Zasada działania kolektora słonecznego

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 17-22 minuty
Zasada działania kolektora słonecznego

Promieniowanie słoneczne dociera do nas w ogromnych ilościach. Jednym z najprostszych sposobów, aby je wykorzystać, jest założenie kolektorów słonecznych.

W ciągu roku energii słonecznej dociera do nas znacznie więcej niż wynoszą nasze potrzeby energetyczne. Na 1 m2 działki pada rocznie ok. 1000 kWh tej darmowej, odnawialnej energii.

Jednym z najlepiej sprawdzonych i stosowanych już od dziesiątków lat sposobów jej wykorzystania jest użycie kolektorów słonecznych. W naszym klimacie służą one przede wszystkim do podgrzewania ciepłej wody użytkowej (c.w.u.).

Czysty zysk

Dobrze zaprojektowana i wykonana instalacja z kolektorami słonecznymi zapewnia ok. 50% ciepła potrzebnego w ciągu roku do przygotowywania c.w.u. Nie znaczy to, że przez pół roku będziemy się mogli obyć bez konwencjonalnego źródła ciepła (kotła, grzałki). W ciepłe i słoneczne dni rzeczywiście tak będzie, ale często kolektory wstępnie podgrzeją wodę (np. do 30°C), a potem jej temperaturę będzie trzeba jeszcze nieco podnieść. Ale tak czy inaczej na energię wydamy już znacznie mniej.

Istotny jest tu też aspekt ekologiczny. Energia słoneczna jest formą energii odnawialnej. Praca kolektorów jest więc przyjazna dla środowiska naturalnego, zastępuje użycie konwencjonalnych paliw.

Ponadto kolektory szczególnie warto polecić właścicielom domów ogrzewanych paliwami stałymi (węglem, drewnem, peletami). Dzięki nim poza sezonem grzewczym praktycznie nie musimy rozpalać w kotle. Ewentualnie od czasu do czasu wspomożemy kolektory grzałką elektryczną. Koszty i tak będą bardzo niskie, a wygoda ogromna. Wbrew pozorom, nawet jeżeli mamy nowoczesny kocioł z podajnikiem (prawie bezobsługowy), instalacja solarna jest w pełni uzasadniona. Podtrzymanie żaru w kotle poza sezonem grzewczym pochłonie więcej paliwa niż podgrzanie c.w.u.

Płaskie kolektory słoneczne częściowo przykryte śniegiem
Aż ok. 60% energii ze słońca dociera do nas w zaledwie cztery miesiące w roku - od maja do końca sierpnia. (fot. Gaspol)

Wielkość instalacji

W typowym domu jednorodzinnym, dla 4-5 osób w zupełności wystarczają 2 lub 3 kolektory słoneczne. Zapewniają one ok. 50% pokrycie zapotrzebowania na ciepło do podgrzewania c.w.u., inwestycja nie jest zbyt kosztowna i nie przysparza problemów technicznych ani w trakcie budowy, ani eksploatacji.

Dwa płaskie kolektory słoneczne
W typowym domu jednorodzinnym, dla 4-5 osób w zupełności wystarczają 2 lub 3 kolektory słoneczne. (fot. Ruukki)

Bo właśnie budowanie zbyt dużych instalacji jest powszechnie popełnianym błędem. Nie warto tak robić, bo pomimo nieraz znacznego wzrostu kosztów korzyści będą niewielkie, a do tego pojawią się problemy. Dodając np. jeszcze 2 kolektory, w ciągu roku uzyskamy więcej ciepła, ale właśnie rocznie. W miesiącach zimowych, gdy słońca dostajemy niewiele, a temperatura powietrza jest niska, i tak zaspokoimy zaledwie ok. 1/5 zapotrzebowania na energię. Bilans poprawi się wczesną wiosną i późną jesienią. To jest niewątpliwa korzyść. Problem w tym, że taka instalacja w sezonie letnim da praktycznie dwa razy więcej energii niż potrzebujemy. I jak ją wówczas zagospodarować?

Problemu nie mają właściciele basenów przydomowych (taka objętość wody wchłonie praktycznie każdą ilość energii), albo niektórych rodzajów kolektorów, które samoczynnie opróżniają się, gdy nie ma zapotrzebowania na ciepło. Niestety, fora internetowe są pełne porad jak poradzić sobie z przegrzaniem kolektorów - jak je schłodzić, zasłonić, albo może wymienić zasobnik wody na większy. Pokazuje to, jak powszechny jest problem.

Instalacja solarna musi być zabezpieczona materiałami odpornymi na wysokie temperatury i promieniowanie słoneczne
Instalacja solarna musi być zabezpieczona materiałami odpornymi na wysokie temperatury i promieniowanie słoneczne. (fot. Armacell)
Kolektory słoneczne na dachu
W naszej szerokości geograficznej, kolektory wykorzystuje się głównie do przygotowania c.w.u., niekiedy także do podgrzewania wody w przydomowym basenie. (fot. Makroterm)

Prawidłowa orientacja

Najlepiej, jeśli kolektory skierowane są wprost na południe. To po prostu kierunek z którego pada najwięcej bezpośredniego promieniowania słonecznego. Jednak nawet dość znaczne odchylenie (do 45°) na wschód lub zachód jest dopuszczalne i obniża uzysk energii o nie więcej niż 20%.

Natomiast trzeba zdecydowanie odradzić zakładanie kolektorów od strony północnej. Tam prawie nie ma najkorzystniejszego, bezpośredniego promieniowania słonecznego. Pozyskamy więc bardzo mało ciepła. Natomiast niezależnie od stron świata, podstawowym wrogiem instalacji solarnych jest zacienienie. Cień może rzucać sąsiedni budynek, drzewa, komin, czy lukarna na dachu. Praktycznie eliminuje to dane miejsce.

Najlepiej, jeśli kolektory skierowane są wprost na południe
Najlepiej, jeśli kolektory skierowane są wprost na południe. To po prostu kierunek z którego pada najwięcej bezpośredniego promieniowania słonecznego. (fot. Buderus (Bosch))

Jeżeli ze względu na niekorzystną orientacje względem stron świata albo zacienienie do zabudowy nie nadaje się dach domu, trzeba pomyśleć o innych rozwiązaniach. Kolektory można też umieścić na samodzielnej konstrukcji nośnej (stelażu) ustawionej przy budynku lub na dachu płaskim. Czasem odpowiednie elementy nośne mocuje się też na ścianie budynku, na tarasie, daszku nad wykuszem itd. Wbrew pozorom, możliwości jest sporo, a takie samodzielne ustawienie pozwala nawet lepiej dobrać kąt nachylenia kolektorów.

Kolektory montuje się również na konstrukcjach wsporczych na dachach płaskich, ewentualnie na gruncie
Kolektory montuje się również na konstrukcjach wsporczych na dachach płaskich, ewentualnie na gruncie. (fot. Viessmann)

Musimy jednak pamiętać, aby odległość pomiędzy kolektorami i zasobnikiem wody była możliwie mała. Trzeba je przecież połączyć rurami otulonymi dość grubą izolacją cieplną. W chłodniejszych porach roku jej skuteczność ma zasadnicze znaczenie. Bo co z tego, że płyn solarny nagrzeje się w kolektorze, jeżeli zdąży się ochłodzić po drodze, zanim dotrze do zbiornika c.w.u.?

Elastyczne rury preizolowane z izolacją kauczukową służą np. do łączenia kolektorów słonecznych z zasobnikami gorącej wody. (fot. Armacell)

Musimy też od razu myśleć, jaki sposób ułożenia i wyprowadzenia rur na dach będzie najwygodniejszy. Czasem da się do tego celu wykorzystać nieczynny kanał w kominie, ukryć rury w warstwie ocieplenia dachu i użyć specjalnej dachówki z przepustem. Doświadczony instalator, po obejrzeniu naszego domu, na pewno coś doradzi.

Rodzaje kolektorów

Nieprzypadkowo kwestią tą zajmujemy się dopiero na końcu. Tak naprawdę możemy je rozsądnie wybrać dopiero wówczas, jeżeli wiemy, jak dużą ilość energii chcemy pozyskać, ile i gdzie możemy przeznaczyć miejsca. Zanim cokolwiek kupimy, musimy zdecydować, co jest dla nas priorytetem. Czy mamy dużo miejsca, czy dla odmiany dobrze nasłoneczniona i cały dzień wolna od zacienienia jest tylko niewielka część dachu. Czy ciepło z kolektorów potrzebne jest nam przede wszystkim poza sezonem grzewczym, żebyśmy mogli nie palić wówczas w kotle, czy może mamy bezobsługowy kocioł na gaz płynny, ale dzięki kolektorom liczymy na zmniejszenie rachunków. Tego rodzaju pytania można mnożyć, dlatego dobrze przemyślmy czego oczekujemy od instalacji solarnej, zanim umówimy się z instalatorem.

Na naszym rynku mamy dwa główne typy kolektorów:

  • płaskie - mają absorber, czyli element pochłaniający promienie słoneczne, w formie metalowej płyty. Od spodu stykają się z nią rurki, którymi przepływa płyn solarny. To on ogrzewa następnie wodę w zasobniku c.w.u. Od góry zaś absorber osłania tafla bardzo wytrzymałego szkła (musi wytrzymać grad). Całość zamknięta jest w obudowie izolowanej wełną mineralną. Jest to więc dość prosta i trwała konstrukcją, o ile oczywiście komponenty są dobrej jakości;
  • próżniowe - mają absorber w różnej postaci, ale zawsze podzielony na części, z których każda umieszczona jest w szklanej rurze próżniowej. Podstawowe założenie jest takie, że dzięki próżni uzyskujemy bardzo dobrą izolacyjność termiczną. Co jest szczególnie ważne w chłodniejszych porach roku. Rury próżniowe łączy rodzaj szyny zbiorczej, przez którą przepływa płyn solarny. To on odbiera od nich ciepło i przekazuje dalej do zasobnika c.w.u. Jednak stosowane tu rozwiązania są bardzo różne i w praktyce kolektory próżniowe mogą zasadniczo różnić się sprawnością, izolacyjnością cieplną, trwałością i innymi cechami.

Najczęściej uzasadniony w domach jednorodzinnych jest montaż kolektorów płaskich. Są one tańsze i prostsze w budowie. Ich uszkodzenie i spadek wydajności jest mniej prawdopodobny. Ponadto w ciepłych, letnich miesiącach, dają więcej energii niż próżniowe o takiej samej powierzchni zabudowy. Cechują je większe straty ciepła do otoczenia, ale gdy jest i tak gorąco, ma to mniejsze znaczenie. Za to mają większą powierzchnię absorbera, elementu pochłaniającego energie słoneczną.

Montaż kolektorów próżniowych ma sens, jeżeli zależy nam na większym uzysku energii w chłodniejszych miesiącach (wczesną wiosną i jesienią). Jednak przede wszystkim trzeba zwracać baczną uwagę na ich jakość. Od kilku lat na rynku jest mnóstwo tanich kolektorów próżniowych z dalekiego wschodu. W rzeczywistości często wcale nie mają lepszych parametrów izolacyjnych niż dobrej jakości kolektory płaskie. Ponadto ich marna jakość może spowodować, że uzysk energii też jest niski, a po kilku latach jeszcze wyraźnie spada. Wszystko dlatego, że pośledniej jakości rury próżniowe często ulegają rozszczelnieniu. A wtedy nici z deklarowanej, świetnej izolacyjności.

Kolektory próżniowe
Montaż kolektorów próżniowych ma sens, jeżeli zależy nam na większym uzysku energii w chłodniejszych miesiącach (wczesną wiosną i jesienią). (fot. Viessmann)

Dlatego porównując oferty zwracajmy baczną uwagę na renomę i tradycję producenta. Ponadto czy deklarowane parametry mają poparcie w dokumentach wydanych przez niezależne instytucje. Najpopularniejszym certyfikatem tego rodzaju jest Solar Keymark.

Wszystkie elementy instalacji solarnej, czyli kolektory, zasobnik wody, sterownik, pompa obiegowa i elementy zabezpieczające
Wszystkie elementy instalacji solarnej, czyli kolektory, zasobnik wody, sterownik, pompę obiegową i elementy zabezpieczające zwykle najlepiej kupić jako kompletny zestaw od jednego producenta. (fot. Gaspol)

Koszty instalacji

Za zestaw solarny z dwoma kolektorami płaskimi, zasobnikiem 200 l i niezbędnymi akcesoriami zapłacimy 5-7 tys. zł. Układ bardziej rozbudowany będzie 2-3 razy droższy. Na instalację z kolektorami słonecznymi można wziąć pożyczkę na preferencyjnych warunkach w wysokości do 8000 zł. Taką możliwość przewiduje rządowy program "Czyste Powietrze".

Co ważne, sposób ogrzewania naszego domu musi spełniać wymogi programu, chociaż w tym przypadku pożyczka nie dotyczy instalacji grzewczej. W istniejącym budynku musi to być więc co najmniej kocioł klasy 5 na paliwa stałe, lub spełniający wymogi dyrektywy Ecodesign (Ekoprojekt), jeżeli dom jest dopiero w trakcie budowy. Jeżeli zaś mamy kocioł gazowy, musi to być urządzenie kondensacyjne.

Czas zwrotu z inwestycji w instalację solarną nie dla każdego jest taki sam. Kolektory opłacają się tym bardziej, im więcej zużywamy w domu ciepłej wody. Zakup zwróci się więc znacznie szybciej w przypadku dużej rodziny, niż wtedy, gdy w domu mieszkają dwie osoby.

Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!

Redaktor: Norbert Skupiński
Na zdjęciu otwierającym: Kolektory mają spory wpływ na wygląd domu, dlatego warto je zgrupować wraz z oknami dachowymi. (fot. Fakro)

Zdaniem naszych Czytelników

time image

Gość m

20 Wrz 2020, 13:23

Ja mam Watt i działają b dobrze. Całe lato woda ciepła.

time image

09 Cze 2014, 23:16

Cytat Kolektory rurowe firmy WATT użytkuję i jeszcze nie miałem z nich pożytku nawet przy temp. zewnętrznej 30 st i pełnym słońcu. Ludzie to najgorszy bubel. Zmień firmę. Założą ci chłodnicę.

time image

08 Cze 2014, 16:41

Cytat Kolektory rurowe firmy WATT użytkuję i jeszcze nie miałem z nich pożytku nawet przy temp. zewnętrznej 30 st i pełnym słońcu. Ludzie to najgorszy bubel. Może masz coś nie tak złożone.

time image

Gość Jerzy

08 Cze 2014, 12:09

Kolektory rurowe firmy WATT użytkuję i jeszcze nie miałem z nich pożytku nawet przy temp. zewnętrznej 30 st i pełnym słońcu. Ludzie to najgorszy bubel.

time image

02 Mar 2014, 19:39

Cytat Nie działa dziadostwo!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Noc jest

time image

02 Mar 2014, 19:32

Cytat Nie działa dziadostwo!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Bo się zepsiuło!

time image

Gość Ja

02 Mar 2014, 18:56

Nie działa dziadostwo!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

time image

Gość Escobar

02 Paź 2012, 09:34

Panie Janku prosze nie pisać głupot, jak wiadomo kolektor jest elementem pasywnym i nie może on "generować" żadnego promieniowania. Pełni on jedynie funkcję absorbera. A jeżeli chodzi o te wszystkie chemikalia to większy wpływ na Pańskie zdrowie mają te, które zjada pan codziennie ...

time image

Gość adiqq

07 Sty 2012, 06:56

Cytat Jak chcecie miec elektrownie na dachu to prosze bardzo.Co z tego ze bedzie tansza energia i zaoszczedzimy pieniadze?Tym tokiem rozumowania wybudujcie sobie dom z azbestu-bedzie taniej.W Anglii juz jest coraz glosniej o skutkach ubocznych ...

time image

07 Sty 2012, 03:06

Przedtem pisałeś że są promieniotwórcze... teraz są nafaszerowane truciznami.Rozumiem że tą największą trucizną jest Hydrogen (H, łac. hydrogenium) czyli po polsku Wodór.To rzeczywiście bardzo trujący pierwiastek Jakbyś jeszcze wskazał w której części kolektora on się ...

time image

Gość Pan Janek

07 Sty 2012, 00:58

Jak widze wywolalem burze komentarzy.Wielu ignorantow probuje szydzic z tego co napisalem,bo pewnie zalozyli juz kolektory i teraz nic sie nie da z tym zrobic.Kolektory was nie zabija,ale sa szkodliwe.W kolektorach znajduje sie 50 roznych chemikalii rakotworczych jak np.kadm i arszenik.Gdy ...

time image

28 Gru 2011, 16:48

Cytat Iskrzyło bo było źle poskładane. Aaaaaa..., teraz się wyślizgało i już nie iskrzy...

time image

28 Gru 2011, 16:43

Iskrzyło bo było źle poskładane. Normalnie to tarcie powinno (bez iskrzenia) generować ciepło co znacząco podnosi sprawność samego kolektora, na tyle że pokrywa straty przesyłowe.

time image

28 Gru 2011, 16:37

Cytat Czyżbyś sugerował, że ten glikol, przepływający w kolektorze, tak trze o rurę, że wytwarza szkodliwe radioaktywne promieniowanie, sumujące się z tym od radia ? A nie widziałeś, jak iskry szły od tego tarcia?

time image

28 Gru 2011, 16:34

Cytat .... druga sprawa-jestem technikiem elektroenergetykiem i cos wiem na temat elektrownii i promieniowania.I wybralem zdrowie... To chyba wyjaśnia wątpliwości

time image

28 Gru 2011, 16:31

Cytat Teraz nie mam czasu wam tego tlumaczyc,generalnie jest to promieniowanie radioaktywne,elektromagnetyczne A tą radioaktywność to który pierwiastek generuje?Możesz podać numer na tablicy Mendelejewa... sam znajdę.Oczywiście ...

time image

28 Gru 2011, 16:30

Czyżbyś sugerował, że ten glikol, przepływający w kolektorze, tak trze o rurę, że wytwarza szkodliwe radioaktywne promieniowanie, sumujące się z tym od radia ?

time image

28 Gru 2011, 16:23

Cytat Teraz nie mam czasu wam tego tlumaczyc,generalnie jest to promieniowanie radioaktywne,elektromagnetyczne,ktorego zrodlo bedziecie mieli nad glowa-na dachu.Moze jutro cos wiecej o tym napisze jak bede mial czas.. promieniowanie ...

time image

28 Gru 2011, 16:00

Mistrzu – to nie są „kolektory fotowoltaiczne”, tylko grzewcze. Tu ni ma prundu.

time image

Gość Pan Janek

28 Gru 2011, 15:40

Teraz nie mam czasu wam tego tlumaczyc,generalnie jest to promieniowanie radioaktywne,elektromagnetyczne,ktorego zrodlo bedziecie mieli nad glowa-na dachu.Moze jutro cos wiecej o tym napisze jak bede mial czas..

time image

27 Gru 2011, 23:21

Cytat Nooo... a elektrownie wiatrowe wiatr słoneczny ściągają... ogólnie mamy przesr............. Nie mówiąc już o wietrze międzygwiezdnym...

time image

27 Gru 2011, 23:11

Nooo... a elektrownie wiatrowe wiatr słoneczny ściągają... ogólnie mamy przesr.............

time image

27 Gru 2011, 22:53

A co tam niby promieniuje? Słońce?Ty się nie przyznaj, żeś jakiś elektroenergetyk, bo mi wstyd za Ciebie.

time image

Gość Pan Janek

27 Gru 2011, 22:37

Ja mieszkam w Anglii i w tym momencie rzad angielski doplaca do kolektorow okolo 70%,czyli za 30% ceny mozna sobie zalozyc.A mimo to nie zakladam ze wzgledu na szkodliwe promieniowanie..

time image

Gość Pan Janek

27 Gru 2011, 20:50

Jak chcecie miec elektrownie na dachu to prosze bardzo.Co z tego ze bedzie tansza energia i zaoszczedzimy pieniadze?Tym tokiem rozumowania wybudujcie sobie dom z azbestu-bedzie taniej.W Anglii juz jest coraz glosniej o skutkach ubocznych na zdrowiu.To dziala tak jak rentgen-promieniuje i jest ...

time image

Gość Sabina

06 Wrz 2011, 14:54

Ja korzystam z kolektorów słonecznych i jestem bardzo zadowolona. Dzięki zintegrowanemu ogrzewaniu mam naprawdę ciepło w domu w zimie. Inwestycja nie jest mała, ale później oszczędza się na energii, a ostatecznie wychodzi się na tym dobrze :) po spłaceniu kolektorów korzysta się ...

time image

11 Cze 2011, 08:16

Cytat rozumiem że kolega rojek nie musi się martwić czym napalić w piecu aby ta woda była gorąca . niestety wielu ludzi ma ten problem i nie zapowiada się że będzie lepiej . kolektory są coraz tańsze i zwracają się w 100 procentach ...

time image

11 Cze 2011, 08:10

Cytat rozumiem że kolega rojek nie musi się martwić czym napalić w piecu aby ta woda była gorąca . niestety wielu ludzi ma ten problem i nie zapowiada się że będzie lepiej . kolektory są coraz tańsze i zwracają się w 100 procentach ...

time image

Gość mariusz

11 Cze 2011, 05:24

rozumiem że kolega rojek nie musi się martwić czym napalić w piecu aby ta woda była gorąca . niestety wielu ludzi ma ten problem i nie zapowiada się że będzie lepiej . kolektory są coraz tańsze i zwracają się w 100 procentach - kwestia czasu ..

time image

Gość rojek

22 Kwi 2011, 16:32

Przeczytałem i nie podoba mi się że muszę oszpecić dom żeby umyć ręce. Ja i tak muszę w zimę grzać w c.o. to po co mam płacić grubą kasę za coś czego nie używam od września do marca bo piec c.o. ogrzewa mi wodę do codziennego użytku a w lato i mam termę elektryczną. Zauważcie ...

time image

Gość Szpostan

28 Lut 2011, 14:57

Dla laika jak ja , wystarczające...

time image

Gość ela

01 Gru 2010, 12:05

super artykuł...

time image

10 Wrz 2010, 08:42

Z przyjemnością przeczytałem ten artykuł. Na pewno te praktyczne wskazówki pomogą niejednemu decydującemu się na montaż kolektorów. Szacuneczek autorowi.

time image

Gość ocies

21 Sie 2010, 17:58

Monika... Aleś nam tu opis pierdykneła. Teraz to już wiem wszystko..

time image

21 Sie 2010, 17:58

...

Wiecej na Forum BudujemyDom.pl
Pokaż wszystkie komentarze

Dodaj komentarz

time image
time image
Jeśli czytasz ten artykuł, to sprawdź także asortyment firm:

Hewalex

Kolektory słoneczne

Zobacz inne artykuły
Użytkowanie instalacji fotowoltaicznej - 6 kluczowych pytań
Użytkowanie instalacji fotowoltaicznej - 6 kluczowych pytań
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!