Instalacja elektryczna w domu: przyłącze, obwody elektryczne i dobór osprzętu

Dobrze zaplanowana instalacja elektryczna to podstawa bezpiecznego i komfortowego użytkowania domu przez wiele lat. Fachowiec elektryk powinien dobrać odpowiednie zabezpieczenia, przekroje przewodów i układ rozdzielnicy oraz przedstawić realny koszt inwestycji. Warto również, aby zaproponował alternatywne rozwiązania, które mogą poprawić funkcjonalność instalacji elektrycznej.

Zasilanie domu w budowie

Prąd jest potrzebny już na etapie budowy domu. Zwykle to właśnie wtedy wykonuje się połączenie z siecią, czyli przyłącze. Właściwy dobór jego mocy oraz rodzaju to zaś podstawa bezproblemowego działania całej reszty instalacji. Na etapie budowy domu należy także zadbać o wykonanie prawidłowego uziomu. Jest on fundamentem ochrony przeciwporażeniowej i warunkiem prawidłowego działania instalacji elektrycznej. Jego późniejsze wykonanie bywa kosztowne i technicznie utrudnione.

Rodzaje przyłączy energetycznych do domu - jakie wybrać?

Przyłącze energetyczne to przede wszystkim przewody łączące daną nieruchomość z siecią energetyczną. Jego rodzaj i parametry mają ogromny wpływ na instalację elektryczną, to z jakich urządzeń będziemy mogli korzystać itd. Przyłącze może być napowietrzne lub kablowe, czyli prowadzone w ziemi. Ten drugi typ nie jest narażony na uszkodzenia spowodowane przez spadające gałęzie czy uderzenie pioruna. Dlatego, jeżeli mamy możliwość wyboru, to warto wybrać przyłącze kablowe choć jest nieco droższe i bardziej kłopotliwe do wykonania (wykopy).

W typowym domu jednorodzinnym przyłącze powinno zapewniać możliwość poboru przynajmniej 12 kW mocy. Więcej, jeżeli planujemy założyć kuchenkę elektryczną, pompę ciepła lub inne elektryczne urządzenia grzewcze, fot. Adobe Stock

Jednak bardzo często zakład energetyczny narzuca rodzaj przyłącza do zasilania domu. Przyłącze może być wykonane jako docelowe lub jako przyłącze tymczasowe, tylko na czas budowy. Jednak, nawet jeżeli dopiero rozpoczynamy budowę, to i tak warto wykonać je tak, aby spełniało wszystkie wymogi potrzebnego nam wariantu docelowego. Dzięki temu po zakończeniu budowy nie trzeba będzie wykonywać przyłącza ponownie, wystarczy tylko podpisanie nowej umowy. Ponadto przyłącze może być trójfazowe (siłowe) lub jednofazowe. Jednak w praktyce nie warto decydować się na wersję jednofazową, nawet na czas budowy. W takim wariancie można bowiem wykorzystywać tylko niewielką moc i nie ma jak zasilać trójfazowych urządzeń - choćby typowej betoniarki lub spawarki, kuchenki o większej mocy.

Instalacja elektryczna w domu - co to są obwody elektryczne?

Każda instalacja elektryczna podzielona jest na fragmenty nazywane obwodami. Wszystkie one mają początek w rozdzielnicy, nazywanej niekiedy również tablicą rozdzielczą. Rozdzielnica jest swego rodzaju centrum bezpieczeństwa i sterowania. Bowiem w niej każdy obwód ma własne zabezpieczenie przed przeciążeniem lub zwarciem - wyłącznik nadmiarowoprądowy, powszechnie nazywany bezpiecznikiem lub po prostu korkiem. Dzięki temu dowolny obwód można też w razie potrzeby łatwo wyłączyć. Inne zabezpieczenia, takie jak wyłączniki różnicowoprądowe oraz ograniczniki przepięć, zwykle są wspólne dla kilku obwodów, a nawet dla całej instalacji.

Wszystkie obwody elektryczne mają swój początek w rozdzielnicy. Tu znajdują się ich zabezpieczenia, fot. Asaj

Jak podzielić obwody elektryczne w domu?

Jeden obwód to zwykle kilka gniazd lub zamontowanych na stałe źródeł światła (lamp). Przy czym nigdy ich ze sobą nie mieszamy - albo tylko gniazda, albo wyłącznie oświetlenie. Są jednak również obwody służące zasilaniu tylko jednego urządzenia - o dużej mocy (np. kuchenka), zamontowanego na stałe (pralka, zmywarka) lub takiego, którego nieuzasadnione wyłączenie byłoby szczególnie kłopotliwe (lodówka, centrala alarmowa). Tradycyjnie przyjmuje się, że jednego obwodu elektrycznego nie powinno tworzyć więcej niż 10 gniazd ogólnego przeznaczenia lub 20 źródeł światła. Jednak warto przyjąć ostrzejsze kryteria. Przecież w niejednym domu, zgodnie z takimi zasadami, całe zamontowane na stałe oświetlenie mogłoby być jednym obwodem. Lepiej wydzielić jako obwód np. gniazda w pojedynczej sypialni. Warto też zadbać, aby oświetlenie na każdej kondygnacji było zasilane przez więcej niż jeden obwód. Dzięki temu w razie awarii nie znajdziemy się w kompletnej ciemności.

Ile gniazdek elektrycznych zaplanować w domu?

Niedobór gniazd to typowy problem w wielu, jeżeli nie w większości domów. W efekcie trzeba korzystać z rozgałęziaczy i przedłużaczy, co nie jest ani wygodne, ani do końca bezpieczne (rośnie chociażby ryzyko przeciążenia poszczególnych obwodów).

Ile gniazdek w kuchni?

Najwięcej gniazd potrzebnych jest w kuchni, nad blatami. W kuchni dobrze jeżeli jest ich około 10, oddalonych od siebie nie więcej niż co ok. 1,5 m. Tam gdzie wiemy, że znajdą się urządzenia montowane na stałe – kuchenka, piekarnik, zmywarka, okap – należy wykonać dodatkowe gniazda i obwody. Przy tym ten przeznaczony do zasilania kuchenki powinien być trójfazowy (siłowy). Może się wydawać, że to bardzo dużo, ale zwykle w kuchni korzystamy z wielu urządzeń i ciągle ich przybywa. W efekcie po ustawieniu czajnika i ekspresu do kawy okazuje się, że coś musimy odłączyć, żeby użyć np. tostera.

W kuchni potrzeba najwięcej gniazd. Warto zaplanować je przynajmniej co 1,5 m, fot. LIVOLO

Ile gniazdek powinno być w sypialni i salonie?

Tu również nie warto oszczędzać na liczbie gniazdek, tym bardziej, że ich zrobienie od razu jest bez porównania łatwiejsze, niż późniejsze dodawanie w ramach modernizacji. Ponadto chyba nikt jeszcze nie narzekał na ich nadmiar, za to na niedobór gniazdek utyskuje się powszechnie. Absolutne minimum to przynajmniej 4 podwójne gniazda nawet w małej sypialni (10-12 m2). Zwykle najlepiej żeby znajdowały się na każdej ze ścian, o ile któraś nie jest w całości zabudowana. Na liczbie gniazd nie należy zbytnio oszczędzać, tym bardziej, że trzeba brać pod uwagę możliwość wymiany mebli. Wtedy może się zaś okazać, że niektóre gniazda zostaną wówczas zasłonięte lub dostęp do nich może być utrudniony. W dużych wnętrzach, np. w salonie, warto rozważyć zasilanie gniazd z więcej niż jednego obwodu.

Jakie przewody do instalacji elektrycznej w domu?

We współczesnych instalacjach elektrycznych standardem są przewody miedziane. W obwodach gniazd mają one 3 żyły, w oświetleniowych 3 lub 4, natomiast w siłowych (trójfazowych) jest ich zwykle aż 5. Przekrój żył zwykle nie jest duży i wynosi 2,5 mm2 w obwodach gniazd oraz 1,5 mm2 w oświetleniowych. Grubszych używa się w przypadku zasilania urządzeń o bardzo dużej mocy – przepływowych ogrzewaczy wody, kuchenek, ładowarek do aut elektrycznych.

Współczesny standard to przewody miedziane, w większości obwodów trójżyłowe, fot. WAGO

Bardzo grube przewody są potrzebne także do doprowadzenia prądu do budynku. W takich sytuacjach używa się często również przewodów aluminiowych, w praktyce o przekroju żył przynajmniej 16 mm2. Gdy są grube, ujemne cechy aluminium, takie jak skłonność do utleniania się i kruchość cienkich końcówek, przestają mieć znaczenie. Cienkich przewodów aluminiowych już się nie używa, a jeżeli z takich właśnie wykonano instalację wewnętrzną to należałoby je w ramach remontu wymienić.

Jakie są rodzaje osprzętu elektrycznego i do czego służą?

Pod nazwą osprzęt elektryczny (instalacyjny) kryją się dwie grupy produktów. Pierwszą tworzą gniazda, łączniki do sterowania oświetleniem, żaluzjami itd. To po prostu wszystko to co widzimy w pomieszczeniach i na co dzień korzystamy używając prądu. Te dobieramy nie tylko ze względu na funkcje, ale w nie mniejszym stopniu, kierując się ich wyglądem. To inwestor decyduje jaka stylistyka mu odpowiada.

Drugą grupę tworzą elementy montowane w rozdzielnicy. To przede wszystkim zabezpieczenia - wyłączniki nadmiarowoprądowe, różnicowoprądowe, ograniczniki przepięć. Te dobiera elektryk, czyli wynajęty fachowiec. Przeciętny inwestor raczej niespecjalnie interesuje się zawartością rozdzielnicy, o ile nie dojdzie akurat do awarii.

Osprzęt elektryczny modułowy czy tradycyjny - czym się różnią?

Klasyczny wariant gniazdek i łączników składa się z właściwego mechanizmu oraz zewnętrznej części wykonanej z tworzywa sztucznego. Natomiast w wersji modułowej mamy praktycznie taki sam właściwy mechanizm, jednak pozostała część (obudowa) jest dwudzielna. Każdy łącznik czy gniazdo jest bowiem osadzany w ramce. Ramka może zaś być pojedyncza lub wielokrotna, przeznaczona do osadzenia np. 4 elementów osprzętu (modułów). Dzięki temu możemy grupować je w zwarte i estetycznie wyglądające bloki, co szczególnie docenimy, gdy ma ich być kilka jeden przy drugim. Ponadto ramki - będące przecież osobnymi elementami - dostępne są w wielu wariantach kolorystycznych i materiałowych.

Poza różnobarwnymi tworzywami sztucznymi robi się je chociażby ze szkła, kamienia, stali nierdzewnej. W przypadku klasycznego osprzętu tworzenie tylu wariantów byłoby zbyt kłopotliwe i po prostu nieopłacalne. Dlatego to warianty modułowe zdominowały rynek. Jednak tradycyjny wciąż znajduje nabywców - nie wszystkim zależy na wymyślnej stylistyce i nie zawsze musimy grupować kilka łączników.

Czym są łączniki instalacyjne?

Łączniki instalacyjne służą do sterowania oświetleniem oraz pracą wielu innych urządzeń, np. rolet z napędem. Podstawowy podział zawsze dotyczy więc pełnionej funkcji, bo od tego zależy w ogóle ich użyteczność. Używając pojedynczych łączników będziemy w stanie zapalać i gasić jedną lampę tylko z jednego miejsca. Jeżeli zaś założymy wariant podwójny, potrójny lub nawet poczwórny, to obsługiwane będzie niezależnie kilka lamp lub źródeł światła (żarówek) w jednej z nich. Jednak wciąż wszystko trzeba będzie robić z tego samego miejsca. Natomiast użycie łączników schodowych i uzupełniających je modeli krzyżowych pozwoli na włączanie i wyłączanie tego samego źródła światła z wielu miejsc - na początku i na końcu schodów, w kilku miejscach w długim korytarzu, zarówno przy wejściu do sypialni, jak i z okolic łóżka. Alternatywnym rozwiązaniem jest tu użycie tzw. przekaźników bistabilnych. Mamy też cały zbiór łączników o mniej typowych funkcjach - choćby ściemniaczy czy tzw. łączników żaluzjowych, przeznaczonych do sterowania opuszczaniem i podnoszeniem rolet. Wszystkich nie sposób wymienić, jednak warto pamiętać, że w razie potrzeby instalator dobierze coś odpowiedniego niemal do każdego planowanego zastosowania.