Nie jest trudno zrobić samemu ogrodowe schody. Trzeba tylko najpierw je rozrysować, wyliczając dokładnie przebieg, długość, szerokość, liczbę stopni oraz ich wysokość. I nie wolno zapomnieć o zachowaniu niezbędnego dla dobrego odpływu wody spadku - ok. 2%.
Najwygodniejsze są schody o stopniach nieprzekraczających 12 cm wysokości. Na stopniu powinna się mieścić cała stopa dorosłego człowieka. Dlatego głębokość stopnia nie powinna być mniejsza niż 30 cm, z kolei głębsza - powyżej 50 cm - spowoduje, że idąc będziemy musieli stawiać duże kroki.
Proporcje stopnia najłatwiej dobrać według formuły wygodnego kroku: 2h + s = 63-65 cm, gdzie h to wysokość stopnia, a s - jego głębokość. Dla stopnia o wysokości 12 cm wypada z niej głębokość ok. 40 cm i takie właśnie niskie, głębokie stopnie są w ogrodzie najwygodniejsze. Liczbę stopni wyliczamy, dzieląc różnicę wysokości terenu przez przyjętą wysokość stopnia, a wynik zaokrąglamy do pełnej liczby i odpowiednio korygujemy wysokość - wszystkie stopnie w biegu muszą być jednakowe, bo nawet centymetrowa różnica wybija z rytmu i grozi potknięciem.
Szerokość biegu dla jednej osoby powinna wynosić co najmniej 60-70 cm, wygodniej jest przy 90 cm, a jeśli dwie osoby mają się swobodnie mijać - potrzeba ok. 120 cm. Przy długich biegach, powyżej 8-10 stopni, warto zaplanować spocznik głębokości co najmniej 90-100 cm, który pozwala odpocząć i optycznie dzieli konstrukcję. Należy natomiast unikać pojedynczego stopnia w ciągu ścieżki - łatwo go przeoczyć i to najczęstsza przyczyna potknięć w ogrodzie. Niewielką różnicę poziomów lepiej pokonać co najmniej dwoma-trzema stopniami albo łagodną pochylnią.
Schody wylewane z betonu najtrudniej zrobić - wymagają największej precyzji i wiedzy budowlanej, ale są też najtrwalsze. Po zdjęciu humusu robimy wykop głębokości 35-40 cm (wykop musi być głębszy na końcu biegu, tam gdzie umieścimy fundament - ok. 60-80 cm). Wykop wysypujemy warstwą żwiru (ok. 15 cm), na niej umieszczamy warstwę piasku (10-15 cm). Schody wylewamy w drewnianym szalunku - zbijamy z desek konstrukcję oddającą kształtem stopnie - wykładając uprzednio wykop folią budowlaną, aby beton nie przesiąkał do podłoża.
Warstwa betonu powinna mieć ok. 10 cm. Do wylania stosujemy beton klasy co najmniej C16/20, najlepiej mrozoodporny, a przy dłuższych biegach warto zatopić w nim przeciwskurczową siatkę zbrojeniową. Świeży beton przez kilka pierwszych dni pielęgnujemy, zraszając go wodą, zwłaszcza w upały - zbyt szybkie wysychanie prowadzi do rys skurczowych. Warstwę okładzinową, np. z cegły klinkierowej, łamanego kamienia itp. mocujemy na zaprawie cementowej lub mrozoodpornej zaprawie klejowej (jak na rysunku poniżej). Jeśli chcemy zastosować np. otoczaki, to kamienie układamy na powierzchni schodów, a szczeliny między nimi wypełniamy zaprawą cementową. Wierzch trzeba zatrzeć na równo, tak żeby widać było kamienie.
Jeśli wypełniamy wnętrze stopnia cegłą, kostką kamienną itp., to materiał musi być ułożony ciasno, na podsypce z piasku i cementu (9 części piasku na 1 część cementu). Po dobiciu gumowym młotkiem schody powinny mieć równą powierzchnię.
Przed rozpoczęciem układania schodów, należy dokonać pomiarów w terenie, aby zaplanować odpowiednią liczbę stopni. Należy przy tym wziąć pod uwagę długość zakładki, która powinna wynosić minimum 2 cm. Kolejnym krokiem jest osadzenie najniższego stopnia na fundamencie z chudego betonu o grubości około 10 cm. Do tego celu należy użyć kleju elastycznego o właściwościach mrozoodpornych. Podczas montażu schodów należy pamiętać o zachowaniu odpowiedniego pochylenia stopni na zewnątrz, co umożliwi swobodne odprowadzanie wody.
Zamiast pełnych bloków można też zastosować betonowe palisady w roli podstopnic - osadza się je w gruncie na ławie z półsuchego betonu, a przestrzeń za nimi wypełnia zagęszczonym kruszywem i nawierzchnią z kostki lub płyt. To rozwiązanie tańsze od stopni blokowych i wygodne przy nieregularnym przebiegu schodów, np. po łuku.
Stopień schodowy Livello Uni o dużym formacie (fot. Semmelrock)
Schody w ogrodzie o twardej nawierzchni - zarówno z płyt kamiennych, jak i elementów drewnianych oraz kostki betonowej - robi się podobnie. Przygotowany wykop musi odwzorowywać kształt stopni. Wysypuje się go warstwą piasku (10-15 cm) i po ubiciu jej układa się nawierzchnię. Drobne elementy należy umieścić ciasno i pobić gumowym młotkiem. Jeżeli budujemy schody z płyt kamiennych z podstopnicami (pionową płaszczyzną stopnia), te ostatnie trzeba połączyć z płytami zaprawą cementową.
Gdy długość schodów lub ciężar stopni zmuszają do zrobienia u dołu biegu betonowego fundamentu - powinien być on wpuszczony na ok. 40 cm w ziemię.
Najprostsze schody terenowe powstają z drewnianych palisad lub belek pełniących rolę podstopnic. Elementy osadza się w gruncie na głębokość co najmniej 1/3 ich wysokości albo stabilizuje wbitymi od czoła stalowymi prętami, a przestrzeń stopnia wypełnia zagęszczonym żwirem, tłuczniem lub korą. Do budowy nadaje się wyłącznie drewno impregnowane ciśnieniowo albo gatunki odporne na wilgoć, np. dąb czy modrzew - elementy stykające się z gruntem warto dodatkowo zabezpieczyć preparatem bitumicznym.
Trzeba pamiętać, że drewno po deszczu i przymrozkach robi się śliskie. Na stopniach z pełnych bali lub desek warto naciąć poprzeczne rowki albo przykręcić antypoślizgową siatkę czy taśmę. Klasycznym materiałem na ogrodowe stopnie były stare podkłady kolejowe, dziś jednak te nasycane olejem kreozotowym nie powinny być stosowane w ogrodach przydomowych - bezpieczną alternatywą są nowe belki z drewna impregnowanego bezciśnieniowo dopuszczonymi środkami.
Nawierzchnia stopni musi być antypoślizgowa również na mokro. Dobrze sprawdzają się granit płomieniowany, beton szczotkowany, kostka o szorstkiej fakturze i klinkier z ryflami - należy natomiast unikać gładkich, polerowanych płyt, które po deszczu zamieniają się w ślizgawkę. Krawędzie stopni warto optycznie wyróżnić kontrastowym materiałem, co ułatwia ich dostrzeżenie o zmierzchu.
Schody w ogrodzie powinny być oświetlone - najwygodniejsze są niskie oprawy LED montowane w murku obok biegu, słupki ogrodowe lub oprawy najazdowe wpuszczane w stopnie, zasilane napięciem bezpiecznym 12/24 V. Światło ma padać na stopnie, a nie świecić w oczy wchodzącemu. Przy biegach pokonujących różnicę wysokości powyżej ok. 1 m, a także wszędzie tam, gdzie ze schodów korzystają osoby starsze, warto zamontować poręcz z jednej strony biegu.
Najtańsze są schody drewniane z palisad wypełnione kruszywem - koszt materiałów to zwykle kilkadziesiąt złotych za stopień. Gotowe stopnie blokowe małego formatu kosztują ok. 40-80 zł/szt., a wielkoformatowe, o długości 100-120 cm - 150-350 zł/szt. Kostka betonowa to wydatek rzędu 45-90 zł/m², płyty granitowe płomieniowane - 150-350 zł/m², a beton towarowy klasy C20/25 - ok. 400-500 zł/m³. Przy zleceniu prac wykonawcy robocizna za schody wylewane z okładziną wynosi zwykle 300-600 zł za stopień, dlatego samodzielna budowa - zwłaszcza schodów z gotowych elementów - pozwala zaoszczędzić połowę lub więcej całkowitego kosztu.
4
