Oczyszczalnie gruntowo-korzeniowe

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 9-16 minut
Oczyszczalnie gruntowo-korzeniowe
Oczyszczalnie gruntowo-korzeniowe (inaczej hydrobotaniczne) buduje się w Polsce od ponad dwudziestu lat. Są najbardziej proekologiczną metodą oczyszczania ścieków. Stanowią zarazem skuteczny sposób ich utylizacji dla wsi, małych osiedli i prywatnych domów.

Przekrój przez oczyszczalnię
Przekrój przez oczyszczalnię (rys. wg Esos) - widok ogólny
Podstawową rośliną wykorzystywaną w tych oczyszczalniach jest trzcina pospolita. Oprócz niej sadzi się wierzbę krzewiastą (wiklinę), pałkę wodną lub sitowie. Rośliny odżywiają się składnikami znajdującymi się w ściekach, dzięki czemu ulegają one rozkładowi.

 

Proces oczyszczania obejmuje także redukcję związków biogennych (użyźniających) – związków fosforu i azotu, które stanowią zagrożenie dla wód powierzchniowych.

Oczyszczalnie gruntowo-korzeniowe mają wiele zalet. Należą do nich:

  • długa żywotność (co najmniej 50 lat);
  • niezawodna praca;
  • odporność na nierównomierny dopływ ścieków, zmianę ich składu i stężenia zanieczyszczeń;
  • eksploatacja tania i prawie bezobsługowa;
  • znaczne zmniejszenie wskaźnika BZT5, określającego zapotrzebowanie drobnoustrojów na tlen w celu prowadzenia procesu rozkładu związków organicznych – o 95-98%;
  • dość duża redukcja zawartości azotu i fosforu – 50-80%;
  • brak zużycia energii elektrycznej lub małe jej zużycie.

Dodatkową zaletą jest to, że system korzeniowy trzciny pobiera wodę z oczyszczanych ścieków, a jej system oddechowy ją odparowuje. Dzięki temu latem odpływ oczyszczonych ścieków do gruntu może się równać prawie zeru. To zjawisko jest również wykorzystywane do rozkładu osadów ściekowych w oczyszczalniach trzcinowych.

 

Za wadę tych oczyszczalni niektórzy uważają to, że należy pod nie przeznaczyć dość dużą powierzchnię terenu. Średnio wynosi ona od 5 do 7 m²/mieszkańca w zależności od metody oczyszczania). Oznacza to, że oczyszczalnia projektowana dla rodziny 4-osobowej ma powierzchnię 20-30 m².

Z drugiej jednak strony trzcina tworzy malownicze skupisko roślin, mile widziane niemal w każdym ogrodzie. Innym ograniczeniem jest to, że zakładaną efektywność redukcji zanieczyszczeń oczyszczalnia osiąga dopiero po 2-3 latach. Ponadto zimą jej efektywność obniża się o 10-20%, co musi zostać uwzględnione przy obliczaniu jej powierzchni.

 

Oczyszczalnie hydrobotaniczne są tanie w eksploatacji i wymagają niewielkiego nakładu pracy ze strony właściciela, chociaż wielu z nich ma takie obawy.

Przekrój przez oczyszczalnię
 Przekrój przez oczyszczalnię (rys. wg Esos) – z pokazaniem systemu korzeniowego trzciny

Oczyszczalnie roślinne

W Polsce popularne są dwie metody oczyszczania:

  • z wypełnieniem żwirowym (metoda Brixa);
  • z wypełnieniem gruntem rodzimym z dodatkami (metoda Kikutha); ich dobór i skład zależą od firmy oferującej technologię.
Oprócz tego oczyszczalnie gruntowo-korzeniowe, będące rodzajem filtra piaskowego, mogą mieć przepływ ścieków poziomy, pionowy lub mieszany, albo – według innej klasyfikacji – przepływ powierzchniowy, podpowierzchniowy lub kombinowany.

 

Innym kryterium podziału oczyszczalni jest rodzaj roślin, wykorzystywanych do oczyszczania ścieków. W Polsce najczęściej stosuje się oczyszczalnie z przepływem podpowierzchniowym, filtrem poziomym i obsadzone trzciną.

Budowa i działanie oczyszczalni gruntowo-korzeniowej

Oczyszczalnie hydrobotaniczne zbudowane są z osadnika gnilnego i filtra gruntowo-roślinnego.

 

Zadaniem osadnika gnilnego jest:
  • usunięcie ze ścieków dużych zanieczyszczeń i łatwo opadających na dno substancji mineralnych;
  • magazynowanie wytrącanych osadów, które pod warstwą ścieków podlegają procesowi fermentacji beztlenowej;
  • oddzielenie tłuszczów i zanieczyszczeń pływających na powierzchni w postaci kożucha. Ważne, aby wypływające z niego ścieki były dobrze oczyszczone; od tego zależy skuteczność drugiego etapu oczyszczania, czyli filtra gruntowo-roślinnego.
Filtry są najczęściej zbudowane ze specjalnie dobranych składników mineralnych i organicznych. W metodzie „żwirowej” Brixa wykorzystuje się piasek i żwir o różnej granulacji. W metodzie „glebowej”, czyli Kikutha, do wykonania filtra wykorzystuje się grunt o dużej zawartości cząstek ilastych, wymieszany z materiałem organicznym: kompostem, słomą, korą itd. Konkretny materiał dobiera firma projektująca oczyszczalnię. Od tego, z czego zostanie zbudowany filtr, zależy efekt oczyszczania, zwłaszcza stopień usunięcia związków biogennych.

Na filtrze powstaje lokalny ekosystem, w którym udział w oczyszczaniu ścieków biorą zarówno mikroorganizmy, jak i rośliny. Ich rozrastający się system korzeniowy stanowi środowisko bogate w bakterie tlenowe i beztlenowe. Zawarte w ściekach substancje organiczne są przez mikroorganizmy rozkładane na substancje proste, jak woda, dwutlenek węgla lub azot gazowy. Rośliny dostarczają tlen do rozkładu związków organicznych, a pobierają związki biogenne. Wilgotny teren i obfita flora przyciągają ptaki, płazy i owady.

Schemat budowy oczyszczalni trzcinowej
 Schemat budowy oczyszczalni trzcinowej

Zasada działania oczyszczalni jest podobna do pracy filtra piaskowego. Z jednej strony drenażem rozsączającym wpuszczamy ścieki do złoża, z drugiej strony je zbieramy. Ścieki są równomiernie, za pomocą perforowanych rur, rozprowadzane wzdłuż złoża na całej jego szerokości. Grubość warstwy filtracyjnej wynosi 60-70 cm. Teren, po którym mają płynąć ścieki, oraz obydwa dreny – rozprowadzający i zbierający – obsypuje się warstwą tłucznia lub grubego żwiru. Zagłębienie filtra zależy od głębokości, na jakiej są doprowadzone ścieki z osadnika gnilnego.

 

Wykop pod oczyszczalnię należy uszczelnić folią na całej powierzchni, łącznie z bokami, chyba że budujemy ją na gruncie nieprzepuszczalnym. Folię układa się do wysokości napełnienia filtra. Powinna być ułożona na wyrównanym podłożu piaszczystym. Oczyszczalnię można zbudować, jeżeli poziom wody gruntowej znajduje się co najmniej 1 m poniżej dna oczyszczalni. Odległość oczyszczalni od budynków mieszkalnych powinna być nie mniejsza niż 25 m. Pod budowę oczyszczalni najlepiej nadają się tereny o ujednoliconej topografii i spadku 1-5%.

 

Filtry gruntowo-roślinne są złożonymi ekosystemami, rozwijającymi się z upływem lat. Po sezonie zimowym trzcina szybko odradza się i przebija się przez własne obumarłe liście, które w porze zimowej stanowiły dodatkową izolację złoża. Dzięki temu złoże zimą pracuje efektywniej, niż by pracowało, gdyby nie miało takiej naturalnej izolacji. W glebie rozwijają się te rodzaje bakterii i grzybów, które są potrzebne do rozkładu ścieków. Jeżeli zmienią się stężenie lub rodzaj zanieczyszczeń, do akcji wkroczą inne szczepy bakterii i grzybów.

Oczyszczalnia trzcinowa nada działce szczególny charakter
Oczyszczalnia trzcinowa nada działce szczególny charakter
(fot. archiwum BD)

Dzięki temu oczyszczane ścieki mogą mieć zmienny skład. Zimą nitryfikacja (utlenianie amoniaku do azotanów) zachodzi o 20-25% wolniej. Dlatego, projektując oczyszczalnię, trzeba ją powiększyć o rezerwę na zimę. Ważny jest odpowiedni współczynnik filtracji złoża. Na to mają wpływ właśnie korzenie trzciny, które powodują spulchnianie gleby.

 

Oczyszczalnię najlepiej jest zbudować w miejscu nasłonecznionym i osłoniętym przed wiatrem. Dzięki temu nastąpi intensywniejszy wzrost roślin rosnących w oczyszczalni i bardziej skuteczny rozkład ścieków.

Eksploatacja

Do obsługi złoża należy kontrola poziomu ścieków i ewentualne jego obniżanie zimą, w celu zapobiegania przemarzaniu ścieków na powierzchni. Ważne jest też, żeby korzenie były przykryte wodą, by rośliny nie obumarły.

 

Oczyszczone ścieki mogą być odprowadzane albo do gruntu, za pomocą drenażu rozsączającego, albo do wód powierzchniowych. Eksploatacja jest bardzo prosta. Co pewien czas osady z osadnika wstępnego usuwa się na specjalne poletka lub wywozi wozem asenizacyjnym i od czasu do czasu płucze się rurociągi.

Trzciny
 (fot. Istockphoto.com)

Trzciny się nie kosi. Po kilku latach ze słomy trzcinowej na powierzchni poletek tworzy się kilkudziesięciocentymetrowa warstwa ocieplająca, doskonale wspomagająca oczyszczanie ścieków. Oczyszczalnie wymagają szczególnej pielęgnacji jedynie przez pierwsze dwa-trzy lata.

 

Należy wtedy usuwać chwasty, spulchniać wypełnienie złoża w miejscach zbyt mocno udeptanych i dbać o sadzonki trzciny, gdyż nie są one jeszcze dobrze ukorzenione.

Co z osadem?

Osady powstające w takiej oczyszczalni mogą być odwadniane i unieszkodliwiane również przy użyciu trzciny. Posadzenie roślin bagiennych powoduje trzykrotne zwiększenie ilości odparowywanej wody z powierzchni gruntu, co można wykorzystać do odwadniania osadów. System korzeniowy i kłącza rozrastając się zapewniają dotarcie tlenu do całej warstwy osadu oraz przyśpieszają odpływ cieczy osadowych.

Ponadto utrzymuje się drożność warstwy drenażowej, znajdującej się pod osadem. Tak jak w przypadku ścieków, osady ulegają rozkładowi na czynniki pierwsze, dzięki strefom tlenowym i beztlenowym, co powoduje częściowe uwolnienie wody zawartej w strukturze ścieków. Na takich poletkach można osiągnąć nawet dziewięćdziesięciokrotną redukcję objętości osadu.

 



Jeżeli idea oczyszczalni hydrobotanicznej wzbudziła zainteresowanie Czytelników, warto skonsultować się z firmą oferującą takie rozwiązania. Część prac przy oczyszczalni można wykonać samemu, co pozwoli w dużym stopniu obniżyć koszty. Jednak współpraca ze specjalistą-praktykiem, który ma doświadczenie w budowie podobnych obiektów, zaprocentuje skutecznym oczyszczaniem ścieków przez wiele lat.

 

Iwona Małkowska

Zdaniem naszych Czytelników

time image

Gość kasik

16 Sie 2019, 19:36

mam oczyszczalnię trzcinową i świetnie działała ok. 20 lat, a teraz coś się zatkało i poletko trzcinowe nie przepuszcza wody. Jak temu zaradzić? I gdzie znaleźć jakąś dobrą firmę, która tym się zajmuje w okolicy Minska Mazowieckiego. Dziękuję za informacje

time image

26 Lut 2019, 09:55

21 minut temu, Gość kasia napisał: Mam grunt słabo chłonny czy tego rodzaje oczyszczalni beda sie nadawać A przeczytałaś dokładnie artykuł zalinkowany w pierwszym poście?

time image

Gość kasia

26 Lut 2019, 09:33

Mam grunt słabo chłonny czy tego rodzaje oczyszczalni beda sie nadawać

time image

Gość asia

09 Maj 2015, 10:48

potrzebuję namiaru na firmę wykonawczą najlepiej z woj.warmińsko-mazurskiego, MCC kto ci, ją robił i jaki był jej koszt? ceny w necie masakra od kilku do kilkunastu tysięcy.Z GORY DZIEKUJE ZA INFOwlockaj@o2.pl

time image

Gość slawo

22 Kwi 2015, 17:40

potrzebuję kontaktu do użytkownika takiej oczyszczalni oraz firmy wykonawczej

time image

20 Mar 2015, 19:43

No to dajcie jakieś namiary i ceny - bo jedyna firma to jak widze w Gdyni..

time image

Gość MCC

20 Mar 2015, 15:37

Mam oczyszczalnie korzeniowa juz ponad 4 lata. Nie zmienilbym jej na inna - bezobslugowa w zasadzie (chociaz kosze trzcine bo zaobserwowalem, ze jesli zostanie to ta w nastepnym roku jest slabsza) a do tego wytwarza w okolo super mikroklimat - wyraznie widac to na trawie. Po rozrosnieciu sie ...

time image

Gość Mateusz Gliwice

27 Sty 2014, 13:49

Ja mam oczyszczalnię od 2 lat i oszczędność w stosunku do utrzymania szamba jest niesamowicie nieporównywalna i opłacalna.

time image

19 Lut 2010, 13:46

Cytat Czy mając normalne szambo (jednokomorowe) można przerobić je na taką oczyszczalnię (tzn. czy np. szambo można wykorzystać jako osadnik i dorobić do niego tylko to poletko z trzciną)? Jednokomorowe szambo może nam czasem słuzyć jako osadnik wstępny ...

time image

Gość ekoprom

05 Lut 2010, 16:03

"Czy mając normalne szambo (jednokomorowe) można przerobić je na taką oczyszczalnie (tzn. czy np. szambo można wykorzystać jako osadnik i dorobić do niego tylko to poletko z trzciną)?" nie polecam takiego rozwiązania gdyż takie szambo najprawdopodobniej nie jest szczelne, nie ma właściwej ...

time image

Gość Vafel

13 Paź 2009, 11:55

Czy mając normalne szambo (jednokomorowe) można przerobić je na taką oczyszczalnie (tzn. czy np. szambo można wykorzystać jako osadnik i dorobić do niego tylko to poletko z trzciną)?

time image

Gość MCC

20 Wrz 2009, 18:37

Tak, jest to legalne i w wielu miejscach porzadane!

time image

30 Sie 2009, 00:43

Cytat <strong>Oczyszczalnie gruntowo-korzeniowe (inaczej hydrobotaniczne) buduje się w Polsce od ponad dwudziestu lat. Są najbardziej proekologiczną metodą oczyszczania ścieków. Stanowią zarazem skuteczny sposób ich utylizacji dla ...

time image

Gość Adam

18 Kwi 2009, 09:14

Bardzo spodobał mi się ten pomysł, może budując kiedyś dom, pomyślę o takiej ekologicznej metodzie oczyszczania :)

Wiecej na Forum BudujemyDom.pl
Pokaż wszystkie komentarze

Dodaj komentarz

time image
time image
Warto wiedzieć dodatkowo:
Zobacz inne artykuły
Zmiękczacz do wody: 5 argumentów, dlaczego warto go mieć w domu
Zmiękczacz do wody: 5 argumentów, dlaczego warto go mieć w domu
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!
Budujemy Dom
9,95 zł tylko teraz!
Teraz za darmo!
Od teraz, dla wszystkich! Wystarczy, że się zalogujesz. A otrzymasz dostęp do wszystkich artykułów z papierowego BudujemyDom! Całkowicie za darmo!
Dom Energooszczędny Vademecum 2019

Dom Energooszczędny Vademecum

Jak zbudować dom energooszczędny

ABC Budowania 2019

ABC Budowania

To, co koniecznie musisz wiedzieć, żeby Twój pierwszy dom był dla Ciebie, a nie dla wroga

Wnętrza 2019

Wnętrza

Nowoczesne, stylowe, piękne wnętrza - zasady, porady, inspiracje

Czas na Wnętrze grudzień 2019 - styczeń 2020

Czas na Wnętrze

Od inspiracji do realizacji

Twój Dom Twój Styl 2019

Twój Dom Twój Styl

Poradnik shoppingowy

Budujemy Dom listopad - grudzień 2019

Budujemy Dom

Dla budujących dom i wykonawców

Dom Polski 2020

Dom Polski

Jak zbudować dom tańszy niż mieszkanie

Nowoczesne Instalacje 2020

Nowoczesne Instalacje

Jak zbudować dom energooszczędny