Czy beton B15 pod fundament ogrodzenia wystarczy? Czy to prawda, że fundament pod ogrodzenie należy wylewać poniżej poziomu przemarzania, a szerokość pomiędzy betonowymi słupami ogrodzenia nie może przekraczać 3 m?
Zacznijmy od samego oznaczenia. Symbol B15 pochodzi z wycofanej normy PN-88/B-06250, a w obowiązującej PN-EN 206 odpowiada mu klasa C12/15. Dwie liczby w nowym zapisie to wytrzymałość charakterystyczna na ściskanie oznaczana odpowiednio na próbkach walcowych i sześciennych, więc mówimy o tym samym betonie, tylko w aktualnym nazewnictwie.
Klasy betonu nie dobiera się natomiast według rodzaju gruntu, choć takie uproszczenie krąży po budowach. Decyduje o niej klasa ekspozycji, czyli zestaw oddziaływań środowiska, na które element będzie narażony przez cały okres użytkowania. Fundament ogrodzenia pracuje w gruncie stale lub okresowo wilgotnym, a jego górna część, tuż pod poziomem terenu, dodatkowo przechodzi cykle zamarzania i rozmarzania z dostępem wody. To właśnie te warunki, a nie układ warstw podłoża, wyznaczają minimalną klasę betonu, dopuszczalny współczynnik woda/cement i minimalną zawartość cementu w mieszance.
W praktyce budowlanej C12/15 traktuje się jako beton podkładowy, dobry na warstwę wyrównawczą pod ławę, ale nie na sam fundament pracujący w wilgotnym gruncie. Do stóp i ław pod ogrodzenie przyjmuje się zwykle C16/20, a przy podłożu nawodnionym, wodzie gruntowej agresywnej wobec betonu albo ogrodzeniu z ciężkich prefabrykatów betonowych - klasę o stopień wyższą. Beton z betoniarni jest wtedy pewniejszy od mieszanego na miejscu, bo ma potwierdzony skład i klasę.
Rodzaj gruntu wpływa na coś innego niż klasa betonu: na wymiary fundamentu i głębokość jego posadowienia. Podłoże przewarstwione, w którym warstwy nośne przeplatają się ze słabymi, grozi nierównomiernym osiadaniem, a odpowiedzią na to nie jest mocniejszy beton, lecz ława ciągła zbrojona podłużnie albo posadowienie stóp poniżej warstwy słabej. Beton wyższej klasy nie zapobiegnie pęknięciu ogrodzenia, którego jeden słupek osiadł o dwa centymetry głębiej od pozostałych.
Zasada jest słuszna, ale warto rozumieć, skąd się bierze. Wysadziny mrozowe powstają tylko wtedy, gdy spełnione są jednocześnie dwa warunki: grunt ma drobne pory zdolne podciągać wodę kapilarnie i ma do tej wody dostęp. Zamarzająca woda tworzy wtedy soczewki lodu, które rosną i wypychają fundament ku górze, a po odmarznięciu pozostawiają pod nim pustkę. Efektem jest wychylenie słupka, którego nie da się już wyprostować.
Do gruntów wysadzinowych zaliczamy pyły, lessy, gliny pylaste i iły. Za niewysadzinowe uznaje się żwiry, pospółki oraz piaski grube i średnie, w których woda nie podciąga się kapilarnie na wysokość mającą znaczenie. Na takim podłożu fundament rzeczywiście może być płytszy niż strefa przemarzania, która w Polsce wynosi według PN-81/B-03020 od 0,8 m na zachodzie kraju do 1,4 m w rejonie północno-wschodnim.
Jest jednak zastrzeżenie ważniejsze od samego przemarzania. Ogrodzenie działa jak ekran wystawiony na parcie wiatru, które dla ścian wolno stojących i ogrodzeń wyznacza się według PN-EN 1991-1-4. Całe to obciążenie przenosi zagłębiona część słupka, pracująca na moment wywracający. Przy pełnym przęśle o wysokości 1,5-1,8 m głębokość osadzenia wynika więc najczęściej ze stateczności, nie z wysadzinowości gruntu, i schodzenie poniżej 0,8 m rzadko ma uzasadnienie nawet na czystym piasku. Niezależnie od głębokości pod stopą powinna znaleźć się kilkunastocentymetrowa podsypka żwirowa, która odprowadza wodę spod fundamentu.
Żaden przepis nie ustala granicy 3 m - liczba ta funkcjonuje jako reguła praktyczna, a nie wymóg. Rozstaw słupów ogrodzeniowych wynika z dwóch rzeczy: z nośności konstrukcji przęsła oraz z modułu wyrobu, który kupujemy.
W ogrodzeniu z prefabrykowanych płyt betonowych rozstaw jest narzucony i wynosi 2,0 m w osiach słupków, bo tyle mierzy płyta wsuwana w prowadnice. Płyty nie da się dociąć bez zniszczenia krawędzi wzoru, więc odstępy trzeba odmierzyć z dokładnością do kilku milimetrów. Panel zgrzewany ma 2,5 m i po dodaniu szerokości słupka daje moduł około 2,58 m. Siatka rozpięta na drucie naciągowym dopuszcza 2,0-3,0 m, a przęsła metalowe i drewniane oparte na dwóch lub trzech ryglach - zwykle 2,0-2,5 m.
Właśnie w tym ostatnim przypadku ma znaczenie uwaga o ugięciu. Rygiel przęsła pracuje jak belka swobodnie podparta, a jego ugięcie rośnie z czwartą potęgą rozpiętości, więc wydłużenie przęsła z 2 do 3 m zwiększa ugięcie kilkukrotnie przy tym samym profilu. Efektem jest widoczne wybrzuszenie dolnej krawędzi, które psuje wygląd całego ogrodzenia. Słupki murowane z bloczków lub klinkieru bywają rozstawiane szerzej, w granicach 2,5-3,5 m, ale wtedy przęsło musi być odpowiednio wzmocnione.
Na koniec sprawa, o której łatwo zapomnieć przy ławie ciągłej: na długich odcinkach potrzebna jest dylatacja co 15-20 m, a także w miejscach wyraźnej zmiany warunków gruntowych. Bez niej ława pęka w losowym miejscu, zwykle tam, gdzie wypadnie akurat środek przęsła.
Skomentuj
