Mam wątpliwości, czy używana przeze mnie poziomnica prawidłowo wskazuje poziom i pion. Jak to można sprawdzić i ewentualnie skorygować ustawienie rurek?
Wygięte łukowo rurki z pęcherzykiem powietrza, zwane libellami, osadzone są w korpusie poziomnicy na stałe, np. przez wklejenie, bądź w sposób umożliwiający ich regulację. Błędne wskazania mogą więc wynikać z poluzowania się lub przestawienia mocowania libelli, jak też z deformacji samego korpusu (zdarza się to rzadko).
Porównanie odczytu z inną poziomnicą wykaże co najwyżej, że oba przyrządy wskazują różnie – nie rozstrzygnie jednak, który z nich się myli. Wiarygodny jest dopiero pomiar różnicowy, czyli zestawienie dwóch odczytów wykonanych po obróceniu przyrządu o 180°. Jego zaletą jest to, że powierzchnia użyta do sprawdzenia nie musi być idealnie równa ani pozioma – wystarczy, żeby była płaska i stabilna.
Na równym stole lub podłodze kładziemy poziomnicę, zaznaczając ołówkiem jej końce, i odczytujemy wskazania libelli. Jeżeli pęcherzyk wychodzi poza kreskę wskaźnikową, to mierzymy ten odstęp i przystawiamy przyrząd w drugą stronę (obrót o 180°), kładąc go w tym samym miejscu co poprzednio.
Przy prawidłowych wskazaniach pęcherzyk powinien zająć taką samą odległość od kreski wskaźnikowej, jak we wcześniejszym położeniu, i odchylić się w stronę tego samego, wyżej położonego końca podłoża. Jeśli jest inaczej, to konieczna będzie korekta ustawienia libelli, a możliwość regulacji zależeć będzie od sposobu osadzenia jej w korpusie. Rzeczywisty błąd przyrządu odpowiada połowie różnicy między obydwoma odczytami.
Libellę pionową sprawdzamy według tej samej zasady, z tą różnicą, że przyrząd obracamy wokół osi pionowej. Poziomnicę przystawiamy do ościeżnicy, słupka lub innej stabilnej, w przybliżeniu pionowej płaszczyzny, zaznaczamy jej położenie i odczytujemy wskazanie. Potem odwracamy ją tak, aby do tej samej powierzchni przylegała przeciwległa ścianka korpusu, a ten sam koniec pozostał u góry, i powtarzamy odczyt.
Jednakowe odchylenie pęcherzyka w obu położeniach oznacza, że libella pionowa jest ustawiona poprawnie. Bezwzględnym punktem odniesienia dla pionu pozostaje pion murarski – sznurek z ciężarkiem, którym można dodatkowo zweryfikować wynik, jeśli mamy wątpliwości.
Zanim zaczniemy sprawdzać libelle, przecieramy krawędź pomiarową. Zaschnięta zaprawa, klej albo zadzior po uderzeniu podnoszą jeden koniec przyrządu i fałszują każdy odczyt; w poziomnicach z magnesami dochodzi do tego przywierający pył i opiłki.
Poziomnica ma zwykle dwie krawędzie pomiarowe, które powinny być wzajemnie równoległe. Sprawdzimy to, wykonując opisaną wyżej próbę raz na jednej, raz na drugiej krawędzi. Prostoliniowość profilu ocenimy, przykładając poziomnicę do sprawdzonej prostej krawędzi, np. długiej linijki stalowej, i oglądając styk pod światło. Wygiętego lub skręconego korpusu nie da się skompensować regulacją libelli – taki przyrząd nadaje się wyłącznie do wymiany.
W przypadku libelli nastawnej korygujemy jej położenie o wartość odpowiadającą połowie różnicy odczytu w obu położeniach i ponownie sprawdzamy jednakowość odchylenia. Rozwiązania konstrukcyjne bywają różne: najczęściej jest to oprawka libelli mocowana dwiema drobnymi śrubkami, niekiedy ukrytymi pod naklejką lub zaślepką, rzadziej pierścień z mimośrodem. Śrubki odkręcamy minimalnie, tak by oprawka dała się przesunąć z oporem, a po korekcie dokręcamy je i powtarzamy pomiar. Trafienie za pierwszym razem zdarza się rzadko, więc cały cykl zwykle trzeba powtórzyć kilkakrotnie.
Łatwiej skontrolujemy przyrząd, gdy dysponujemy sprawdzoną, poziomą powierzchnią – wystarczy wtedy ustawić wskazania libelli dokładnie między kreskami wskaźnikowymi i skontrolować regulację po jej odwróceniu.
Libelli wklejonej na stałe nie wyregulujemy. Można wprawdzie posługiwać się taką poziomnicą, uśredniając za każdym razem odczyty z dwóch przeciwnych położeń, ale przy pracy na budowie jest to metoda na tyle kłopotliwa, że przyrząd lepiej wymienić.
Dokładność podaje się w milimetrach na metr długości. Typowa poziomnica budowlana ma deklarowane 0,5 mm/m w normalnym położeniu i około 0,75 mm/m po obróceniu przyrządu, modele precyzyjne – 0,3 mm/m lub mniej. Jak duże jest to odchylenie, przekonamy się, podkładając pod jeden koniec metrowej poziomnicy kartkę grubości pół milimetra: przesunięcie pęcherzyka, które wtedy zobaczymy, odpowiada granicy tolerancji.
Błąd narasta wraz z długością i, co ważniejsze, powtarza się zawsze w tę samą stronę. Przy przekładaniu poziomnicy odcinkami wzdłuż długiej ściany odchyłki nie znoszą się, lecz sumują, dlatego nawet niewielka niedokładność przyrządu potrafi dać kilkumilimetrowy uskok na całej długości.
Kontrolę powtarzamy po każdym upadku przyrządu oraz przed pracami, w których pomyłka będzie kosztowna – montażem stolarki, układaniem płytek wielkoformatowych czy zabudową kuchenną. Poziomnicy nie używamy jako łaty do ściągania zaprawy ani jako dźwigni, nie przewozimy jej luzem razem z innymi narzędziami, a przechowujemy zawieszoną lub ułożoną płasko.
Unikamy też pozostawiania jej na słońcu i przy nagrzanych powierzchniach. Ciecz w libelli rozszerza się i pęcherzyk zmienia rozmiar, co samo w sobie nie jest usterką, dopóki pozostaje on symetryczny względem kresek. Ubytek cieczy albo pęknięcie rurki oznaczają natomiast koniec przydatności przyrządu.
Poziomnice elektroniczne i laserowe mają zwykle własną funkcję kalibracji, opartą na tej samej zasadzie: pomiar, obrót o 180°, drugi pomiar i zatwierdzenie uśrednionego zera. Sekwencja przycisków bywa różna w poszczególnych modelach, więc trzeba sięgnąć do instrukcji.
Redakcja BD
Na zdjęciu otwierającym: Poziomnica to narzędzie pomiarowe, które należy okresowo sprawdzać, na równej i gładkiej płaszczyźnie pomiarowej, bez pozostałości kleju czy zaprawy. (fot. PRO (Makita))
Skomentuj
