Prowadzenie instalacji elektrycznej i schemat elektryczny

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 9-16 minut
Prowadzenie instalacji elektrycznej i schemat elektryczny

Projekty budynków jednorodzinnych z reguły zawierają uproszczoną dokumentację instalacji elektrycznej w postaci schematu ideowego rozdzielnicy głównej lub jej opisu i zalecenia dotyczące rozmieszczenia punktów oświetleniowych, gniazd czy podłączeń. W praktyce założenia projektowe są najczęściej modyfikowane, stosownie do planowanej aranżacji wnętrz i ich wyposażenia, co wymaga utworzenia dodatkowych obwodów czy rozbudowy aparatury sterującej i ochronnej.

aktualizacja: 2024-02-22 15:03:15
Streszczenie artykułu
Prowadzenie instalacji elektrycznej to proces, który wymaga starannego planowania i przestrzegania określonych standardów. Zaczyna się od przygotowania schematu elektrycznego, który jest niezbędny do prawidłowego rozmieszczenia punktów elektrycznych i oznaczenia tras przewodów. Schemat powinien uwzględniać miejsca, gdzie znajdować się będą gniazdka, wyłączniki, punkty oświetleniowe, a także urządzenia, które będą zasilane bezpośrednio z sieci. Wszystko to powinno być zaplanowane w taki sposób, aby zapewnić bezpieczeństwo i wygodę użytkowania. Następnie przystępuje się do montażu puszki podtynkowej, która jest podstawowym elementem instalacji elektrycznej. Wymaga ona precyzyjnego osadzenia w ścianie, a jej głębokość powinna być dostosowana do grubości tynku. Kolejnym etapem jest układanie przewodów, które powinny być prowadzone w specjalnych rurach ochronnych. Ważne jest, aby przewody były odpowiednio dobrane do obciążenia, które mają przenosić. Na koniec przeprowadza się pomiar rezystancji izolacji, aby upewnić się, że instalacja jest bezpieczna. Wszystkie te czynności powinny być wykonywane przez wykwalifikowanego elektryka, który posiada odpowiednie uprawnienia.
Czego dowiesz się z artykułu?
  • Jaka jest moc umowna do zasilenia domu jednorodzinnego?
  • Czym jest schemat elektryczny?
  • Jakie są oznaczenia literowe i podstawowe symbole w schemacie elektrycznym?
  • Jak poprowadzić obwody elektryczne?
  • Gdzie powinna być zlokalizowana i w co wyposażona rozdzielnica główna?

W efekcie instalacja dostosowywana jest do potrzeb użytkownika, a prace montażowe powinien prowadzić uprawniony elektryk, poświadczając ich prawidłowe wykonanie stosownym oświadczeniem.

Natomiast bazowym ograniczeniem w użytkowaniu i rozbudowie instalacji elektrycznej jest dokumentacja projektowa przyłącza elektroenergetycznego zawierająca m.in.: schemat ideowy, opis rodzaju i lokalizacji przyłącza, zastosowanych przewodów i zabezpieczeń nadmiarowo-prądowych oraz nominalnego poboru mocy, co decyduje o możliwości obciążenia sieci.

W typowych warunkach użytkowania moc umowna potrzebna do zasilania domu jednorodzinnego zawiera się w granicach 9-16 kW, przy czym niekiedy może być ona ograniczona możliwościami obciążenia istniejącej sieci elektroenergetycznej zgodnie z warunkami technicznymi wydanymi przez miejscowy zakład energetyczny. 

Czym jest schemat elektryczny?

Schemat elektryczny to rysunek techniczny, który za pomocą symboli graficznych przedstawia wszystkie połączenia elektryczne w danym układzie.

Według normy PN-79/E-01244 wyróżniamy cztery podstawowe rodzaje schematów elektrycznych:

  1. Schemat elektryczny podstawowy - strukturalny (wskazuje rozmieszczenie elementów), funkcjonalny (zawiera informacje o funkcjach poszczególnych elementów).
  2. Schemat elektryczny wyjaśniający - ideowy (ukazuje obiekty, elementy, połączenia między nimi przy pomocy symboli), zastępczy (upraszcza skomplikowane schematy).
  3. Schemat elektryczny wykonawczy - połączeń wewnętrznych, połączeń zewnętrznych, przyłączeń.
  4. Plan - plan instalacji elektrycznej, plan rozmieszczenia, plan sieci i linii.

Podział schematów elektrycznych ze względu na rodzaj rysunku:

  • schemat ideowy (jednokreskowy) - to ogólny rysunek, w którym elektryk znajdzie podstawowe informacje o elementach instalacji elektrycznej (bez dokładnego ich rozmieszczenia),
  • schemat rozwinięty - zawiera informacje o funkcjach każdego z elementów i ich dokładne rozmieszczenie w instalacji elektrycznej,
  • schemat oprzewodowania - znajdują się w nim informacje o połączeniach urządzeń z listwami zaciskowymi,
  • schemat montażowy - zawiera dane o rzeczywistym rozmieszczeniu elementów w instalacji elektrycznej.

Oznaczenia literowe i podstawowe symbole w schemacie elektrycznym

OZNACZENIA LITEROWE W SCHEMACIE ELEKTRYCZNYM   
PRĄD PRZEMIENNY
PE PRZEWÓD OCHRONNY UZIEMIONY
PEN PRZEWÓD OCHRONNY UZIEMIONY NEUTRALNY
N PRZEWÓD NEUTRALNY
L PRZEWÓD FAZOWY
L1, L2, L3... FAZA 1, FAZA 2, FAZA 3...
L+, L-, M BIEGUN DODATNI, BIEGUN UJEMNY, BIEGUN ŚRODKOWY
MATERIAŁ BUDUJĄCY PRZEWÓD
A KABEL Z ALUMINIUM
F KABEL ZE STALI MIĘKKIEJ
KONSTRUKCJA PRZEWODU
DRUT
L LINKA
Lg LINKA GIĘTKA
KOLORY PRZEWODÓW
N - niebieski PRZEWÓD NEUTRALNY
L - czarny lub brązowy NAPIĘCIE FAZOWE
PE - zielono-żółty UZIEMIENIE
Symbole przewodów, połączeń i linii
Symbole przewodów, połączeń i linii w schemacie elektrycznym. (rys. Redakcja BD)
Symbole elektryczne
Podstawowe symbole w schemacie elektrycznym. (rys. Redakcja BD)

Jak poprowadzić obwody elektryczne?

Instalacja domowa jest zespołem różnorodnych elementów elektrycznych połączonych ze sobą przewodami. Dzieli się ona na obwody zasilające poszczególne urządzenia lub ich grupy - nazywane odbiornikami.

W skład poszczególnych obwodów, zależnie od ich przeznaczenia, wchodzi:

  • aparatura zabezpieczająco-sterująca umieszczona w rozdzielnicy,
  • łączniki (wyłączniki) oświetlenia,
  • gniazda wtykowe,
  • wypusty przyłączeniowe.

Liczba obwodów w domu zależy od liczby i rozmieszczenia gniazd, punktów oświetleniowych oraz rodzaju i mocy urządzeń elektrycznych. Każdy obwód chroniony jest oddzielnym wyłącznikiem nadmiarowo-prądowym o prądzie nominalnym dobranym do obciążenia tego obwodu - zwykle 6-16 A. Przy zasilaniu z sieci trójfazowej rozdział na obwody powinien zapewniać możliwie równomierne obciążenie poszczególnych faz.

Warto też podłączyć obwody tak, aby do każdego pomieszczenia doprowadzone było zasilanie z dwóch różnych faz, co w razie awarii jednej fazy umożliwi przynajmniej częściowe korzystanie z urządzeń elektrycznych w tym pomieszczeniu.

W domowych instalacjach elektrycznych rozprowadzenie przewodów może odbywać się:

  • w rurkach instalacyjnych przykrytych tynkiem,
  • bezpośrednio w warstwie tynku,
  • w listwach instalacyjnych,
  • po wierzchu ściany.

Przewody prowadzi się zawsze po liniach prostych równolegle lub pionowo do podłogi. Po ich ułożeniu warto zrobić dokumentację fotograficzną, dzięki czemu będziemy mogli uniknąć uszkodzenia przewodów.

Montaż wewnętrznej instalacji elektrycznej wykonujemy na etapie stanu surowego zamkniętego, zaczynając od ustalenia lokalizacji rozdzielnicy, punktów oświetleniowych i ich wyłączników, gniazd oraz miejsc podłączenia stałych urządzeń elektrycznych. W praktyce rozmieszczenie tych elementów instalacji wyznacza się kredą na ścianach i sufitach, a przy bardziej rozbudowanym okablowaniu dołączając, np. kartkę z opisem funkcji.

Przewody instalacji elektrycznej
Przewody wielożyłowe płaskie YDYp. (fot. Stanisław Liberski)

Najczęściej do ułożenia bezpośrednio w tynku używa się przewodów wielożyłowych płaskich, w podwójnej izolacji o oznaczeniu YDYp. Przewody mocuje się opaskami z taśmy aluminiowej do ściany, a następnie pokrywa tynkiem. W miejscach rozgałęzienia montowane są puszki, w których mieszczą się złącza przewodów.

Dobór przekroju przewodów uzależniony jest przede wszystkim od przewidywanego prądu obciążenia w danym obwodzie. Przy długich przewodach uwzględnia się także spadki napięcia przy nominalnym obciążeniu. Praktycznie większość obwodów w instalacjach domowych wykonuje się przewodami o przekroju 1,5 mm2 lub 2,5 mm2. Jedynie zasilanie odbiorników o dużej mocy i obiektów poza budynkiem mieszkalnym (np. garażu, budynku gospodarczego) jest doprowadzane przewodami o większym przekroju. 

Lokalizacja i wyposażenie rozdzielnicy głównej

Rozdzielnica główna, która pełni funkcję centrali sterująco-zabezpieczającej powinna być zlokalizowana w pobliżu wejścia do domu, w miejscu łatwo dostępnym. Wielkość rozdzielnicy określa liczba modułów aparatury możliwych do zainstalowania w jej wnętrzu, co z kolei zależy od stopnia rozbudowania instalacji domowej. 

W domach jednorodzinnych jej pojemność powinna umożliwiać zamontowanie przynajmniej 24 modułów, a także uwzględniać wolne miejsca na ewentualną rozbudowę instalacji.

Podstawowym wyposażeniem rozdzielnicy jest:

  • główny wyłącznik nadmiarowo-prądowy,
  • wyłączniki różnicowo-prądowe,
  • oraz wyłączniki nadmiarowe dla poszczególnych obwodów.
Rozdzielnica
Rozdzielnicę główną montujemy w miejscu łatwo dostępnym - zazwyczaj przy wejściu do domu. (fot. Janusz Werner)

W rozdzielnicy montuje się również dodatkową aparaturę: zabezpieczającą, np. ochronniki przeciwprzepięciowe; sterującą, np. styczniki, zegary oraz sygnalizacyjną, np. lampki kontrolne.

Wyłączniki nadprądowe, nazywane popularnie bezpiecznikami, chronią instalację przed skutkami zwarcia lub nadmiernego obciążenia. Zakładane są dla poszczególnych obwodów odbiorczych, przy czym do jednego wyłącznika nie można podłączyć więcej niż 10 gniazdek wtyczkowych lub 20 punktów oświetleniowych.

Urządzenia podłączone na stałe do instalacji (kuchenki elektryczne, bojlery, hydrofory, grzejniki akumulacyjne) oraz pralki, zmywarki powinny być zasilane z oddzielnych obwodów zabezpieczonych indywidualnym wyłącznikiem nadprądowym.

Elementy instalacji elektrycznej
Od lewej: wyłącznik nadprądowy, ogranicznik przeciwprzepięciowy, wyłącznik różnicowo-prądowy. (fot. Legrand, Eaton Electric)

Skuteczną ochronę przeciwporażeniową zapewniają wyłączniki różnicowo-prądowe instalowane dla wybranych obwodów (obowiązkowo dla łazienki). Ich działanie polega na porównywaniu prądu płynącego w przewodzie fazowym i neutralnym - gdy pojawi się różnica przekraczająca ich prąd uruchomienia (zwykle 30 mA), nastąpi szybkie odłączenie zasilania. Prąd różnicowy może pojawić się w wyniku "ucieczki" do masy spowodowanej, np. uszkodzeniem izolacji przewodów lub zawilgoceniem wewnątrz urządzeń elektrycznych.

Ochronniki przeciwprzepięciowe zabezpieczają urządzenia elektroniczne (komputery, sprzęt audio, wideo) przed impulsami wysokonapięciowymi, które mogą pojawić się w domowej instalacji elektrycznej na skutek wyładowań atmosferycznych lub awarii w sieci elektroenergetycznej. Ochronnik przeciwprzepięciowy, zamontowany w rozdzielnicy, spowoduje wtedy odprowadzenie impulsu napięciowego do ziemi. Zadziałanie ochronnika nie powoduje zakłóceń w funkcjonowaniu instalacji, dlatego po każdej burzy warto sprawdzić, czy ochronnik nie zadziałał.

Autor: Cezary Jankowski

Opracowanie: Martyna Nowak-Ciupa

fot. otwierająca: annapictures / pixabay.com

FAQ Pytania i odpowiedzi
  • Jakie są główne założenia projektowe dotyczące instalacji elektrycznej w budynkach jednorodzinnych?

    Projekty budynków jednorodzinnych z reguły zawierają uproszczoną dokumentację instalacji elektrycznej w postaci schematu ideowego rozdzielnicy głównej lub jej opisu oraz zalecenia dotyczące rozmieszczenia punktów oświetleniowych, gniazd czy podłączeń. W praktyce założenia projektowe są najczęściej modyfikowane, stosownie do planowanej aranżacji wnętrz i ich wyposażenia.
  • Jakie są podstawowe rodzaje schematów elektrycznych według normy PN-79/E-01244?

    Wyróżniamy cztery podstawowe rodzaje schematów elektrycznych: Schemat elektryczny podstawowy - strukturalny i funkcjonalny. Schemat elektryczny wyjaśniający - ideowy i zastępczy. Schemat elektryczny wykonawczy - połączeń wewnętrznych, połączeń zewnętrznych, przyłączeń. Plan - plan instalacji elektrycznej, plan rozmieszczenia, plan sieci i linii. Pytanie 3: Jakie są główne oznaczenia literowe w schemacie elektrycznym? Odpowiedź: W schemacie elektrycznym występują następujące oznaczenia literowe: PRĄD PRZEMIENNY, PE (PRZEWÓD OCHRONNY UZIEMIONY), PEN (PRZEWÓD OCHRONNY UZIEMIONY NEUTRALNY), N (PRZEWÓD NEUTRALNY), L (PRZEWÓD FAZOWY), L1, L2, L3 (FAZA 1, FAZA 2, FAZA 3), L+, L-, M (BIEGUN DODATNI, BIEGUN UJEMNY, BIEGUN ŚRODKOWY) oraz inne oznaczenia dotyczące materiału budującego przewód i konstrukcji przewodu.
  • Jakie są główne oznaczenia literowe w schemacie elektrycznym?

    W schemacie elektrycznym występują następujące oznaczenia literowe: PRĄD PRZEMIENNY, PE (PRZEWÓD OCHRONNY UZIEMIONY), PEN (PRZEWÓD OCHRONNY UZIEMIONY NEUTRALNY), N (PRZEWÓD NEUTRALNY), L (PRZEWÓD FAZOWY), L1, L2, L3 (FAZA 1, FAZA 2, FAZA 3), L+, L-, M (BIEGUN DODATNI, BIEGUN UJEMNY, BIEGUN ŚRODKOWY) oraz inne oznaczenia dotyczące materiału budującego przewód i konstrukcji przewodu.
  • Jakie są zalecenia dotyczące lokalizacji i wyposażenia rozdzielnicy głównej?

    Rozdzielnica główna powinna być zlokalizowana w pobliżu wejścia do domu, w miejscu łatwo dostępnym. Jej pojemność w domach jednorodzinnych powinna umożliwiać zamontowanie przynajmniej 24 modułów, uwzględniając wolne miejsca na ewentualną rozbudowę instalacji. Podstawowym wyposażeniem rozdzielnicy jest główny wyłącznik nadmiarowo-prądowy, wyłączniki różnicowo-prądowe oraz wyłączniki nadmiarowe dla poszczególnych obwodów.
  • Jakie są zalecenia dotyczące przewodów w instalacjach domowych?

    W domowych instalacjach elektrycznych przewody można rozprowadzać w rurkach instalacyjnych przykrytych tynkiem, bezpośrednio w warstwie tynku, w listwach instalacyjnych lub po wierzchu ściany. Przewody prowadzi się zawsze po liniach prostych równolegle lub pionowo do podłogi. Po ich ułożeniu warto zrobić dokumentację fotograficzną, aby uniknąć uszkodzenia przewodów w przyszłości.
  • Czytaj więcej Czytaj mniej

Dodaj komentarz

Skomentuj artykuł
time image
time image
Zobacz inne artykuły
Halogeny w karton-gipsie: Jak zrobić to samemu?
Halogeny w karton-gipsie: Jak zrobić to samemu?
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!