Co pogarsza jakość wody?

Obecność związków chloru

W większości zakładów wodociągowych woda jest poddawana dezynfekcji chemicznej, której celem jest zapewnienie jej bezpieczeństwa mikrobiologicznego - niszczy ona bakterie, wirusy i pasożyty.

Do dezynfekcji najczęściej stosuje się związki chloru: chlor gazowy, dwutlenek chloru lub podchloryn sodu. To właśnie one odpowiadają za charakterystyczny, nieprzyjemny zapach i smak wody z kranu, szczególnie wyraźny zaraz po jej odkręceniu.

Zawartość chloru w wodzie nie jest jednakowa w całej sieci wodociągowej. W punktach położonych bliżej zakładu uzdatniania jego stężenie jest zwykle wyższe, a wraz z odległością - maleje. Dlatego smak wody może się różnić nawet w sąsiednich dzielnicach tego samego miasta.

Twardość wody

Twardość wody wynika z wysokiego stężenia soli wapnia i magnezu. Polskie przepisy* określają dopuszczalną twardość wody w bardzo szerokich granicach - od 60 do 500 mg CaCO₃/dm³. Woda wodociągowa w naszym kraju najczęściej jest twarda lub bardzo twarda.

Bardzo twarda woda powoduje liczne uciążliwości w codziennym użytkowaniu:

• pozostawia osad na bateriach łazienkowych i kuchennych;
• powoduje osadzanie się kamienia w czajnikach oraz na grzałkach pralek i zmywarek, co skraca żywotność urządzeń i zwiększa zużycie energii;
• zwiększa zużycie kosmetyków, mydła i detergentów;
• może być przyczyną gorszych efektów prania ubrań i wymaga zużycia większej ilości wody do spłukania mydła i preparatów piorących;
• pozostawia smugi i plamy na umytych naczyniach oraz armaturze.

Warto jednak pamiętać, że również zbyt miękka woda nie jest rozwiązaniem idealnym - pozbawiona soli mineralnych może działać korozyjnie na instalacje, a w dłuższej perspektywie nie dostarcza organizmowi cennych pierwiastków. Preferencje są tu indywidualne - jednym lepiej smakuje woda miękka, innym o większym stopniu twardości.

Wtórne zanieczyszczenie

Przedsiębiorstwa wodociągowe gwarantują odpowiednią jakość wody w punkcie wprowadzenia jej do sieci. Na drodze do odbiorcy - w rurach wodociągowych - może jednak dojść do tzw. wtórnego zanieczyszczenia, czyli pogorszenia jakości już uzdatnionej wody.

W jego wyniku woda może ulec skażeniu mikrobiologicznemu - mogą rozwinąć się w niej bakterie i pasożyty. Aby temu zapobiec, zakłady wodociągowe odpowiednio zwiększają dawki dezynfektantów, co z kolei prowadzi do nadmiaru chloru w wodzie i nieprzyjemnego zapachu chloru.

Obowiązkiem zakładu wodociągowego jest zapobieganie wtórnemu zanieczyszczeniu wody. Jego najczęstsze przyczyny to:

• wykonanie rur wodociągowych z nieodpowiednich materiałów, które wchodzą w niepożądane reakcje z wodą (problem szczególnie dotyczy starych instalacji, np. ołowianych);
• zły stan techniczny rur - postępująca korozja może powodować zbyt wysoką zawartość żelaza, brunatne lub żółtawe zabarwienie wody, a także nadawać jej charakterystyczny zapach siarkowodoru (tzw. zapach „zgniłych jaj”);
• nieszczelności rur wodociągowych, wskutek czego do ich wnętrza mogą trafić różnego typu zanieczyszczenia z zewnątrz - zwykle większe cząstki mechaniczne, pogarszające właściwości organoleptyczne wody. Cząstki te gromadzą się w rurociągu i mogą stać się siedliskiem mikroorganizmów, prowadząc do powstania tzw. biofilmów - warstw osadów, w których rozwijają się bakterie i grzyby. Rozwojowi biofilmów sprzyja również zły stan rur i wykonanie ich z nieodpowiednich materiałów;
• długotrwała stagnacja wody w rurach - np. w rzadko używanych odcinkach sieci lub w wewnętrznej instalacji budynku po okresie nieobecności mieszkańców; brak przepływu sprzyja rozwojowi mikroorganizmów i zmianom organoleptycznym wody.

Zjawiskom tym sprzyja również niestabilność biologiczna wody. Tylko w wodzie stabilnej biologicznie - czyli pozbawionej substancji odżywczych dla mikroorganizmów - nie powinno dojść do wtórnego rozwoju drobnoustrojów podczas transportu i magazynowania. Zapewnienie takiej stabilności jest jednym z priorytetów nowoczesnych zakładów wodociągowych.

* Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. nr 61, poz. 417).

dr inż. Anna Chmiel