Jak podłączyć wyłącznik schodowy? Schemat i instrukcja krok po kroku
Jak podłączyć wyłącznik schodowy? Schemat i instrukcja krok po kroku
Mam garaż wolno stojący z dodatkowym wejściem na bocznej ścianie. Niestety, jego oświetlenie jest bardzo niepraktyczne, bo główną lampę sufitową można włączyć lub wyłączyć tylko z jednego miejsca w pobliżu bramy garażowej. Co muszę zrobić, żeby zastąpić go dwoma włącznikami schodowymi? Jednym obok bramy i drugim przy bocznym wyjściu.
Artykuł jest praktycznym poradnikiem dla osób chcących sterować oświetleniem z dwóch niezależnych miejsc, np. w garażu, na korytarzu lub schodach. Autor wyjaśnia różnice w budowie i działaniu między zwykłym włącznikiem a łącznikiem schodowym, ze szczególnym naciskiem na schemat okablowania – w tym konieczność poprowadzenia dwóch żył między łącznikami. Tekst omawia również możliwość rozbudowy instalacji o łączniki krzyżowe (dla sterowania z 3 lub więcej miejsc) oraz zawiera kluczowe wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i prawidłowego podłączenia przewodu ochronnego (PE).
Włącznik, a prawidłowo łącznik schodowy, umożliwia zapalanie i gaszenie światła z dwóch miejsc. Co najbardziej przydaje się na schodach, w długich korytarzach, w pomieszczeniach z więcej niż jednym wejściem, takich właśnie jak opisany w pytaniu garaż.
Co ważne, stosując z łącznikami schodowymi również tzw. łączniki krzyżowe można zapalać i gasić światło z dowolnie dużej liczby miejsc. I to wykorzystując to samo okablowanie, bez układania nowych przewodów. A właśnie okablowanie, dokładniej liczba żył w przewodach ułożonych pomiędzy łącznikami oświetleniowymi ma tu kluczowe znaczenie.
Różnica między łącznikiem zwykłym a schodowym
Najprostszy łącznik oświetleniowy, za pomocą którego możemy włączać jedno źródło światła (żyrandol czy kinkiet) przerywa (wyłączony) lub łączy (włączony) tylko jedną żyłę przewodu biegnącą od źródła zasilania do lampy. To tzw. żyła fazowa. Na schematach oznacza się ją literą L. Taki symbol jest też często umieszczony na zaciskach przyłączeniowych łączników oraz urządzeń elektrycznych. Taki najprostszy układ, czyli obecny stan, pokazuje Rysunek 1.
Rys. 1 Najprostszy łącznik umożliwia włączanie i wyłączanie oświetlenia z jednego miejsca. Przerywa on tylko jedną, fazową (L) żyłę przewodu.
Żeby lampa (źródło światła) działała, do oprawy musi być też doprowadzona żyła neutralna oznaczana N. Powinna być tam jeszcze żyła ochronna PE, której szczególnie w wielu starszych instalacjach, niestety nie ma. Żyły L, N oraz PE mogą być częścią jednego przewodu, wtedy wszystkie są widoczne w puszce z łącznikiem.
Często jednak doprowadzane są do lampy z jakiejś puszki rozgałęźnej. Co niestety, utrudnia zorientowanie się w układzie instalacji, dlatego lepiej tego rozwiązania unikać. Na rysunkach pokazujemy je jako doprowadzone z boku tylko po to, żeby schemat był bardziej czytelny. Ich łącznik schodowy nie rozłącza.
Jak podłączyć wyłącznik schodowy? Schemat połączeń
W najprostszym wariancie mamy łącznik z 2 zaciskami do przyłączenia przewodów oraz:
jedną żyłę fazową L doprowadzoną do łącznika;
jedną żyłę fazową biegnącą od łącznika do lampy.
Każdy łącznik schodowy ma zaś 3 zaciski, a układ jest nieco inny:
jedna żyła fazowa L doprowadzona od źródła zasilania do pierwszego łącznika;
dwie żyły pomiędzy pierwszym i drugim łącznikiem;
jedna żyła fazowa od drugiego łącznika do lampy.
Pojawia się więc dodatkowa, druga żyła pomiędzy łącznikami. Łącznik schodowy podaje napięcie alternatywnie na jedną z nich - nigdy na obie równocześnie. Układ połączeń łatwo zrozumiemy patrząc na Rysunek 2. Jednak równie dobrze można wykonać wariant jak na Rysunku 3, gdzie punktem wyjścia była puszka ze zwykłym łącznikiem (jak na Rysunku 1).
Rys. 2 Pomiędzy łącznikami schodowymi musimy mieć dwie żyły robocze przewodu.
Rys. 3 Łączniki schodowe można założyć wykorzystując zasilanie z istniejącej puszki. Ważny jest tylko układ połączeń pomiędzy łącznikami.
Łącznik krzyżowy - sterowanie światłem z wielu miejsc
Natomiast łącznik krzyżowy ma aż 4 zaciski. Zakładamy go pomiędzy łącznikami schodowymi, na obie żyły przewodów. Równie dobrze możemy ich założyć kilka. Każdym z nich można włączyć lub wyłączyć oświetlenie. Przy tym określenie "pomiędzy" należy rozumieć tylko w kontekście układu połączeń elektrycznych, nie zaś miejsca, w którym znajdzie się sam łącznik. Pokazujemy to na rysunku 4.
Rys. 4 Łączniki krzyżowe dodajemy żeby włączać i wyłączać oświetlenie z większej liczby miejsc.
Bezpieczeństwo prac przy instalacji elektrycznej
Uwaga! Wszelkie prace należy wykonywać przy wyłączonym napięciu. Porażenie prądem może być śmiertelne w skutkach. Żyłę PE, w charakterystycznej, żółto-zielonej izolacji należy przyłączyć do zacisku oprawy oznaczonego w ten sam sposób lub graficznym symbolem uziemienia.
W starych instalacjach, bez wyłączników różnicowoprądowych i ze wspólną żyłą ochronno-neutralną PEN zamiast osobnych N oraz PE, żyłę PEN należy najpierw przyłączyć do zacisku PE, a dopiero potem, krótkim przewodem (tzw. mostkiem) do zacisku N. Takie rozwiązanie jest bezpieczniejsze w razie uszkodzenia.
Jarosław Antkiewicz
FAQ Pytania i odpowiedzi
Czy w instalacji z łącznikami schodowymi i krzyżowymi będą poprawnie działać włączniki z podświetleniem (diodą lub neonówką)?
W przypadku łączników schodowych i krzyżowych podświetlenie (neonówka lub dioda) często nie działa prawidłowo – może nie świecić lub powodować błędne działanie układu. Wynika to ze zmiennego układu połączeń, który zależy od położenia styków drugiego łącznika. W takiej sytuacji eksperci sugerują, że funkcjonalnie lepszym rozwiązaniem może być zastosowanie przekaźnika bistabilnego zamiast tradycyjnego układu schodowego.
Jak postępować z żyłą ochronno-neutralną (PEN) w starej instalacji podczas montażu oświetlenia sterowanego schodowo?
Jeśli instalacja jest stara i nie posiada wyłączników różnicowoprądowych ani osobnych żył N i PE, lecz wspólną żyłę PEN, należy zachować szczególną kolejność podłączenia dla bezpieczeństwa. Żyłę PEN przyłącza się najpierw do zacisku ochronnego (PE) w oprawie, a dopiero potem wykonuje się mostek (krótki przewód) do zacisku neutralnego (N).
Czy przewody neutralny (N) i ochronny (PE) muszą przechodzić przez mechanizm łącznika schodowego?
Nie, łącznik schodowy nie rozłącza żył neutralnych (N) ani ochronnych (PE). Żyły te muszą być doprowadzone do oprawy oświetleniowej, ale często w instalacjach biegną one bezpośrednio z puszek rozgałęźnych, omijając sam mechanizm łącznika, który steruje wyłącznie żyłą fazową.
Po czym fizycznie rozpoznać łącznik krzyżowy, jeśli chcę dodać trzeci punkt sterowania światłem pomiędzy łącznikami schodowymi?
Łącznik krzyżowy można rozpoznać po liczbie zacisków – posiada on 4 zaciski do przyłączenia przewodów. Jest on montowany na obu żyłach przewodów biegnących „pomiędzy” dwoma łącznikami schodowymi.
Czy można wykonać instalację schodową, wykorzystując jako punkt startowy puszkę z istniejącym zwykłym łącznikiem?
Tak, jest to dopuszczalny wariant instalacji (przedstawiany jako alternatywa dla prowadzenia nowej trasy od zasilania). W takim przypadku istniejąca puszka ze zwykłym łącznikiem staje się punktem wyjścia, a kluczowe jest dołożenie odpowiedniego okablowania (dwóch żył) biegnącego do drugiego łącznika schodowego.
Człowiek wielu zawodów, instalator z powołania i życiowej pasji. Od kilkunastu lat związany z miesięcznikiem i portalem „Budujemy Dom”. W swojej pracy najbardziej lubi znajdywać proste i praktyczne rozwiązania skomplikowanych problemów. W szczególności propaguje racjonalne podejście do zużycia energii oraz zdrowy rozsądek we wszystkich tematach związanych z budownictwem.
W wolnych chwilach, o ile nie udoskonala czegoś we własnym domu i jego otoczeniu, uwielbia gotować albo przywracać świetność klasycznym rowerom.
Najlepiej pozostawić diodę tak jak była podłączona firmowo. W łącznikach schodowych mamy najczęściej jeden zacisk po jednej stronie łącznika oraz dwa zaciski po przeciwnej stronie łącznika. Dioda podświetlająca jest zaś przyłączona do zacisków po przeciwnych stronach.
Łączniki schodowe i krzyżowe z podłączoną neonówką nie będą świecić prawidłowo. Układ aktualnych połączeń jest zmienny i związany z położeniem styków drugiego łącznika. Funkcjonalnie lepszy będzie układ z przekaźnikiem bistabilnym i przyciskami z podświetleniem.
Ja miałem podobna sytuację i dokładnie przy włącznikach schodowych. Dioda się nie świeciła i nie świeci. Podobny lub identyczny problem był omawiany na forum stricte branżowym. https://www.elektroda.pl/rtvforum/topic2827177.html
4
