Jaką farbę kredową wybrać do malowania mebli?

Czym jest farba kredowa do mebli?

Farba kredowa to farba wodorozcieńczalna, w której głównym wypełniaczem jest zmielona kreda, czyli węglan wapnia. To właśnie duża zawartość drobnego wypełniacza odpowiada za jej charakterystyczne cechy: gęstą konsystencję, wysoką siłę krycia i głęboko matowe, lekko szorstkie wykończenie przypominające w dotyku kredę szkolną albo surowy tynk.

Sama kreda niczego jednak nie skleja. O trwałości powłoki decyduje spoiwo, a to bywa różne w zależności od produktu i to ono, a nie zawartość kredy, przesądza o tym, gdzie danej farby można użyć. Farba kredowa na spoiwie akrylowym poradzi sobie na blacie stołu, farba na spoiwie kazeinowym zetrze się z niego w ciągu kilku tygodni. Dlatego przy zakupie warto czytać skład, a nie tylko nazwę handlową.

Wspólną cechą wszystkich farb kredowych jest bardzo dobra przyczepność do podłoży chłonnych i porowatych: surowego drewna, płyty pilśniowej, MDF-u bez okleiny, gliny, gipsu czy tkaniny. Na tych powierzchniach rzeczywiście można malować niemal od razu po umyciu i odtłuszczeniu. Nie oznacza to jednak, że przygotowanie podłoża można pominąć zawsze, o czym piszemy w dalszej części artykułu.

Drugą wspólną cechą jest szybkie schnięcie. Warstwa pyłosuchnie zwykle w kilkanaście do trzydziestu minut, a kolejną można nakładać po dwóch, trzech godzinach. Cała powłoka utwardza się natomiast znacznie dłużej i przed pełnym utwardzeniem jest podatna na zarysowania.

Stolik pomalowany farbą kredową. (fot. Old New Style)

Farba kredowa a farba tablicowa - czym się różnią?

To dwa zupełnie różne produkty, mylone najczęściej ze wszystkich farb dekoracyjnych. Podobieństwo nazw jest przypadkowe i wynika z tłumaczenia angielskich określeń chalk paint oraz chalkboard paint.

Farba kredowa zawiera kredę i służy do malowania mebli oraz elementów wystroju. Farba tablicowa nie zawiera kredy w ogóle. Tworzy twardą, gładką, odporną na ścieranie powłokę, po której można pisać kredą i którą można wielokrotnie zmywać. Stosuje się ją na ścianach w pokojach dziecięcych, w kuchni na fragmencie ściany pod listę zakupów albo na drzwiczkach szafki.

Jeśli więc szukasz produktu do odnowienia komody, farba tablicowa da powierzchnię twardą i gładką, ale całkowicie pozbawioną charakteru, o który chodzi w renowacji mebli. W odwrotnej sytuacji farba kredowa na ścianie w pokoju dziecka będzie się brudzić i pylić przy każdym starciu.

Osobną kategorią jest farba magnetyczna, która w starszych zestawieniach bywa błędnie wymieniana wśród farb kredowych. To podkład z zawiesiną drobin ferromagnetycznych, nakładany w dwóch lub trzech warstwach pod farbę nawierzchniową. Sam w sobie nie jest farbą dekoracyjną i nie ma nic wspólnego z kredą, choć nic nie stoi na przeszkodzie, by pomalować go potem farbą kredową.

Jakie są rodzaje farb kredowych?

Farby kredowe dzieli się według spoiwa, bo to ono decyduje o odporności powłoki i o tym, na jakim meblu ma sens.

1. Kazeinowa (mleczna):

• spoiwem jest kazeina, czyli białko mleka;
• daje najbardziej matową, chłonną i miękką powłokę ze wszystkich farb kredowych;
• bardzo łatwo ściera się papierem ściernym, dzięki czemu doskonale nadaje się na warstwę spodnią pod przecierki;
• nie ma odporności na wilgoć ani na intensywne ścieranie, więc nie stosuje się jej na blatach, w kuchni ani w łazience;
• sprawdza się na komodach, szafkach nocnych, szafach i ramach.

2. Akrylowa i winylowa (żywicowa):

• spoiwem jest dyspersja akrylowa lub winylowa;
• najtrwalsza i najczęściej spotykana w sprzedaży odmiana;
• schnie najszybciej i najlepiej znosi mycie oraz kontakt z zabrudzeniami;
• polecana do stołów jadalnianych, szafek w przedpokoju, frontów kuchennych i wszystkiego, czego dotyka się codziennie.

3. Mineralna (wapienna):

• spoiwem jest wodorotlenek wapnia, powłoka wiąże w reakcji z dwutlenkiem węgla z powietrza;
• bardzo wysoka paroprzepuszczalność i naturalne właściwości grzybobójcze wynikające z odczynu zasadowego;
• jest to produkt przeznaczony przede wszystkim na tynki, cegłę i mury, a nie na meble;
• na drewnie stosuje się ją wyłącznie tam, gdzie zależy nam na surowym, wapiennym wykończeniu, i zawsze z zabezpieczeniem wierzchnim.

4. Olejna:

• spoiwem jest olej lniany, często w emulsji z wodą;
• wnika w drewno zamiast tworzyć wyłącznie powłokę na powierzchni, dzięki czemu nie łuszczy się, lecz ściera równomiernie;
• odporna na warunki atmosferyczne, ale schnie znacznie dłużej niż pozostałe, nawet dobę na warstwę;
• polecana do mebli ogrodowych, na tarasy i balkony.

Przy wyborze zwróć uwagę na gęstość i zawartość wypełniacza. Farba gęsta kryje lepiej i pozwala poprzestać na dwóch warstwach, ale trudniej się rozprowadza i łatwiej zostawia ślady pędzla. Farba rzadsza wymaga trzeciej warstwy, za to daje gładszą powierzchnię. Producenci rzadko podają te dane wprost, więc pomocna bywa deklarowana wydajność: im niższa liczba metrów kwadratowych z litra, tym gęstszy produkt.

Jakie zastosowanie ma farba kredowa?

Farba kredowa pokrywa drewno lite, płytę pilśniową, MDF, sklejkę, metal, PVC, glinę, gips i tkaninę. Na każdym z tych podłoży zachowuje się jednak inaczej i wymaga innego przygotowania.

Najlepiej trzyma się na powierzchniach chłonnych, czyli na surowym lub przeszlifowanym drewnie, płycie pilśniowej i MDF-ie, terakocie i gipsie. Tu przyczepność bierze się z wnikania spoiwa w pory i faktycznie wystarczy umycie oraz odtłuszczenie.

Na podłożach nienasiąkliwych, takich jak metal, PVC, laminat czy stary lakier, farba trzyma się wyłącznie mechanicznie, czyli chwyta się mikroskopijnych nierówności. Bez zmatowienia albo bez podkładu sczepnego powłoka odchodzi płatami przy pierwszym mocniejszym zahaczeniu. Na metalu dodatkowo konieczny jest podkład antykorozyjny, bo farba wodorozcieńczalna sama w sobie nie chroni przed rdzą.

Poza meblami farbą kredową maluje się boazerię, listwy przypodłogowe, ramy obrazów i luster, doniczki, a nawet obicia foteli, choć w tym ostatnim przypadku farbę trzeba mocno rozcieńczyć wodą i liczyć się z usztywnieniem tkaniny.

Jakie zalety i wady ma farba kredowa?

Największą zaletą jest ograniczenie prac przygotowawczych. Na typowym meblu z drewna lub płyty wystarczy umycie, odtłuszczenie i osuszenie, co skraca renowację z kilku dni do jednego popołudnia. Do tego dochodzi krótki czas schnięcia, dzięki któremu dwie warstwy da się nałożyć tego samego dnia.

Farby kredowe mają też bardzo szeroką paletę barw, z przewagą odcieni pastelowych i złamanych bieli, które dobrze wyglądają we wnętrzach rustykalnych, prowansalskich i skandynawskich. Matowe wykończenie maskuje drobne nierówności podłoża znacznie skuteczniej niż powłoki półmatowe i satynowe, co ma znaczenie przy meblach z historią.

Wad również nie brakuje. Podstawową jest brak odporności samej powłoki na ścieranie i zabrudzenia. Nieuszczelniona farba kredowa chłonie tłuszcz, kawę i wino jak bibuła, a plamy wchodzą w głąb i nie dają się zmyć. Zabezpieczenie woskiem lub lakierem nie jest opcją do rozważenia, tylko obowiązkowym etapem pracy.

Powłoka woskowana wymaga ponadto okresowego odnawiania, mniej więcej raz na rok lub dwa lata w miejscach intensywnie użytkowanych. Farba kredowa jest też droższa w przeliczeniu na litr niż zwykła emalia akrylowa do drewna, a jej gęsta konsystencja bywa kłopotliwa dla osób bez wprawy, bo łatwo zostawia widoczne ślady pędzla.

Jak przygotować meble do malowania?

Hasło o malowaniu bez szlifowania jest prawdziwe tylko dla części podłoży i to ono odpowiada za większość nieudanych renowacji.

Zacznij od rozkręcenia mebla. Wyjmij szuflady, zdejmij drzwiczki i uchwyty, wykręć zawiasy. Malowanie płaskich elementów w poziomie daje równiejszą powłokę niż malowanie pionowych frontów w zamontowanym meblu, a przy okazji łatwiej dotrzeć do krawędzi i naroży. Siedziska krzeseł tapicerowanych owiń folią i zaklej taśmą malarską.

Następnie umyj i odtłuść całą powierzchnię. Na starych meblach kuchennych osadza się warstwa tłuszczu, której zwykła woda z płynem nie usunie. Skuteczne są preparaty odtłuszczające na bazie alkoholu izopropylowego albo roztwór sody. Po odtłuszczeniu powierzchnia musi być całkowicie sucha.

Dopiero teraz oceń podłoże. Surowe drewno, przetarta stara farba kredowa, matowa bejca i chłonna płyta nie wymagają szlifowania. Natomiast lakier, laminat, melamina, folia meblowa i wszystkie powierzchnie z połyskiem trzeba zmatowić papierem o gradacji od 180 do 240, a najlepiej dodatkowo pokryć podkładem sczepnym. Pominięcie tego kroku na frontach laminowanych kończy się odchodzeniem powłoki całymi płatami po kilku tygodniach.

Osobnym problemem są garbniki. Dąb, mahoń, orzech, kasztan i sęki w drewnie sosnowym zawierają związki, które migrują przez wodorozcieńczalną farbę i po kilku dniach dają żółte lub różowe plamy, szczególnie widoczne pod bielą i pastelami. Zapobiega temu wyłącznie podkład izolujący, najlepiej szelakowy. Domalowanie kolejnej warstwy farby nic nie da, bo plamy przebiją ponownie.

Jeśli powłoka mebla jest uszkodzona, łuszczy się albo ma widoczne ubytki, użyj gruboziarnistego papieru ściernego i szpachlówki do drewna. Po wyschnięciu masy przeszlifuj miejsce ponownie, tym razem drobniejszym papierem, i odpyl.

Chłonne, matowe podłoża można malować farbą kredową bez wcześniejszego szlifowania. (fot. Old New Style)

Jak malować meble farbą kredową krok po kroku?

Przed rozpoczęciem pracy przygotuj:

• pędzel okrągły z naturalnego włosia do detali, profili i naroży;
• pędzel płaski lub wałek welurowy o krótkim włosiu do dużych, gładkich płaszczyzn;
• papier ścierny o gradacji 180-240 do matowania i 220-320 do przecierek;
• wosk meblowy albo lakier do zabezpieczenia powłoki;
• ściereczki bawełniane, taśmę malarską i folię ochronną na podłogę.

Maluj w temperaturze od 10 do 25 stopni Celsjusza, przy wilgotności poniżej 65 procent. W chłodnym garażu farba schnie nierównomiernie i powłoka bywa krucha, a w upale zasycha na pędzlu, zanim zdążysz rozprowadzić ją po powierzchni.

Pierwsza warstwa ma być cienka i nie musi kryć. Jej zadaniem jest związanie z podłożem, a nie wyrównanie koloru. Farbę kredową nakłada się krótkimi, przecinającymi się pociągnięciami, bez dociskania pędzla i bez wielokrotnego przechodzenia po miejscu, które już zaczęło schnąć. Jeśli produkt jest bardzo gęsty, rozcieńcz go wodą w ilości do dziesięciu procent objętości, co znacząco ułatwia rozprowadzanie i redukuje ślady włosia.

Odczekaj od dwóch do czterech godzin, przeszlifuj powierzchnię bardzo drobnym papierem, odpyl i nałóż drugą warstwę, tym razem kryjącą. Przy intensywnych kolorach, przede wszystkim czerwieniach i głębokich granatach, oraz przy malowaniu jasną farbą na ciemnym podłożu, konieczna bywa trzecia warstwa.

Po zakończeniu malowania odczekaj co najmniej dobę, zanim przejdziesz do przecierek i zabezpieczania. Mebla nie skręcaj ani nie obciążaj wcześniej niż po tygodniu.

Jak uzyskać efekt postarzenia i inne dekoracje?

Efekty dekoracyjne są głównym powodem, dla którego sięga się po farbę kredową zamiast po zwykłą emalię. Wszystkie opierają się na tej samej właściwości: sucha powłoka kredowa daje się kontrolowanie ścierać.

Przecierka na sucho to metoda najprostsza. Po całkowitym wyschnięciu drugiej warstwy przetrzyj papierem o gradacji 220-320 krawędzie, narożniki, okolice uchwytów i wypukłości profili, czyli miejsca, które naturalnie zużyłyby się w toku wieloletniego użytkowania. Kluczem jest umiar i logika: przecierka na środku płaskiego frontu wygląda sztucznie.

Przecierka na mokro daje efekt łagodniejszy, bez ostrych granic. Wykonuje się ją wilgotną ściereczką, zanim farba całkowicie stwardnieje, zwykle w ciągu godziny lub dwóch od nałożenia.

Blokowanie woskiem pozwala precyzyjnie zaplanować, gdzie odsłoni się warstwa spodnia. Po wyschnięciu pierwszego koloru natrzyj wybrane fragmenty zwykłą świecą parafinową albo wazeliną i pomaluj całość drugim kolorem. W miejscach zablokowanych farba nie zwiąże z podłożem i zejdzie pod ściereczką lub papierem bez wysiłku.

Krakelura, czyli siatka spękań, wymaga specjalnego medium krakelującego nakładanego między dwiema warstwami farb w kontrastujących kolorach. Grubość warstwy medium decyduje o wielkości pęknięć: cienka daje delikatną siateczkę, gruba szerokie szczeliny.

Suchy pędzel służy do podkreślenia faktury. Nabierz minimalną ilość farby, zetrzyj jej nadmiar na papierze, aż pędzel będzie niemal suchy, i przeciągnij lekko po wypukłościach rzeźbionych elementów.

Do zaakcentowania zagłębień i profili używa się wosku barwionego na ciemno. Nakłada się go po wosku bezbarwnym, wciera w szczeliny i natychmiast zbiera nadmiar z powierzchni płaskich. Odwrotna kolejność sprawia, że ciemny pigment wnika w chłonną farbę i pozostawia trwałe zabrudzenie.

Klasyczny zestaw do postarzania to farba kazeinowa jako warstwa spodnia oraz farba akrylowa w innym kolorze jako warstwa wierzchnia. Kazeina ściera się łatwiej i przewidywalniej, dzięki czemu przecierki wychodzą wyraźniejsze.

Czy farbą kredową można pomalować meble kuchenne?

Można, ale to najtrudniejszy przypadek zastosowania tej farby i wymaga innego podejścia niż renowacja komody w sypialni. Składają się na to trzy czynniki: fronty są prawie zawsze laminowane lub foliowane, powierzchnia stale kontaktuje się z tłuszczem i parą wodną, a same drzwiczki otwiera się kilkanaście razy dziennie.

Zacznij od gruntownego odtłuszczenia i zmatowienia całej powierzchni papierem o gradacji 180-240. Na fronty foliowane i laminowane nałóż podkład sczepny przeznaczony do podłoży nienasiąkliwych, najlepiej akrylowo-uretanowy. Bez niego żadna farba, także kredowa, nie utrzyma się trwale na melaminie.

Wybierz farbę kredową na spoiwie akrylowym lub winylowym. Kazeinowa w kuchni nie ma racji bytu, bo chłonie tłuszcz i ściera się przy każdym otwarciu szafki.

Powłokę zabezpiecz lakierem, nie woskiem. Wosk mięknie w podwyższonej temperaturze i nie znosi mycia detergentami, a fronty przy płycie grzewczej i zlewie czyści się regularnie. Sprawdza się bezbarwny lakier akrylowy do mebli kuchennych w wersji matowej, nałożony w dwóch lub trzech cienkich warstwach.

Wnętrz szafek malować nie trzeba, a fronty zamontuj z powrotem dopiero po pełnym utwardzeniu lakieru. Sam blat roboczy pozostaw w spokoju, bo żadna farba kredowa nie wytrzyma tam kontaktu z nożem, gorącym naczyniem i codziennym szorowaniem.

Jak zabezpieczyć pomalowane meble - wosk czy lakier?

Zabezpieczenie jest etapem obowiązkowym, a wybór między woskiem a lakierem zależy wyłącznie od tego, jak intensywnie mebel będzie użytkowany.

Wosk meblowy daje wykończenie miękkie w dotyku, z delikatnym, jedwabistym połyskiem, i podkreśla głębię koloru. Wciera się go ściereczką bawełnianą albo pędzlem do wosku, ruchem okrężnym, cienką warstwą, a po kilkunastu minutach zbiera nadmiar czystą szmatką. Po dobie polerowanie suchą ściereczką wydobywa połysk. Wosk toleruje wielokrotne odnawianie i pozwala punktowo naprawiać uszkodzenia bez malowania całego mebla. Ma jednak dwa ograniczenia: nie znosi mycia detergentami ani wysokiej temperatury, a pełne utwardzenie zajmuje mu od trzech do czterech tygodni. W tym czasie mebel można używać ostrożnie, ale nie należy stawiać na nim ciężkich przedmiotów ani go szorować.

Lakier akrylowy tworzy powłokę twardą, zmywalną i odporną na wilgoć. Nakłada się go w dwóch lub trzech cienkich warstwach z przeszlifowaniem między nimi. Pełną twardość osiąga po tygodniu lub dwóch. W wersji matowej minimalnie rozjaśnia kolor, w satynowej odbiera farbie kredowej charakterystyczną surowość, dlatego do mebli stylizowanych wybiera się warianty najbardziej matowe.

Kolejność jest nieodwracalna. Lakieru nie da się nałożyć na wosk, bo nie zwiąże z podłożem i po wyschnięciu zejdzie płatami. Jeśli pomyliłeś kolejność, wosk trzeba usunąć rozpuszczalnikiem lub benzyną ekstrakcyjną, a często również przemalować mebel od nowa. Wosk na lakierze jest natomiast dopuszczalny i stosuje się go czasem dla poprawy wrażenia dotykowego.

W praktyce wosk sprawdza się na komodach, szafach, ramach i meblach dekoracyjnych, a lakier na blatach stołów, biurkach, szafkach w przedpokoju, w kuchni i w łazience.

Przed malowaniem mebli zaopatrz się m.in. w wałek, pędzle, folię zabezpieczającą. (fot. pixabay.com / stux)

Ile farby kredowej potrzebujesz i ile to kosztuje?

Wydajność farb kredowych producenci podają zwykle w przedziale od 8 do 12 metrów kwadratowych z litra przy jednej warstwie, przy czym na chłonnym, nieprzygotowanym drewnie pierwsza warstwa zużywa się szybciej.

W przeliczeniu na konkretne meble oznacza to, że na komodę o wysokości około metra wystarczy pół litra farby na dwie warstwy, na krzesło potrzeba około ćwierć litra, a na zestaw frontów kuchennych w zabudowie długości trzech metrów, liczonych obustronnie, od dwóch do dwóch i pół litra. Do tego doliczyć trzeba podkład, jeśli podłoże go wymaga.

Ceny farb kredowych rozkładają się na trzy wyraźne półki. Produkty marketowe i marek własnych sieci budowlanych kosztują od 40 do 80 zł za litr. Farby średniej półki, w tym polskie marki specjalizujące się w renowacji mebli, to wydatek rzędu 90-150 zł za litr. Za produkty renomowanych marek zagranicznych, oferujące najszerszą paletę i najlepszą siłę krycia, zapłacisz 160-230 zł za litr.

Do kosztu farby doliczyć trzeba akcesoria. Wosk meblowy w opakowaniu 500 ml kosztuje od 50 do 120 zł, bezbarwny lakier akrylowy 750 ml 50-90 zł, podkład sczepny do podłoży nienasiąkliwych 60-110 zł za litr. Pędzel okrągły z naturalnego włosia, przeznaczony do farb kredowych, to 40-150 zł, wałek welurowy 15-35 zł, a folia ochronna, taśma malarska i papiery ścierne łącznie około 30-60 zł.

Renowacja pojedynczej komody zamyka się więc zwykle w kwocie od 150 do 300 zł przy jednorazowym zakupie narzędzi, a przemalowanie zabudowy kuchennej w przedziale od 500 do 900 zł. To wciąż ułamek ceny nowych mebli, zwłaszcza że narzędzia posłużą przy kolejnych projektach.

Najczęstsze błędy przy malowaniu farbą kredową

Pominięcie odtłuszczenia to przyczyna numer jeden odchodzącej powłoki. Sama woda z płynem do naczyń nie usuwa warstwy tłuszczu z mebli kuchennych ani pozostałości past do polerowania z mebli z salonu.

Nakładanie zbyt grubej warstwy wynika z chęci uzyskania krycia za pierwszym razem. Gruba warstwa schnie nierównomiernie, pęka przy krawędziach i zostawia wyraźne ślady pędzla. Dwie cienkie warstwy zawsze dają lepszy efekt niż jedna gruba.

Malowanie jasną farbą po dębie lub sośnie bez podkładu izolującego kończy się żółtymi zaciekami, które ujawniają się dopiero po kilku dniach i których nie da się zamalować.

Woskowanie zbyt wcześnie sprawia, że rozpuszczalniki zawarte w wosku rozmiękczają niedoschniętą farbę i przy wcieraniu ściągają kolor na ściereczkę. Odczekaj co najmniej dobę od nałożenia ostatniej warstwy.

Użytkowanie mebla przed pełnym utwardzeniem to najczęstszy błąd końcowy. Powierzchnia sucha w dotyku nie jest jeszcze powierzchnią odporną, a ślady po przedmiotach postawionych w pierwszym tygodniu pozostają trwale.