Jak łączyć rury tworzywowe w instalacji wodno-kanalizacyjnej? PEX-AL-PE, PP i kanalizacja krok po kroku

Łączenie rur warstwowych PEX-AL-PE

Rura PEX-AL-PE jest elastyczna, dzięki czemu instalację można prowadzić łagodnymi łukami i ograniczyć liczbę kolanek. Nie ma pamięci kształtu - raz wygięta, zostaje w nadanym kształcie. Delikatniejsze łuki da się uformować ręcznie, przy ostrzejszych załamaniach lepiej użyć giętarki lub sprężyny naciąganej na rurę, która zabezpiecza ściankę przed zgnieceniem.

Do łączenia stosuje się dwa rodzaje złączek, które mają różne zastosowanie. Złączki skręcane (zaciskowe, z nakrętką) są rozłączne i łatwe w montażu bez specjalistycznych narzędzi. Ich korpus mieści gumową uszczelkę o-ring z EPDM, a docisk zapewniają pierścień zaciskowy i nakrętka. Zgodnie z warunkami technicznymi (§ 138 WT) oraz normami PN-EN 806-4 i PN-EN 12828 wolno je stosować wyłącznie w miejscach stale dostępnych - przy rozdzielaczach, podejściach do grzejników, w widocznych odcinkach instalacji. Nie wolno ich zalewać w wylewce ani zamurowywać w bruzdach bez rewizji. Do połączeń ukrytych - pod posadzką, w ścianach - stosuje się wyłącznie złączki zaprasowywane (radialne z tuleją stalową lub osiowe z tuleją nasuwaną). Są nierozłączne i gwarantują pełną szczelność bez potrzeby dostępu serwisowego.

Przy montażu złączek skręcanych kluczową rolę odgrywa kalibrator. Po odcięciu nożycami przekrój rury lekko się spłaszcza, a wewnętrzna krawędź pozostaje ostra. Kalibrator przywraca okrągły kształt i jednocześnie fazuje wewnętrzną krawędź. Pominięcie tego kroku grozi tym, że ostra krawędź rury podczas wciskania w korpus złączki uszkodzi gumowy o-ring, co po pewnym czasie eksploatacji skończy się wyciekiem.

Montaż przebiega tak: po odcięciu rury nożycami kalibrujemy i fazujemy jej krawędź, następnie nasuwamy nakrętkę i pierścień na końcówkę, flamastrem zaznaczamy głębokość wsunięcia zalecaną przez producenta, smarujemy końcówkę płynem poślizgowym, wciskamy do korpusu i dokręcamy nakrętkę, przytrzymując korpus drugim kluczem.

Etapy montażu złączki skręcanej na rurze PEX-AL-PE
1) kalibrowanie i fazowanie krawędzi, 2) nasunięcie nakrętki i pierścienia oraz oznaczenie głębokości wsunięcia, 3) smarowanie końcówki i wciśnięcie do korpusu, 4) dokręcenie nakrętki przy przytrzymanym drugim kluczem korpusie. Złączki skręcane stosuje się wyłącznie w miejscach stale dostępnych - do połączeń ukrytych w zabudowie lub wylewce wymagana jest złączka zaprasowywana.

Łączenie rur polipropylenowych (PP)

W przeciwieństwie do PEX-AL-PE rury PP są sztywne - każda zmiana kierunku instalacji wymaga zastosowania gotowego kolanka. Standardowym sposobem łączenia w instalacjach domowych jest zgrzewanie mufowe, zwane też polifuzyjnym. Potrzebna jest do tego zgrzewarka z kompletem wymiennych tulei i trzpieni dobranych do średnicy rury - takie urządzenie można wypożyczyć. Przydadzą się też nożyce do rur oraz przyrząd do fazowania krawędzi. Do podłączenia rur PP do armatury i osprzętu służą złączki gwintowane.

Montaż wygląda następująco: oczyszczoną i sfazowaną końcówkę rury oraz kształtkę wciska się jednocześnie w gniazda nagrzanej zgrzewarki, przy temperaturze grzałki ok. 260-270°C. Po nagrzaniu elementy łączy się ze sobą, ustawiając współosiowo, i nie przekręca po połączeniu, bo mogłoby to osłabić spoinę. Po ok. 2 minutach zgrzew stygnie i uzyskuje pełną sztywność.

Skomplikowane węzły instalacyjne wygodniej jest zmontować na stole roboczym, a dopiero gotowy fragment wpiąć w ułożone już rury. W instalacjach o większych przekrojach, rzadko spotykanych w domach jednorodzinnych, stosuje się też zgrzewanie doczołowe (łączenie nagrzanych, płaskich czół rur bez pośredniej złączki) oraz elektrooporowe, w którym prąd ze zgrzewarki elektrofuzyjnej podgrzewa drut oporowy wtopiony w kształtkę.

Najczęstszy błąd amatorów to przetrzymanie rury w gnieździe zgrzewarki lub wciśnięcie jej zbyt głęboko. Powstaje wtedy wewnętrzna wypływka ze stopionego tworzywa, która zwęża, a czasem niemal całkowicie zamyka przekrój rury wewnątrz złączki. Czas nagrzewania i głębokość wsunięcia trzeba więc pilnować zgodnie z tabelą producenta zgrzewarki, nie na oko.

Do instalacji ciepłej wody użytkowej i ogrzewania, gdzie rozszerzalność liniowa czystego PP byłaby zbyt duża, stosuje się rury wzmocnione - z wkładką z włókna szklanego (PP-GF) lub folii aluminiowej (PP Stabi). Te drugie wymagają przed zgrzewaniem zdarcia warstwy aluminium specjalnym zdzierakiem - bez tego zgrzew nie będzie prawidłowy.

Etapy zgrzewania mufowego rur PP
1) wsunięcie rury i kształtki w tuleję i trzpień zgrzewarki, 2) nagrzanie końcówek do ok. 260-270°C, 3) połączenie bez przekręcania i ok. 2 minuty stygnięcia do uzyskania pełnej sztywności.

Łączenie rur kanalizacyjnych

Piony i poziomy odpływowe wewnątrz domu wykonuje się dziś niemal wyłącznie z szarych rur polipropylenowych PP HT (High Temperature), rzadziej z PVC-U. Rury PP HT wytrzymują krótkotrwały kontakt z wodą o temperaturze 90-95°C, jaka bywa spuszczana z pralki czy zmywarki, podczas gdy PVC-U mięknie i odkształca się już powyżej 60-65°C. PVC-U pozostaje za to standardem w kanalizacji zewnętrznej, podposadzkowej i gruntowej, gdzie temperatura ścieków jest niższa. Oba systemy łączy się identycznie - w systemie kielichowym z uszczelką gumową, bez klejenia i zgrzewania, co pozwala w razie awarii wymienić odcinek bez cięcia całej instalacji.

Montaż: rurę przycinamy pod kątem prostym piłą drobnozębną lub nożycami do rur z tworzywa, fazujemy krawędź pod kątem ok. 15° pilnikiem lub strugiem, czyścimy bosy koniec i wnętrze kielicha, smarujemy końcówkę smarem silikonowym do rur kanalizacyjnych i wciskamy do oporu w kielich z fabryczną uszczelką. Następnie cofamy rurę o ok. 1 cm - ten luz kompensuje wydłużanie się rury pod wpływem ciepła i zapobiega naprężeniom mogącym rozszczelnić połączenie.

Na pionach prowadzonych blisko sypialni czy łazienek coraz częściej stosuje się grubościenne rury niskoszumowe (akustyczne), ograniczające hałas przelewającej się wody. Montuje się je w ten sam sposób, co standardowe rury kielichowe.

Etapy montażu kielichowego połączenia rury kanalizacyjnej
1) cięcie pod kątem prostym, 2) fazowanie krawędzi pod kątem ok. 15°, 3) oczyszczenie i smarowanie oraz wciśnięcie rury do oporu w kielich z uszczelką, 4) cofnięcie o ok. 1 cm, które daje luz kompensujący wydłużanie się rury pod wpływem ciepła.

Grafiki w artykule wykonane przy użyciu Gemini