23-28 minut 
Narzędzia 
Teolin 18B 92-701 Łódź 
Kiedy okulary ochronne są niezbędne?
Ochrona wzroku jest potrzebna wszędzie tam, gdzie podczas pracy może dojść do kontaktu oka z odpryskami, pyłem, cieczą, szkodliwą substancją, promieniowaniem optycznym albo innym niebezpiecznym czynnikiem.
Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy wskazuje na potrzebę stosowania odpowiednich środków ochrony oczu i twarzy między innymi przy zagrożeniu uderzeniem cząstek stałych, kontaktem z pyłami i gazami, rozbryzgami cieczy, gorącymi ciałami czy promieniowaniem optycznym.
W praktyce okulary ochronne są powszechnie stosowane podczas wiercenia w betonie, cegle, drewnie i metalu, szlifowania, frezowania, toczenia oraz cięcia materiałów.
Są niezbędne również podczas kucia ścian, robót rozbiórkowych, obróbki drewna, prac instalacyjnych i serwisowych, używania sprężonego powietrza czy kontaktu z sypkimi materiałami budowlanymi.
Nie każde zagrożenie można jednak skutecznie ograniczyć za pomocą zwykłych okularów. Przy wysokim zapyleniu, rozbryzgach cieczy, gorących cząstkach albo intensywnym promieniowaniu konieczne mogą być gogle, osłona twarzy lub specjalistyczna przyłbica. W bardziej wymagających warunkach ochrona głowy powinna tworzyć kompatybilny zestaw z ochroną oczu i twarzy.
Okulary, gogle czy przyłbica – dobór do zagrożenia
Okulary ochronne dobrze sprawdzają się przy wielu typowych pracach montażowych i warsztatowych, w których głównym zagrożeniem są niewielkie cząstki poruszające się z ograniczoną energią. Ich zaletą jest mała masa, dobra wentylacja oraz komfort podczas wielogodzinnego użytkowania.
Gogle dokładniej przylegają do twarzy i zapewniają osłonę również z boków, od góry oraz od dołu. Z tego powodu są lepszym rozwiązaniem w środowisku silnie zapylonym oraz tam, gdzie istnieje ryzyko rozbryzgu cieczy.
Rodzaj wentylacji gogli także trzeba dobrać do zagrożenia – konstrukcja poprawiająca wymianę powietrza może zmniejszać parowanie, ale nie zawsze będzie odpowiednia przy drobnych aerozolach lub substancjach chemicznych.
Przyłbica osłania znacznie większą część twarzy. Może być konieczna między innymi podczas prac, przy których występują wysokoenergetyczne odpryski, iskry, gorące cząstki lub rozbryzgi. Sama przyłbica nie zawsze zastępuje okulary lub gogle, dlatego właściwy zestaw ŚOI powinien wynikać z oceny ryzyka dla konkretnego stanowiska.
Jak czytać normy i oznaczenia okularów ochronnych?
Przy zakupie okularów ochronnych warto zwracać uwagę nie tylko na nazwę produktu, lecz przede wszystkim na jego oznaczenia, deklarację zgodności i zakres zastosowania podany przez producenta.
W 2026 roku ważnym odniesieniem dla środków ochrony oczu i twarzy jest seria EN ISO 16321. Polska norma PN-EN ISO 16321-1:2022-10 dotycząca ogólnych wymagań dla ochron oczu i twarzy zastąpiła między innymi PN-EN 166:2005, a aktualny system obejmuje również poprawkę EN ISO 16321-1:2022/A1:2025.
Na rynku nadal można jednak spotkać produkty certyfikowane i oznakowane według wcześniejszej normy EN 166. Dlatego przy porównywaniu dwóch modeli nie należy automatycznie zestawiać samych liter i cyfr bez sprawdzenia, według której normy zostały nadane. Informację o zastosowanym systemie oznakowania powinien podawać producent.
Zmienił się również sposób opisywania właściwości optycznych. W EN 166 stosowano klasy optyczne 1, 2 i 3, przy czym klasa 1 była przeznaczona do długotrwałego użytkowania. W EN ISO 16321 zrezygnowano z tego trzystopniowego podziału, a dodatkowo można deklarować ulepszone właściwości optyczne oznaczone symbolem „1”.
Ochrona przed odpryskami – oznaczenia odporności mechanicznej
Odporność mechaniczna jest jednym z najważniejszych parametrów przy pracach, podczas których powstają odpryski metalu, drewna, betonu lub innych materiałów.
Poradnik
W oznakowaniu według EN 166 litera F oznacza odporność na uderzenia cząstek o niskiej energii, badanych przy prędkości 45 m/s. Oznaczenie B odnosi się do wyższego poziomu odporności stosowanego między innymi w goglach, natomiast A było przewidziane dla ochrony przed uderzeniami o wysokiej energii w osłonach twarzy.
Nowa EN ISO 16321 posługuje się innym systemem. Oznaczenie C odpowiada ochronie przed uderzeniem przy 45 m/s, D przy 80 m/s, a E przy 120 m/s. Norma uwzględnia również wymagania dotyczące powierzchni, która musi pozostawać osłonięta przy danym poziomie zagrożenia.
W praktyce oznacza to, że nie należy kupować „najmocniejszych okularów” na podstawie jednej litery. Najpierw trzeba określić rodzaj i energię potencjalnych odprysków, a następnie dobrać odpowiednią konstrukcję ochrony.
Ma to szczególne znaczenie podczas korzystania ze szlifierki kątowej. Takiej pracy mogą towarzyszyć iskry, pył oraz szybko poruszające się fragmenty obrabianego materiału lub narzędzia. W zależności od oceny ryzyka konieczne może być jednoczesne zastosowanie odpowiednich okularów lub gogli oraz pełnej osłony twarzy.
Jak dobrać okulary do pyłu, chemikaliów i promieniowania?
Odporność na uderzenia to tylko jeden z parametrów ochrony wzroku. Model przeznaczony do zabezpieczania przed odpryskami nie musi zapewniać odpowiedniej ochrony przed drobnym pyłem, rozbryzgami chemikaliów czy promieniowaniem optycznym.
Przy dużym zapyleniu lepiej sprawdzają się szczelnie dopasowane gogle niż otwarte okulary. W systemie EN ISO 16321 stosowane są między innymi oznaczenia odnoszące się do ochrony przed większymi cząstkami pyłu, gazami, parami i drobnym pyłem oraz cieczami. Nowa norma przewiduje również oznaczenie CH dotyczące odporności chemicznej.
Przy kontakcie z substancjami chemicznymi nie należy więc kierować się wyłącznie materiałem soczewki. Ważniejsze jest to, czy cały środek ochrony został przebadany pod kątem danego zagrożenia, jak dokładnie przylega do twarzy i czy producent dopuszcza jego stosowanie w określonych warunkach. Dobór powinien uwzględniać również kartę charakterystyki substancji oraz ocenę ryzyka na stanowisku.
Osobną kategorię stanowi ochrona przed promieniowaniem. Spawanie, praca przy silnych źródłach promieniowania optycznego czy niektóre procesy hutnicze wymagają specjalistycznych filtrów i osłon przeznaczonych właśnie do takich zastosowań. Zwykłe przyciemnione okulary ochronne nie są zamiennikiem ochrony spawalniczej.
Soczewki, dopasowanie i komfort wielogodzinnej pracy
Najczęściej spotykanym materiałem soczewek w lekkich okularach BHP jest poliwęglan. Łączy niewielką masę z wysoką odpornością na uderzenia, dlatego dobrze sprawdza się w wielu typowych zastosowaniach warsztatowych, montażowych i budowlanych.
Znaczenie ma również kolor soczewki. Bezbarwne wersje są uniwersalnym wyborem do pracy wewnątrz pomieszczeń i w miejscach o standardowym oświetleniu. Soczewki przyciemniane mogą ograniczać dyskomfort związany z intensywnym światłem słonecznym, natomiast niektóre soczewki żółte służą do zwiększenia odczuwanego kontrastu przy słabszym oświetleniu. Zawsze trzeba jednak sprawdzić deklarowane przez producenta właściwości danego filtra.
Przy częstym przemieszczaniu się między wnętrzem budynku a terenem zewnętrznym praktyczne mogą być soczewki I/O, czyli Indoor/Outdoor. Ich zadaniem jest zapewnienie użyteczności w zmieniających się warunkach oświetleniowych bez konieczności częstej wymiany okularów.
Równie ważne jest dopasowanie oprawek. Okulary nie powinny zsuwać się podczas pochylania ani powodować bolesnego ucisku na nos i skronie. Warto też upewnić się, że nie kolidują z kaskiem, ochronnikami słuchu czy półmaską. Źle dopasowane środki ochrony indywidualnej mogą przeszkadzać sobie nawzajem i pogarszać szczelność całego zestawu.
Jak ograniczyć parowanie okularów ochronnych?
Parowanie powstaje, gdy ciepłe i wilgotne powietrze styka się z chłodniejszą powierzchnią soczewki. Problem szczególnie często pojawia się podczas intensywnej pracy fizycznej, korzystania z półmaski, przebywania w wilgotnym otoczeniu oraz przy gwałtownych zmianach temperatury.
Praktycznym rozwiązaniem są okulary z trwałą powłoką Anti-Fog. W systemach oznakowania środków ochrony oczu symbol N informuje o przebadanej odporności soczewki na zaparowanie i został zachowany również w EN ISO 16321.
Sama powłoka nie rozwiązuje jednak każdego problemu. Znaczenie ma również prawidłowe ułożenie okularów, wentylacja oraz kompatybilność z innymi środkami ochrony. Jeżeli wydychane powietrze z półmaski trafia bezpośrednio pod soczewki, nawet dobre okulary mogą zacząć parować.
Do pielęgnacji można stosować preparaty przeznaczone do konkretnych typów soczewek, pod warunkiem że ich użycie jest zgodne z instrukcją producenta i nie uszkadza fabrycznych powłok.
Okulary ochronne a okulary korekcyjne
Osoba korzystająca na co dzień z korekcji wzroku nie powinna zakładać zwykłych okularów ochronnych w sposób powodujący ucisk lub deformację opraw korekcyjnych.
Jednym z rozwiązań są nadokulary typu OTG, czyli Over The Glasses, zaprojektowane tak, aby mieściły pod spodem standardowe okulary korekcyjne. W określonych warunkach można także zastosować odpowiednio duże gogle.
Dostępne są również profesjonalne okulary ochronne wyposażone w soczewki korekcyjne. W każdym przypadku trzeba zwrócić uwagę na to, czy cały zestaw zachowuje wymagany poziom ochrony oraz odpowiednie pole widzenia.
Jak dbać o okulary ochronne?
Prawidłowa pielęgnacja wpływa zarówno na komfort, jak i bezpieczeństwo użytkowania. Okulary należy czyścić zgodnie z instrukcją producenta, szczególnie jeśli soczewki mają specjalne powłoki przeciwmgielne lub zwiększające odporność na zarysowanie.
Po pracy warto najpierw usunąć luźny pył i drobiny, na przykład delikatnie przepłukując soczewki. Dopiero później można przetrzeć je miękką, czystą ściereczką z odpowiednim preparatem.
Nie powinno się wycierać na sucho silnie zapylonych soczewek. Twarde cząstki mogą działać jak materiał ścierny i pozostawiać mikrorysy. Uszkodzona powierzchnia gorzej przepuszcza światło, zwiększa rozproszenie i może utrudniać wykonywanie precyzyjnych czynności.
Czyste okulary najlepiej przechowywać w futerale lub zamykanym opakowaniu, z dala od ostrych narzędzi, wysokiej temperatury i substancji mogących uszkodzić tworzywo. Wrzucenie ich luzem do skrzynki narzędziowej znacznie zwiększa ryzyko porysowania i odkształcenia.
Jeżeli soczewki są mocno zarysowane, oprawa pękła lub okulary zostały poddane silnemu uderzeniu, należy ocenić je zgodnie z zaleceniami producenta i w razie potrzeby wymienić. W przypadku ŚOI wygląd nie powinien być ważniejszy niż zachowanie deklarowanych właściwości ochronnych.
Okulary WORK I/O PROF do codziennych prac montażowych
Do wielu codziennych prac instalacyjnych, montażowych, serwisowych i konserwacyjnych, przy których występuje ryzyko niewielkich odprysków ciał stałych, przeznaczone są okulary ochronne WORK I/O PROF.
Według aktualnej karty produktu w Onninen model ma poliwęglanowe soczewki I/O i jest oznaczony zgodnie z EN 166 jako 1 F. Oznaczenie F w tym systemie wskazuje odporność na uderzenia cząstek o niskiej energii.
Producent deklaruje także masę wynoszącą 24 g, cienkie zauszniki z poliuretanowym wykończeniem oraz wyściełane noski. Konstrukcja jest przystosowana do wygodnego używania między innymi razem z kaskiem.
Soczewki I/O pozwalają korzystać z okularów zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz, co jest praktyczne dla instalatorów i pracowników technicznych często przemieszczających się pomiędzy budynkiem a otwartym terenem.
Warto przy tym pamiętać, że oznaczenie F określa konkretny zakres odporności mechanicznej. WORK I/O PROF nie należy traktować jako uniwersalnego środka ochrony do każdego rodzaju szlifowania, rozbiórki, pracy z chemikaliami czy wysokoenergetycznymi odpryskami. Do takich zadań ochronę trzeba dobrać osobno na podstawie charakteru zagrożenia.
PROF to marka własna hurtowni Onninen obejmująca między innymi artykuły z kategorii ochrona i BHP, kierowane do instalatorów, ekip wykonawczych i pracowników technicznych.
Nie wiesz, jakie okulary ochronne zapewnią odpowiedni poziom bezpieczeństwa i komfortu w Twojej branży? Skontaktuj się z doradcą technicznym Onninen i dobierz środek ochrony wzroku do konkretnych warunków pracy.
źródło i zdjęcia: Onninen
