Budujesz dom? Zabezpiecz humus przed wjazdem koparki

Po zakończeniu budowy przychodzi czas na zagospodarowanie terenu wokół domu i założenie ogrodu. Wtedy często okazuje się, że trzeba przywieźć ziemię urodzajną, w której chcemy posadzić rośliny. To kosztuje, a przecież można było ją pozyskać podczas budowy. Dlatego zanim na działkę wjedzie koparka i rozpoczną się wykopy, zaplanujmy miejsce na składowanie humusu. Pamiętajmy, że zniszczonej w trakcie budowy warstwy urodzajnej ziemi nie da się już odzyskać. Dlatego humus trzeba chronić przed wymieszaniem z podglebiem, gruzem, piaskiem, gliną, cementem, paliwem i innymi zanieczyszczeniami.

Czym jest humus?

W budownictwie humusem nazywa się wierzchnią, urodzajną warstwę gleby, która jest bardzo cenna dla roślin. Ponieważ powstaje z rozkładu resztek organicznych, takich jak obumarłe rośliny, korzenie i suche liście, jest bogaty w próchnicę i dostarcza roślinom składników odżywczych.

Natomiast warstwa ziemi leżąca pod humusem to podglebie. Można je odróżnić po kolorze. Humus ma ciemniejszą barwę - jest brunatny, szary lub czarny - i wyraźnie odznacza się od jaśniejszego podglebia, które zwykle jest żółte, beżowe lub jasnobrązowe. Sam kolor nie zawsze wystarcza do rozpoznania humusu. Ziemia bogata w materię organiczną jest zazwyczaj bardziej pulchna, zawiera korzenie i resztki roślin oraz ma charakterystyczny, ziemisty zapach. Podglebie jest zwykle bardziej zbite i ubogie w materię organiczną.

Dlaczego warto chronić wierzchnią warstwę ziemi na placu budowy?

Jeśli zniszczymy urodzajną warstwę ziemi, nie da się jej w żaden sposób naprawić. W takiej sytuacji trzeba zastąpić ją nową ziemią urodzajną, którą większość inwestorów musi kupić. A to jest dość kosztowne. Za 1 m3 ziemi urodzajnej trzeba zapłacić orientacyjnie od 70 do 170 zł, w zależności od jakości materiału, stopnia przesiewania i regionu kraju. Za 1 m3 dojrzałego, przesianego kompostu ogrodowego zapłacimy zwykle od 150 do 250 zł. Tańszy kompost z miejskich kompostowni może kosztować około 35-85 zł za 1 m3, ale nie zawsze ma takie same właściwości jak przesiany kompost ogrodowy. Przed zakupem trzeba sprawdzić jego przeznaczenie i parametry. Do podanych kwot należy doliczyć koszt dostawy. Transport ziemi urodzajnej wywrotką może kosztować około 150-450 zł za kurs, zależnie od odległości, wielkości samochodu i lokalnych stawek.

Przyjmuje się, że 1 m3 ziemi wystarcza na pokrycie 15-centymetrową warstwą około 7 m2 powierzchni. Dlatego humus na działce warto chronić przed zniszczeniem i wykorzystać wierzchnią warstwę ziemi z wykopów do późniejszych prac ogrodowych. Humus należy zdjąć nie tylko z miejsca, w którym będzie stał dom, lecz także z obszaru przeznaczonego pod podjazd, taras, garaż, utwardzone ścieżki i tymczasowe drogi dla ciężkiego sprzętu. Nie trzeba jednak usuwać go z całej działki, jeśli nie będą tam prowadzone prace budowlane.

Dlaczego trzeba usunąć humus z miejsca, gdzie stanie dom? 

Przed przystąpieniem do robót budowlanych z miejsca, gdzie będzie stał dom, a także z obszarów przeznaczonych na składowanie materiałów budowlanych i przejazd maszyn trzeba w pierwszej kolejności zdjąć wierzchnią warstwę urodzajnej ziemi, czyli humus. Oprócz argumentu przemawiającego za niemarnowaniem dobrej gleby, którą później wykorzystamy w ogrodzie, usunięcie humusu pozwoli też uniknąć błędów budowlanych. Żyznej gleby nie da się bowiem odpowiednio zagęścić, dlatego pod wpływem ciężaru budynku humus będzie osiadał. Efektem może być zapadająca się podłoga, pękające ściany działowe, a spod podłogi może też wydobywać się zapach grzyba i pleśni. Dlatego humusu nie należy pozostawiać pod fundamentami, płytą fundamentową, posadzką, podjazdem i innymi elementami wymagającymi stabilnego podłoża. W tych miejscach powinien zostać zastąpiony gruntem odpowiednim do wykonania podbudowy, zgodnie z projektem i zaleceniami kierownika budowy.

Czy humus trzeba zdejmować z całej działki?

Nie. Humus zdejmuje się przede wszystkim z miejsc, które zostaną zabudowane, utwardzone albo będą intensywnie użytkowane przez ciężki sprzęt. Zwykle są to:

• obrys budynku;
• miejsce pod garaż i podjazd;
• teren pod taras i schody;
• planowane ścieżki i nawierzchnie;
• obszar tymczasowego składowania materiałów;
• trasy przejazdu koparki, wywrotek i innych maszyn.

Zdjęcie humusu z całej działki niepotrzebnie zwiększa zakres prac i może utrudnić późniejsze założenie ogrodu.

Gdzie i jak przechowywać humus?

Grubość humusu zwykle wynosi 15-30 cm. Oznacza to, że z każdych 100 m2 powierzchni uzyskamy około 17-38 m3 spulchnionej gleby. Objętość ziemi po zdjęciu może zwiększyć się o około 15-25 proc. Pryzmy z humusem nie powinny być wyższe niż 150 cm i szersze niż 3 m. Powinny znajdować się w miejscu, w którym nie będą rozjeżdżane przez samochody i maszyny. Nie należy składować ich w pobliżu cementu, wapna, paliwa, farb ani innych materiałów, które mogłyby zanieczyścić glebę. Pryzmy humusu nie mogą być też usytuowane zbyt blisko wykopu. Trzeba zachować taką odległość, aby ich ciężar nie obciążał krawędzi wykopu i nie zwiększał ryzyka osunięcia ziemi. Konkretne zasady powinien określić kierownik budowy, biorąc pod uwagę głębokość wykopu, rodzaj gruntu oraz sposób jego zabezpieczenia.

Układając pryzmę, nie należy nadmiernie ugniatać ziemi. Wnętrze zbyt dużej i zbitej hałdy zostaje pozbawione dostępu powietrza, co może pogorszyć właściwości gleby. Humusu nie powinno się też szczelnie przykrywać folią na długi czas. Krótkotrwałe zabezpieczenie przed zanieczyszczeniem lub nadmiernym wypłukiwaniem jest możliwe, ale pryzma powinna mieć zapewniony odpływ wody. Przy dłuższym składowaniu humusu można obsiać powierzchnię pryzmy trawą. Ograniczy to erozję i rozwój chwastów. Nie należy natomiast dodawać do pryzmy świeżego obornika, ponieważ może on powodować nieprzyjemny zapach i sprzyjać rozwojowi chwastów. Kompost można wymieszać z humusem dopiero na etapie przygotowywania gleby pod konkretne nasadzenia.

Jak obliczyć ilość potrzebnego humusu?

Ilość humusu można obliczyć według wzoru:

powierzchnia w m2 × grubość warstwy w metrach = objętość ziemi w m3

Jeśli humus został zdjęty z powierzchni 100 m2 i miał grubość 20 cm, obliczenie wygląda następująco: 100 m2 × 0,2 m = 20 m3

Po spulchnieniu ziemia może zajmować około 23-25 m3. Przy planowaniu miejsca na pryzmę, warto więc uwzględnić zapas objętości.

Co zrobić z humusem po zakończeniu budowy?

Po zakończeniu budowy humus można wykorzystać do:

• założenia trawnika;
• przygotowania rabat kwiatowych;
• stworzenia ogrodu warzywnego;
• wyrównania terenu;
• obsadzenia skarp;
• poprawy jakości słabszej gleby;
• sadzenia drzew i krzewów.

Przed wykorzystaniem ziemię warto oczyścić z większych kamieni, korzeni, fragmentów darni i ewentualnych zanieczyszczeń. W zależności od jej jakości można wymieszać ją z dojrzałym kompostem. Jeśli humus został zanieczyszczony olejem, paliwem, zaprawą murarską, wapnem, farbą lub innymi materiałami budowlanymi, nie należy wykorzystywać go w ogrodzie ani przy sadzeniu roślin.

Czy podglebie z wykopu można wykorzystać w ogrodzie?

Ziemia wydobyta z głębszych warstw nie jest tym samym co humus. Może być przydatna do zasypywania, wyrównywania terenu lub budowy nasypów, ale zwykle nie zawiera wystarczającej ilości próchnicy, aby wykorzystać ją do sadzenia roślin. Dlatego humus i ziemię z wykopu trzeba składować osobno. Wymieszanie obu materiałów obniży wartość urodzajnej gleby i utrudni jej późniejsze wykorzystanie w ogrodzie. Jeśli ziemia ma zostać wywieziona poza działkę, należy sprawdzić, czy w konkretnym przypadku nie obowiązują dodatkowe wymagania dotyczące jej transportu i zagospodarowania. Najlepiej wykorzystać czysty humus na własnej działce.

Czy można przechowywać humus poza placem budowy?

Jeżeli humus pozostaje na terenie budowy i ma zostać później wykorzystany na tej samej działce, zazwyczaj nie ma potrzeby uzyskiwania zezwolenia na zbieranie odpadów. Należy jednak składować go tak, aby nie został zanieczyszczony ani wymieszany z innymi warstwami gruntu. Inna sytuacja jest wtedy, gdy ziemia zostanie wywieziona poza plac budowy - na przykład na działkę sąsiada, do bazy wykonawcy albo na wynajęty plac. W takim przypadku może zostać zakwalifikowana jako odpad, najczęściej o kodzie 17 05 04, czyli gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03. Czasowe przechowywanie takiej ziemi poza miejscem jej wytworzenia może być uznane za zbieranie odpadów, które wymaga odpowiedniego zezwolenia. Mogą pojawić się również obowiązki związane z transportem, ewidencją i dokumentem przekazania odpadu w systemie BDO. Dlatego nie należy wywozić humusu na inną działkę wyłącznie na podstawie ustnej zgody jej właściciela. Przed transportem warto skonsultować się z kierownikiem budowy, starostwem lub urzędem miasta. Najbezpieczniej pozostawić humus na terenie inwestycji albo przekazać go firmie uprawnionej do przyjmowania i zagospodarowania mas ziemnych.

Najczęstsze błędy podczas składowania humusu

Najczęściej popełniane błędy to:

• wymieszanie humusu z podglebiem;
• składowanie ziemi w miejscu przejazdu ciężkich maszyn;
• usypanie zbyt wysokiej i szerokiej pryzmy;
• zanieczyszczenie ziemi cementem, wapnem lub paliwem;
• zdjęcie zbyt grubej warstwy razem z częścią podglebia;
• pozostawienie humusu pod fundamentami lub podjazdem;
• szczelne przykrycie pryzmy folią na wiele miesięcy;
• wywiezienie ziemi, która mogłaby później przydać się w ogrodzie.

Zdejmowanie humusu - podsumowanie

Humus jest wartościowym materiałem, który można wykorzystać po budowie podczas zakładania ogrodu. Zanim na działkę wjedzie koparka, należy wyznaczyć miejsce na jego składowanie i zdjąć wierzchnią warstwę ziemi z obszaru przeznaczonego pod dom, podjazd, taras oraz drogi przejazdu. Najważniejsze jest, aby nie mieszać humusu z podglebiem, gruzem ani materiałami budowlanymi. Prawidłowo zabezpieczona ziemia urodzajna pozwoli ograniczyć koszty zakupu ziemi ogrodowej i ułatwi późniejsze zagospodarowanie terenu wokół domu.