29-37 minut 
Oczyszczalnie ścieków 
+48 603 310 919, +48 693 825 147 
Objazdowa 3 62-250 Czerniejewo 
Czym różnią się ścieki szare, czarne i kuchenne?
Polskie przepisy posługują się pojęciem ścieków bytowych, czyli ścieków powstających między innymi w budynkach mieszkalnych wskutek ludzkiego metabolizmu oraz funkcjonowania gospodarstw domowych. Podział na ścieki szare, czarne i kuchenne ma charakter techniczny i użytkowy, a nie prawny.
Są to bardzo bardzo użyteczne określenia, ponieważ pokazują, że wszystko, co opuszcza domową instalację kanalizacyjną, nie ma identycznego składu i nie stanowi takiego samego obciążenia dla procesu oczyszczania.
Jest jeszcze jeden ważny szczegół: nie istnieje jedna, stosowana na całym świecie granica pomiędzy ściekami szarymi a kuchennymi. W części opracowań ścieki z kuchennego zlewu i zmywarki zalicza się do szarych, w innych celowo wyłącza się je z tej grupy z powodu większej zawartości materii organicznej, tłuszczów i potencjalnych zanieczyszczeń mikrobiologicznych.
WHO zwraca uwagę właśnie na różnice pomiędzy stosowanymi definicjami, a opracowania europejskie pokazują, że kuchnia może być traktowana jako silniej obciążone źródło ścieków szarych. Dlatego w praktycznym poradniku warto mówić o ściekach kuchennych jako o osobnym strumieniu użytkowym, nawet jeśli nie jest to odrębna kategoria prawna.
I właśnie taki podział najlepiej odpowiada na pytanie właściciela domu: co właściwie każdego dnia wysyłamy do oczyszczalni?
Ścieki szare – bez fekaliów nie znaczy „czyste”
Do typowych ścieków szarych zalicza się przede wszystkim wodę po kąpieli i prysznicu, z umywalek oraz z prania. Na pierwszy rzut oka rzeczywiście wyglądają znacznie łagodniej niż to, co odpływa z WC. Nie zawierają bezpośrednio fekaliów ani moczu, ale nie są czystą wodą, którą można bez zastanowienia wypuścić do ogrodu.
Wraz z nimi do kanalizacji trafiają mydła, szampony, detergenty, kosmetyki, włosy, włókna z ubrań, tłuszcz ze skóry i różne związki organiczne. Mogą pojawiać się również mikroorganizmy pochodzące z ciała człowieka czy zabrudzonych tkanin.
Skład zmienia się praktycznie z każdym użyciem łazienki i pralki. Inaczej wygląda ściek po krótkim prysznicu, inaczej po cyklu prania, a jeszcze inaczej po czyszczeniu łazienki silnym preparatem dezynfekującym. Ścieków szarych nie należy utożsamiać z czystą wodą ani strumieniem gotowym do bezpośredniego wykorzystania.
Systemy wykorzystujące oczyszczone ścieki szare projektuje się jako odrębne instalacje. Norma PN-EN 16941-2:2021-06 dotyczy systemów wykorzystania oczyszczonych ścieków szarych. Najważniejsze jest tu słowo „oczyszczonych.
Dla właściciela biologicznej oczyszczalni ważny jest jeszcze inny aspekt. Ścieki szare tworzą znaczną część domowego przepływu, więc wpływają na obciążenie hydrauliczne urządzenia, czyli po prostu ilość cieczy, która musi przez nie przejść.
Jeśli w domu wykonuje się kilka prań jedno po drugim, a równocześnie domownicy korzystają z pryszniców i wanien, do instalacji może w krótkim czasie trafić znacznie więcej wody niż podczas spokojnej części dnia. Oczyszczalnia musi radzić sobie nie tylko z „brudem”, lecz także ze zmieniającym się przepływem.
Ścieki czarne – toaleta dostarcza najbardziej wymagający ładunek biologiczny
Ścieki czarne najprościej rozpoznać po miejscu powstawania: pochodzą przede wszystkim z toalety i zawierają mocz, kał, papier toaletowy oraz wodę używaną do spłukiwania. Właśnie obecność fekaliów sprawia, że stanowią najważniejsze źródło zanieczyszczeń sanitarnych w domowych ściekach.
Znajdują się w nich znaczne ilości związków organicznych i azotu oraz mikroorganizmy, w tym potencjalnie chorobotwórcze. Z punktu widzenia oczyszczalni nie chodzi więc tylko o zatrzymanie widocznych cząstek.
Proces biologiczny musi przekształcić rozpuszczoną i zawieszoną materię organiczną oraz ograniczyć ilość zanieczyszczeń pozostających w ścieku. W dobrze zaprojektowanym systemie ogromną część tej pracy wykonują mikroorganizmy tworzące osad czynny.
Poradnik
To prowadzi do ważnej zmiany sposobu patrzenia na oczyszczalnię. Nie jest ona po prostu zbiornikiem, przez który przepływa brudna woda.
To niewielki reaktor biologiczny, którego warunki pracy trzeba utrzymywać w odpowiednim zakresie. Mikroorganizmy potrzebują tlenu, pożywienia, właściwego obciążenia i czasu. Nagłe zaburzenie któregoś z tych elementów może pogorszyć funkcjonowanie całego procesu.
Kuchenny zlew jest szczególnym przypadkiem. Największym problemem nie jest sama woda
Dlaczego kuchnię warto omówić osobno? Bo z kuchennego odpływu potrafi popłynąć mieszanina, która dla biologicznej oczyszczalni jest zupełnie inna niż woda po prysznicu.
W ściekach mogą znaleźć się tłuszcze, oleje, drobne resztki jedzenia, skrobia, białka, sosy oraz detergenty ze zlewu i zmywarki. To właśnie wysoka zawartość substancji organicznych powoduje, że w części systemów klasyfikacyjnych kuchni nie traktuje się jak typowego źródła lekkich ścieków szarych.
Szczególnie kłopotliwe są tłuszcze. Wylanie do zlewu oleju po smażeniu albo płynnego jeszcze tłuszczu z patelni może wydawać się najprostszym rozwiązaniem, ale po schłodzeniu część substancji zaczyna osadzać się na elementach instalacji.
Co ważniejsze, duże ilości tłuszczu i oleju nie są neutralnym „pokarmem dla bakterii”, jak czasem można przeczytać w internetowych dyskusjach. Mogą pogarszać warunki tlenowe i pracę osadu oraz zwiększać obciążenie urządzenia.
Dlatego jedna z najprostszych zasad eksploatacyjnych brzmi: resztki jedzenia powinny trafiać do właściwego pojemnika na odpady, a zużyty olej i tłuszcz nie powinny być wylewane do kanalizacji. Zlew służy do odprowadzania ścieków powstających przy normalnym myciu i przygotowywaniu posiłków, a nie do pozbywania się całej zawartości patelni czy garnka.
To drobna różnica w codziennych nawykach, ale dla biologicznego procesu ma realne znaczenie.
Gdzie ścieki szare, czarne i kuchenne spotykają się ze sobą?
W typowym domu, który ma jedną instalację kanalizacji sanitarnej prowadzącą do przydomowej oczyszczalni, poszczególne strumienie ostatecznie łączą się ze sobą. Oczyszczalnia nie otrzymuje więc osobno porcji oznaczonej jako „prysznic”, potem „WC”, a następnie „kuchnia”. Dostaje zmienną w czasie mieszaninę ścieków bytowych.
Rano może to być przede wszystkim woda z pryszniców, umywalek i toalet. Później pojawia się pralka. Po obiedzie większy udział mają ścieki z kuchni i zmywarki. Wieczorem ponownie rośnie zużycie w łazienkach. Dobowy przepływ nie jest równomierny, a skład ścieków zmienia się niemal z godziny na godzinę.
I właśnie dlatego w dokumentacji oczyszczalni pojawiają się nie tylko informacje o liczbie użytkowników. Ważna jest również dobowa ilość ścieków oraz ładunek zanieczyszczeń, który urządzenie zaprojektowano i badano, aby przyjąć.
Dwie rodziny mogą liczyć po cztery osoby, ale sposób korzystania z domu będzie inny. Jedna zużywa mniej wody, druga codziennie wykonuje kilka prań, intensywnie gotuje i korzysta z dwóch łazienek. Sama liczba mieszkańców jest więc wygodnym punktem wyjścia, lecz nie opisuje wszystkiego, co naprawdę dociera do oczyszczalni.
Co biologiczna oczyszczalnia robi z tą mieszaniną?
W biologicznej oczyszczalni wykorzystującej osad czynny najważniejszym „narzędziem” nie jest filtr, lecz żywa biomasa mikroorganizmów. Bakterie i inne organizmy wykorzystują część substancji organicznych zawartych w ściekach, a napowietrzanie dostarcza tlen potrzebny do przebiegu procesów biologicznych.
Jak działa biologiczna oczyszczalnia VH?
VH Premium jest przepływową oczyszczalnią biologiczną wykorzystującą technologię osadu czynnego. Proces zachodzi w sześciu wydzielonych komorach. System ma trzy strefy napowietrzania, trzy pompy mamutowe, podwójną recyrkulację i komorę klarowania.
Ten sam zewnętrzny kompresor dostarcza powietrze do napowietrzania oraz napędza pompy mamutowe. Pompy mamutowe nie są osobnymi pompami elektrycznymi zanurzonymi w ściekach.
Większe zanieczyszczenia są zatrzymywane na początku procesu, a następnie ścieki przechodzą przez kolejne strefy biologicznego oczyszczania. Na końcu osad czynny oddziela się od oczyszczonych ścieków w procesie sedymentacji. Część osadu wraca do wcześniejszych stref dzięki recyrkulacji, natomiast oczyszczone ścieki odpływają z urządzenia.
W instrukcjach eksploatacyjnych Eko House do oceny ilości i kondycji osadu wykorzystywany jest między innymi test sedymentacyjny.
To istotna informacja również dla przyszłego właściciela. Biologiczna oczyszczalnia nie jest urządzeniem bezobsługowym w znaczeniu „zakopać i zapomnieć”. Jej codzienna praca może być automatyczna, ale użytkownik powinien przestrzegać zasad eksploatacji, kontrolować stan urządzenia i reagować na nieprawidłowości.
BZT5, ChZT i zawiesina – trzy skróty, które warto rozumieć przed zakupem
Kiedy zaczniemy przeglądać dokumentację oczyszczalni, szybko pojawiają się trzy parametry: BZT5, ChZT oraz zawiesina ogólna. Wyglądają technicznie, ale ich sens da się wyjaśnić bez chemicznego wykładu.
BZT5 pokazuje obciążenie łatwiej biologicznie rozkładalną materią organiczną, opisując zapotrzebowanie na tlen związane z jej rozkładem w określonym czasie.
ChZT obejmuje szerzej substancje mogące ulegać utlenieniu, dlatego ten parametr zwykle daje szerszą informację o obciążeniu ścieku związkami organicznymi. Zawiesina ogólna mówi natomiast o nierozpuszczonych cząstkach obecnych w ściekach.
Dlaczego ma to znaczenie podczas zakupu? Ponieważ urządzenia nie powinno się oceniać wyłącznie na podstawie hasła „biologiczne” albo efektownego procentu podanego na stronie producenta. Trzeba sprawdzić, do jakiego konkretnego parametru odnosi się deklarowana skuteczność.
Dobrym przykładem jest dokumentacja VH6 Premium. Karta techniczna podaje dla modelu przeznaczonego oficjalnie dla 2-6 użytkowników nominalną dobową ilość ścieków 0,81 m³/d oraz dobowy ładunek zanieczyszczeń 0,36 kg BZT5/d.
Deklarowane parametry redukcji wynoszą 97% dla BZT5, 92% dla ChZT i 95% dla zawiesiny ogólnej. Te same zasadnicze wartości znajdują się w deklaracji właściwości użytkowych dotyczącej VH6.
I tu pojawia się pułapka, którą warto jasno nazwać.
„97% oczyszczania” nie znaczy, że woda jest „czysta w 97%”
Hasło „97% oczyszczania” jest łatwe do zapamiętania, ale bez dodatkowego wyjaśnienia niewiele mówi. Nie istnieje uniwersalna miara, według której ściek staje się „w 97% wodą czystą”. Procent musi odnosić się do konkretnego badanego wskaźnika.
Jeżeli dokumentacja wskazuje redukcję BZT5 na poziomie 97%, oznacza to deklarowaną redukcję tego właśnie parametru w warunkach określonych podczas oceny właściwości urządzenia. Dla ChZT wartość może być inna, a dla zawiesiny jeszcze inna. Dlatego czytelnik porównujący dwie oczyszczalnie powinien zadawać bardzo proste pytanie: „97 procent czego?”
To jeden z najlepszych powodów, żeby przed zakupem zajrzeć do dokumentacji, a nie ograniczać się do ulotki reklamowej.
Deklaracja właściwości użytkowych może powiedzieć więcej niż katalog
Deklarację właściwości użytkowych często kojarzy się wyłącznie z dokumentem potrzebnym przy formalnościach. Z punktu widzenia kupującego znacznie ciekawsze jest inne zastosowanie: może ona służyć jako narzędzie technicznej weryfikacji urządzenia, które sprzedawca proponuje do konkretnego domu.
Najpierw trzeba sprawdzić, czy deklaracja dotyczy dokładnie oferowanego wyrobu. W przypadku deklaracji VH6 dokument jednoznacznie wskazuje kod rodzaju wyrobu, producenta, przewidziane zastosowanie, nominalny przepływ, nominalne obciążenie organiczne oraz deklarowane parametry redukcji BZT5, ChZT i zawiesiny. Zawiera również informacje dotyczące takich właściwości jak wodoszczelność, nośność czy trwałość.
To właśnie te dane są interesujące przed zakupem. Jeśli handlowiec mówi, że urządzenie „obsłuży sześć osób”, można sprawdzić, jaki przepływ i ładunek przypisano do tego modelu.
Jeśli reklama obiecuje wysoką skuteczność oczyszczania, można zobaczyć, jakie parametry rzeczywiście zadeklarowano. Jeśli na fakturze, tabliczce znamionowej i w deklaracji pojawiają się różne oznaczenia modeli, jest to sygnał, który należy wyjaśnić jeszcze przed montażem.
Przed zakupem należy sprawdzić całą deklarację właściwości użytkowych odnoszącą się do konkretnego modelu, a nie oceniać urządzenia na podstawie samego numeru normy podanego w reklamie. Deklaracja powinna jednoznacznie identyfikować wyrób oraz podawać jego nominalne obciążenie i deklarowane właściwości.
Jednocześnie deklaracja konkretnego modelu VH6 odwołuje się do EN 12566-3:2005+A2:2013 jako specyfikacji technicznej zastosowanej do tego wyrobu.
Chemia domowa też trafia do oczyszczalni. I nie wszystko jest dla niej obojętne
Czy biologiczna oczyszczalnia oznacza konieczność rezygnacji z normalnego prania, zmywania i sprzątania? Nie. Urządzenie ma przecież pracować ze ściekami pochodzącymi z normalnie funkcjonującego gospodarstwa domowego.
Problem zaczyna się wtedy, gdy do kanalizacji jednorazowo trafiają duże ilości silnych środków dezynfekujących, agresywnych preparatów do udrażniania rur, rozpuszczalników, olejów lub innych substancji, których zwykłe ścieki bytowe nie powinny zawierać w dużym stężeniu.
Dlaczego? Ponieważ oczyszczanie biologiczne jest zależne od kondycji mikroorganizmów. Preparat, którego zadaniem jest intensywne niszczenie mikroorganizmów na czyszczonej powierzchni, w odpowiednio dużym stężeniu może również oddziaływać na biologię oczyszczalni.
Z kolei tłuszcze i oleje dostarczane w nadmiarze utrudniają jej pracę innym mechanizmem. W materiałach eksploatacyjnych Eko House agresywna chemia oraz oleje i tłuszcze kuchenne są wymieniane wśród czynników, które mogą pogarszać kondycję osadu czynnego.
Najlepsza zasada jest przy tym bardzo prosta: oczyszczalnia powinna przyjmować normalne ścieki bytowe, a nie służyć do pozbywania się odpadów i chemikaliów. Normalne mycie naczyń to jedno. Wylanie do odpływu butelki starego oleju, farby, rozpuszczalnika albo skoncentrowanego preparatu chemicznego to coś zupełnie innego.
A jeśli oddzielimy ścieki szare od reszty?
Coraz więcej mówi się o ponownym wykorzystaniu wody w domu. Nic dziwnego, że pojawia się pytanie: skoro duża część ścieków pochodzi z prysznica czy umywalki, może warto zebrać je oddzielnie?
Technicznie jest to możliwe, ale wymaga odpowiednio zaprojektowanej instalacji i systemu uzdatniania ścieków szarych do zakładanego zastosowania. Nie należy traktować odpływu z prysznica jak darmowego zamiennika wody wodociągowej, który można po prostu przepiąć do zbiornika i zacząć wykorzystywać.
Europejska norma dotycząca takich systemów obejmuje właśnie projektowanie, wykonanie, uruchamianie oraz utrzymanie instalacji wykorzystujących oczyszczone ścieki szare.
Jest jeszcze druga konsekwencja, szczególnie ważna przy planowaniu przydomowej oczyszczalni. Jeżeli duża część ścieków szarych przestanie trafiać do wspólnej kanalizacji, zmieni się zarówno ilość, jak i skład ścieków dopływających do oczyszczalni biologicznej. Pozostały strumień będzie bardziej skoncentrowany i inaczej obciążony niż typowa mieszanina ścieków bytowych z całego domu.
Dlatego zamiaru odzyskiwania ścieków szarych nie powinno się traktować jako dodatku, który można zdecydować się wykonać już po doborze oczyszczalni. Trzeba uwzględnić go na etapie projektowania instalacji i doboru technologii.
Liczba mieszkańców to początek doboru, a nie cała odpowiedź
Oczyszczalnie najczęściej opisuje się jako przeznaczone dla określonej liczby osób. To czytelny punkt wyjścia, ale nie powinien być jedyną podstawą doboru.
VH6 Premium ma oficjalny zakres producenta wynoszący 2-6 użytkowników. W standardzie doboru Eko House rekomendujemy ten model dla maksymalnie 5 stałych użytkowników. Dla 6 stałych mieszkańców standardowo rekomendujemy VH8 Premium.
Ostateczny wybór wymaga jednak uwzględnienia sposobu użytkowania domu, ilości ścieków, obciążenia instalacji, warunków działki oraz sposobu odprowadzania oczyszczonych ścieków.
Karty techniczne pokazują, że za informacją o liczbie użytkowników stoi konkretne obciążenie hydrauliczne i organiczne urządzenia. Dla VH6 Premium nominalna dobowa ilość ścieków wynosi 0,81 m³/d, a dobowy ładunek zanieczyszczeń 0,36 kg BZT5/d. Dla VH8 Premium wartości te wynoszą odpowiednio 1,35 m³/d i 0,60 kg BZT5/d.
Dlatego przed zakupem warto opisać sprzedawcy rzeczywisty sposób użytkowania domu. Czy wszyscy mieszkańcy przebywają w nim na stałe? Czy zdarzają się długie okresy nieobecności?
Czy często przyjmowani są goście? Czy dom ma duże wanny, kilka łazienek albo urządzenia generujące znaczne chwilowe zrzuty wody? Czy będzie działał osobny system odzysku ścieków szarych?
Dobrze dobrana oczyszczalnia powinna odpowiadać rzeczywistemu obciążeniu, a nie tylko liczbie wpisanej w tabelce przy nazwie modelu.
Najważniejsze: oczyszczalnia nie widzi kolorów, tylko przepływ i ładunek zanieczyszczeń
Podział na ścieki szare, czarne i kuchenne pomaga zrozumieć, co naprawdę dzieje się w domowej kanalizacji. Woda po prysznicu wnosi przede wszystkim duży przepływ oraz detergenty i związki organiczne.
Toaleta dostarcza zanieczyszczenia fekalne, azot i znaczny ładunek biologiczny. Kuchnia dokłada tłuszcze, resztki organiczne oraz detergenty. Po połączeniu powstają ścieki bytowe, które musi przyjąć i skutecznie oczyścić wybrane urządzenie.
I właśnie dlatego przed zakupem warto patrzeć dalej niż na pojemność zbiornika, cenę czy samo określenie „biologiczna”. Karta techniczna mówi, na jakie obciążenie urządzenie zaprojektowano.
Deklaracja właściwości użytkowych pozwala sprawdzić identyfikację konkretnego wyrobu oraz deklarowane parametry jego pracy. Instrukcja eksploatacji pokazuje natomiast, czego wymaga technologia już po uruchomieniu.
Kiedy te trzy elementy są ze sobą zgodne, wybór przestaje opierać się na reklamowych obietnicach. Zaczyna opierać się na danych.
Dobór oczyszczalni powinien uwzględniać cały dom i działkę
Sama liczba mieszkańców nie wystarczy do odpowiedzialnego doboru przydomowej oczyszczalni. Trzeba uwzględnić sposób użytkowania budynku, rzeczywistą ilość ścieków, warunki gruntowo-wodne, głębokość instalacji kanalizacyjnej, dostępne miejsce oraz planowany sposób odprowadzania oczyszczonych ścieków.
Eko House pomaga dobrać nie tylko odpowiedni model urządzenia, ale cały system dopasowany do warunków konkretnej inwestycji.
źródło merytoryczne: Eko House Technologie Ekologiczne
