17-22 minuty 
Narzędzia 
Hałas w pracy – realne zagrożenie dla zdrowia
Hałas jest jednym z najczęściej występujących fizycznych czynników szkodliwych w środowisku pracy. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje go jako jedno z najważniejszych środowiskowych zagrożeń dla zdrowia w Europie. Problem nie ogranicza się przy tym wyłącznie do pogorszenia słuchu.
Długotrwała ekspozycja na nadmierny hałas może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia narządu słuchu. Może również wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, zwiększać poziom stresu, utrudniać koncentrację i komunikację oraz powodować szybsze zmęczenie. W głośnym otoczeniu rośnie także ryzyko popełnienia błędu czy niezauważenia sygnału ostrzegawczego.
Znaczenie ma nie tylko sam poziom dźwięku, ale również czas ekspozycji, częstotliwość oraz charakter hałasu. Szczególnie niebezpieczny może być hałas impulsowy, który pojawia się między innymi podczas części prac budowlanych, rozbiórkowych i przemysłowych.
Dla porównania normalna rozmowa odbywa się zazwyczaj przy poziomie około 60 dB. W przypadku elektronarzędzi, ciężkich maszyn, prac górniczych czy rozbiórkowych wartości mogą być wielokrotnie wyższe. Dlatego w miejscu pracy nie należy oceniać zagrożenia wyłącznie „na słuch”. Podstawą prawidłowego doboru ochronników powinny być pomiary i ocena ryzyka zawodowego.
Od ilu decybeli potrzebne są ochronniki słuchu?
Warto rozróżnić dwa istotne progi. Wartość 85 dB odniesiona do 8-godzinnego dnia pracy jest najwyższym dopuszczalnym natężeniem hałasu ze względu na ochronę słuchu. Przepisy przewidują jednak działania ochronne już wcześniej.
Jeżeli poziom ekspozycji osiąga 80 dB, a zagrożenia nie da się wystarczająco ograniczyć metodami technicznymi, środkami ochrony zbiorowej lub odpowiednią organizacją pracy, pracodawca powinien udostępnić pracownikom indywidualne ochronniki słuchu.
Po osiągnięciu lub przekroczeniu poziomu 85 dB pracodawca powinien nie tylko zapewnić odpowiednie środki ochrony słuchu, ale również nadzorować ich prawidłowe stosowanie. Ochronniki muszą być dopasowane do charakterystyki hałasu, warunków pracy i indywidualnych cech użytkownika.
W środowiskach takich jak budownictwo, górnictwo, przemysł ciężki, produkcja czy prace drogowe obniżenie hałasu do bezpiecznego poziomu nie zawsze jest możliwe wyłącznie za pomocą rozwiązań technicznych i organizacyjnych. Wówczas właściwie dobrane słuchawki ochronne lub wkładki przeciwhałasowe stają się niezbędnym elementem wyposażenia pracownika.
Szczególne wymagania dotyczą kobiet w ciąży. Nie mogą one wykonywać pracy w warunkach, w których poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy lub przeciętnego tygodnia przekracza 65 dB. Przepisy określają również granice maksymalnego poziomu dźwięku A oraz szczytowego poziomu dźwięku C. Samo zastosowanie ochronników słuchu nie znosi tych ograniczeń.
Dobór tłumienia do rzeczywistych warunków pracy
Jednym z najważniejszych parametrów nauszników i zatyczek przeciwhałasowych jest SNR, czyli pojedyncza wartość określająca zdolność ochronnika do tłumienia hałasu. Jest wyrażana w decybelach.
Jeżeli nauszniki mają oznaczenie SNR 33 dB, oznacza to deklarowaną skuteczność tłumienia określoną według odpowiedniej metody badawczej. Nie należy jednak traktować tej wartości jako gwarancji, że w każdych warunkach dokładnie o 33 dB zmniejszy się poziom dźwięku docierającego do ucha.
Rzeczywista ochrona zależy między innymi od prawidłowego założenia nauszników, szczelności poduszek, dopasowania zatyczek do przewodu słuchowego, rodzaju hałasu oraz sposobu używania ochronnika przez pracownika. Dlatego SNR powinien być jednym z elementów doboru, a nie jedynym kryterium zakupu.
Przykładowe odjęcie wartości SNR od zmierzonego poziomu hałasu może służyć jedynie jako uproszczona orientacja. Przy hałasie na poziomie 100 dB i ochronniku SNR 33 dB prosty rachunek wskazywałby około 67 dB, jednak profesjonalny dobór ochrony słuchu powinien uwzględniać właściwą metodę obliczeń i wyniki pomiarów na konkretnym stanowisku.
SNR, H, M i L – najważniejsze parametry ochronników
Obok parametru SNR w specyfikacji profesjonalnych ochronników słuchu można znaleźć oznaczenia H, M i L. Pozwalają one dokładniej ocenić zachowanie danego modelu przy hałasie o różnej charakterystyce częstotliwościowej.
Poradnik
Wartość H odnosi się do tłumienia hałasu, w którym dominują wysokie częstotliwości. Parametr M informuje o tłumieniu częstotliwości średnich, natomiast L dotyczy częstotliwości niskich.
Przykładem mogą być nauszniki PROF Heavy 33 dB, dla których producent deklaruje SNR 33 dB oraz wartości H=34 dB, M=32 dB i L=25 dB. Takie dane umożliwiają bardziej świadome dopasowanie ochronnika do rodzaju hałasu występującego w miejscu pracy.
Nie należy przy tym automatycznie wybierać modelu o możliwie najwyższym SNR. Nadmierne tłumienie także może być problemem. Pracownik zbyt mocno odizolowany od otoczenia może mieć trudności z komunikacją, odbieraniem komunikatów głosowych i słyszeniem sygnałów ostrzegawczych. Może to również sprzyjać częstemu odsuwaniu nauszników, co gwałtownie obniża skuteczność ochrony.
Najlepszy ochronnik to zatem nie ten, który tłumi najwięcej, lecz taki, który obniża ekspozycję do właściwego poziomu i jednocześnie pozwala bezpiecznie wykonywać pracę.
Nauszniki ochronne czy zatyczki do uszu?
Oba rozwiązania chronią słuch, ale różnią się sposobem użytkowania i zastosowaniem. Wybór powinien zależeć od rodzaju wykonywanej pracy, czasu przebywania w strefie hałasu, temperatury, stosowanych jednocześnie środków ochrony indywidualnej oraz indywidualnych preferencji pracownika.
Nauszniki ochronne są łatwe do szybkiego założenia i zdjęcia. Z tego względu bardzo dobrze sprawdzają się u osób, które w ciągu dnia wielokrotnie wchodzą do strefy hałasu i ją opuszczają. Ich prawidłowe stosowanie można łatwo skontrolować, a podczas zakładania użytkownik nie musi dotykać wnętrza przewodu słuchowego.
Miękkie poduszki i regulowany pałąk pozwalają zapewnić wygodę także podczas dłuższej pracy. Trzeba jednak pamiętać, że duże czasze mogą ograniczać komfort w wysokiej temperaturze lub podczas pracy w ciasnych przestrzeniach. Nauszniki muszą też być kompatybilne z kaskiem, okularami ochronnymi oraz innymi stosowanymi ŚOI.
Zatyczki przeciwhałasowe są natomiast małe, lekkie i dobrze współpracują z większością środków ochrony głowy i twarzy. Mogą być wygodniejsze podczas wielogodzinnej pracy w wysokiej temperaturze, ale wymagają szczególnie starannego zakładania. Zbyt płytkie umieszczenie zatyczki w uchu może znacząco pogorszyć jej skuteczność.
Przykładem są zatyczki do uszu PROF wykonane z poliuretanu. Producent deklaruje dla nich SNR na poziomie 36 dB, a opakowanie zawiera 50 par. Miękki materiał umożliwia formowanie zatyczki i dopasowanie jej do przewodu słuchowego.
Podwójna ochrona słuchu – kiedy ma sens?
W szczególnie głośnym środowisku albo przy hałasie impulsowym może być konieczne jednoczesne zastosowanie zatyczek i nauszników ochronnych. Takie rozwiązanie wykorzystuje się między innymi podczas niektórych prac przemysłowych, rozbiórkowych czy przy urządzeniach generujących bardzo wysoki poziom hałasu.
Nie oznacza to jednak, że wartości SNR obu ochronników można po prostu do siebie dodać. Zestaw nauszników SNR 33 dB i zatyczek SNR 36 dB nie zapewnia automatycznie tłumienia na poziomie 69 dB.
Potrzeba stosowania podwójnej ochrony oraz sposób jej doboru powinny wynikać z pomiarów hałasu i oceny ryzyka zawodowego. Istotne jest również odpowiednie dopasowanie obu elementów, aby jeden środek ochrony nie pogarszał działania drugiego.
Błędy obniżające skuteczność ochronników
Nawet ochronnik o bardzo wysokiej deklarowanej skuteczności może nie zapewnić odpowiedniej ochrony, jeśli jest używany nieprawidłowo. Jednym z najczęstszych problemów jest zakładanie nauszników dopiero po wejściu do strefy hałasu albo zdejmowanie ich jeszcze przed jej opuszczeniem.
Znaczenie ma również szczelność. Nauszniki założone na grubą czapkę, kaptur, pasma włosów czy elementy okularów mogą nie przylegać prawidłowo do głowy. Nawet niewielka szczelina może pogorszyć poziom ochrony.
Błędem jest także zbyt luźne ustawienie pałąka, regularne odsuwanie jednej czaszy, korzystanie ze zużytych poduszek uszczelniających oraz ignorowanie pęknięć czy deformacji ochronnika.
W przypadku zatyczek przeciwhałasowych kluczowe są prawidłowe uformowanie oraz odpowiednio głębokie umieszczenie ich w przewodzie słuchowym. Brudne, uszkodzone albo zdeformowane wkładki należy wymienić zgodnie z instrukcją producenta.
Ochronniki powinny być regularnie kontrolowane, czyszczone i przechowywane w suchym, czystym miejscu. Ważna jest również kompatybilność wszystkich stosowanych jednocześnie środków ochrony indywidualnej. Kask, okulary, osłona twarzy czy maska nie mogą pogarszać prawidłowego dopasowania ochronników słuchu.
Nauszniki PROF Heavy 33 dB do wymagających warunków pracy
Kucie, wiercenie, szlifowanie i cięcie za pomocą elektronarzędzi może generować hałas znacznie przekraczający poziomy odpowiednie dla długotrwałej pracy bez zabezpieczenia słuchu. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabiera prawidłowo dobrany ochronnik o odpowiedniej charakterystyce tłumienia.
Nauszniki PROF Heavy 33 dB zostały zaprojektowane z myślą o pracy w ciężkim hałasie przemysłowym. Zgodnie z danymi produktu zapewniają SNR 33 dB oraz parametry H=34 dB, M=32 dB i L=25 dB. Na stronie produktu podano również klasę ochrony EN 352-1:2002.
Konstrukcja wykorzystuje pałąk wyściełany poliuretanem oraz miękkie poduszki ograniczające nacisk wokół uszu. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy ochronniki trzeba nosić przez znaczną część zmiany roboczej.
Model jest przeznaczony między innymi do wymagających prac konserwacyjnych, budowlanych i górniczych. Regulowana konstrukcja umożliwia dopasowanie nauszników do użytkownika, natomiast deklarowane tłumienie sprawia, że są rozwiązaniem przeznaczonym do środowisk o wysokim poziomie hałasu.
PROF to marka własna Onninen skierowana między innymi do instalatorów, ekip budowlanych i pracowników technicznych. W jej asortymencie znajdują się produkty z kategorii ochrona i BHP, w tym środki ochrony indywidualnej przeznaczone do różnych warunków pracy.
Ochrona słuchu jako element właściwego BHP
Nauszniki i zatyczki przeciwhałasowe są ostatnim elementem całego systemu ochrony przed hałasem, a nie sposobem na zastąpienie właściwej organizacji stanowiska pracy. W pierwszej kolejności należy dążyć do eliminowania hałasu u źródła, stosowania cichszych maszyn, odpowiednich osłon, ekranów akustycznych oraz rozwiązań organizacyjnych zmniejszających czas ekspozycji.
Jeżeli mimo tych działań ryzyko pozostaje zbyt wysokie, konieczne jest zastosowanie właściwie dobranych ochronników słuchu. Ich skuteczność zależy od parametrów technicznych, dopasowania i regularnego stosowania przez cały czas przebywania w strefie zagrożenia.
Warto więc podejmować decyzję na podstawie pomiarów, charakterystyki hałasu i rzeczywistych warunków pracy, a nie wyłącznie ceny czy najwyższej wartości SNR na opakowaniu.
źródło i zdjęcia: Onninen
