoną po wierzchu deskowania;
  6. Unikajmy wylewania fundamentów „na raty”, a gdy przerwy w betonowaniu trwają kilka dni, np. z powodu konieczności przestawienia deskowania, to w takiej sytuacji zakończenie poprzedniego odcinka należy uformować schodkowo lub skośnie, a nie w postaci pionowej ścianki; 
  7. Przez ok. 10-14 dni dbamy o to, aby beton fundamentu utrzymywać w stanie wilgotnym.

Autor: Cezary Jankowski

Opracowanie: Martyna Nowak-Ciupa

fot. otwierająca: J. Werner

Dodaj komentarz

time image
time image
Zobacz inne artykuły
Rozwiązujemy problem wody w piwnicy
Rozwiązujemy problem wody w piwnicy
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!