17-22 minuty 
Zasobniki i podgrzewacze wody 
Teolin 18B 92-701 Łódź 
Zanim dobierzesz bufor, sprawdź wymagania konkretnej pompy ciepła
Bufor ciepła jest zbiornikiem wypełnionym wodą instalacyjną, który może zwiększać pojemność wodną układu, stabilizować przepływ i poprawiać warunki pracy źródła ciepła. Nie należy go mylić z zasobnikiem c.w.u., ponieważ są to urządzenia pełniące zupełnie inne funkcje.
W przypadku pompy ciepła kluczowe pytanie nie powinno więc brzmieć: „czy zawsze montować bufor?”, lecz: „czy konkretna instalacja bez bufora spełni wszystkie wymagania hydrauliczne pompy?”.
Pierwszym dokumentem, do którego powinien zajrzeć instalator, jest instrukcja techniczna konkretnego modelu pompy ciepła. Producent może określać minimalną objętość wody w instalacji, wymagany przepływ, sposób prowadzenia obiegów, a niekiedy również dopuszczalne schematy hydrauliczne.
Jeżeli dokumentacja wymaga zastosowania zbiornika buforowego albo wskazuje konkretny schemat z buforem, decyzja jest w praktyce przesądzona. Pominięcie tego elementu może skutkować nieprawidłową pracą urządzenia, problemami podczas rozmrażania jednostki zewnętrznej, alarmami przepływu, a także komplikacjami podczas obsługi gwarancyjnej.
Jeżeli producent dopuszcza pracę bez bufora, trzeba przejść do kolejnego kroku: oceny rzeczywistego, czynnego zładu instalacji.
Ważne jest właśnie słowo „czynnego”. Nie zawsze cała woda znajdująca się w rurach, rozdzielaczach i odbiornikach pozostaje dostępna dla pompy ciepła w każdych warunkach. Gdy termostaty pokojowe zamykają część pętli albo zawory odcinają całe strefy, czynna objętość oraz przepływ mogą znacząco się zmniejszyć.
Kiedy pompa ciepła może pracować bez bufora?
Układ bez bufora jest najłatwiejszy do wykonania w prostej instalacji niskotemperaturowej, szczególnie z wodnym ogrzewaniem podłogowym.
Sama obecność podłogówki nie oznacza jednak automatycznie, że zbiornik jest zbędny. Instalator powinien potwierdzić, że przy wszystkich przewidywanych stanach pracy zachowany zostanie minimalny zład i wymagany przepływ przez pompę ciepła.
Znaczenie ma również automatyka. Jeżeli większość pętli może zostać jednocześnie zamknięta przez siłowniki, układ, który podczas odbioru technicznego wygląda na hydraulicznie bezpieczny, może po kilku godzinach pracy znaleźć się w zupełnie innych warunkach.
Z bufora najczęściej można więc zrezygnować w instalacji o odpowiednio dużej czynnej pojemności wodnej, zapewnionym minimalnym przepływie, prostym układzie hydraulicznym i sterowaniu, które nie odcina okresowo znacznej części odbiorników. Warunkiem pozostaje dopuszczenie takiego rozwiązania przez producenta pompy.
Kiedy mały zład lub zmienny przepływ przemawiają za buforem?
Bufor staje się szczególnie przydatny tam, gdzie czynna objętość instalacji jest niewielka albo jej wartość mocno zmienia się podczas pracy.
Dotyczy to między innymi układów podzielonych na wiele stref, instalacji z dużą liczbą siłowników i termostatów, obiegów o różnych parametrach oraz systemów, w których przepływ po stronie odbiorników może spaść poniżej wartości wymaganej przez pompę ciepła.
Zbiornik może być potrzebny również podczas modernizacji istniejącej instalacji grzejnikowej. W takim przypadku trzeba uwzględnić nie tylko pojemność wodną, lecz także opory hydrauliczne, wymagane przepływy i sposób regulacji instalacji.
W systemach z kilkoma obiegami bufor może dodatkowo pełnić funkcję rozdzielenia hydraulicznego obiegu źródła ciepła od obiegów grzewczych. Pompa ciepła otrzymuje wtedy bardziej stabilne warunki pracy niezależnie od chwilowego zapotrzebowania poszczególnych stref.
Poradnik
Podobne rozwiązanie stosuje się w systemach hybrydowych, gdy pompa ciepła współpracuje z drugim źródłem, np. kotłem. W takim układzie bufor może ułatwić hydrauliczne połączenie źródeł i odbiorników, ale jego funkcja oraz pojemność powinny wynikać z projektu instalacji.
Taktowanie pompy ciepła – kiedy bufor rzeczywiście pomaga?
Taktowanie oznacza częste uruchamianie i zatrzymywanie sprężarki. Zjawisko może pojawić się między innymi wtedy, gdy chwilowe zapotrzebowanie budynku na ciepło jest niższe od minimalnej mocy, do której pompa potrafi się zmodulować.
Ryzyko rośnie w okresach przejściowych, przy przewymiarowanym źródle, małym zładzie oraz instalacji, w której odbiorniki są okresowo odcinane przez automatykę.
Zwiększenie pojemności wodnej za pomocą bufora powoduje, że podgrzanie całego zładu wymaga dostarczenia większej ilości energii. Cykl pracy pompy może się dzięki temu wydłużyć, a liczba uruchomień sprężarki zmniejszyć.
Nie oznacza to jednak, że zbiornik jest lekarstwem na każdy przypadek taktowania. Jeżeli przyczyną jest znaczne przewymiarowanie pompy, błędna regulacja, niewłaściwa krzywa grzewcza albo problemy z przepływem, samo dołożenie kolejnych litrów wody może nie rozwiązać źródła problemu.
Dlatego bufor powinien być elementem prawidłowo zaprojektowanej hydrauliki, a nie sposobem na maskowanie błędów popełnionych przy doborze urządzenia.
Bufor a defrost powietrznej pompy ciepła
W powietrznej pompie ciepła szczególnego znaczenia nabiera rozmrażanie parownika, czyli defrost. Podczas tego procesu urządzenie potrzebuje energii cieplnej, aby usunąć szron i lód z wymiennika jednostki zewnętrznej.
Odpowiednia ilość wody w instalacji pomaga zapewnić rezerwę energii potrzebną do sprawnego przeprowadzenia tego procesu. To kolejny powód, dla którego minimalnego zładu podawanego przez producenta nie należy traktować jako parametru orientacyjnego.
Nie oznacza to jednak, że każda pompa powietrzna wymaga osobnego zbiornika. Jeżeli sama instalacja zapewnia wystarczającą czynną objętość i wymagany przepływ także podczas defrostu, producent może dopuścić układ bez bufora.
Jak policzyć brakujący zład zamiast dobierać bufor „na kilowaty”?
Popularna zasada 10–20 l pojemności bufora na każdy 1 kW mocy pompy ciepła może być użyteczna jako bardzo ogólna wartość kontrolna, ale nie powinna zastępować danych producenta ani obliczeń instalacji.
Praktyczniejsze podejście polega na ustaleniu minimalnej objętości wymaganej przez konkretną pompę, a następnie oszacowaniu czynnej pojemności instalacji w najmniej korzystnym stanie pracy.
Jeżeli przykładowo producent wymaga 80 l czynnego zładu, a po zamknięciu części stref w instalacji pozostaje około 35 l, brakuje około 45 l. W najprostszym układzie zwiększającym pojemność wodną punktem wyjścia może więc być zbiornik około 50 l, o ile sposób jego podłączenia jest zgodny ze schematem producenta.
Można to zapisać orientacyjnie jako:
wymagana dodatkowa pojemność ≈ minimalny zład wymagany przez producenta – czynny zład instalacji.
To jedynie punkt wyjścia. Przepływ minimalny jest odrębnym wymaganiem i samo dodanie odpowiedniej liczby litrów nie gwarantuje jego zachowania. Znaczenie ma sposób wpięcia zbiornika, pompy obiegowe, średnice rur, opory hydrauliczne oraz sterowanie.
Z tego powodu pytanie „ile litrów na 1 kW?” warto zastąpić pytaniem „ile litrów i jakiego przepływu brakuje temu konkretnemu układowi?”.
Bufor 50, 80 czy 100 l ONNLINE – jak podejść do wyboru?
ONNLINE jest marką własną Onninen. W ofercie znajdują się między innymi stalowe, wiszące zbiorniki buforowe bez wężownicy o pojemności 50, 80 i 100 l, projektowane do współpracy z pompami ciepła.
Wszystkie trzy modele mogą pracować zarówno w instalacji grzewczej, jak i chłodzącej. Mają izolację z pianki PUR, maksymalną temperaturę roboczą 90°C i maksymalne ciśnienie robocze 4 bar. Ich kompaktowa, wisząca konstrukcja może być szczególnie przydatna w kotłowniach, w których nie ma miejsca na duży zbiornik stojący.
Bufor ONNLINE 50 l jest najmniejszym modelem tej grupy. Jego korpus ma około 392 mm średnicy i 855 mm wysokości. Może być dobrym rozwiązaniem wtedy, gdy z obliczeń wynika niewielki niedobór zładu i nie ma potrzeby tworzenia dużej rezerwy pojemności. To również wariant najmniej wymagający pod względem miejsca montażowego.
Bufor ONNLINE 80 l ma około 523 mm średnicy i 832 mm wysokości. Zapewnia o 30 l większą pojemność od najmniejszego modelu, dlatego może być rozsądnym rozwiązaniem, gdy wymagany minimalny zład jest wyższy albo instalator chce zachować większą rezerwę przy zmiennych warunkach pracy instalacji.
Bufor ONNLINE 100 l ma około 523 mm średnicy i 994 mm wysokości. Spośród porównywanych modeli daje największe zwiększenie pojemności wodnej. Warto go rozważyć przy większym niedoborze zładu, bardziej rozbudowanej instalacji lub wtedy, gdy zbiornik ma dodatkowo wspierać stabilizację pracy układu.
Wybór między 50, 80 i 100 l nie powinien więc wynikać z samej mocy pompy. Bardziej miarodajne jest ustalenie, jaka objętość pozostaje aktywna w instalacji i ile brakuje do wartości wymaganej przez producenta.
Mały bufor może współpracować z PV, ale nie zastąpi dużego magazynu energii
Bufor może pozwolić na okresowe zwiększenie temperatury wody wtedy, gdy instalacja fotowoltaiczna produkuje nadwyżkę energii elektrycznej. W ten sposób część energii zostaje zakumulowana w postaci ciepła.
W przypadku kompaktowych zbiorników 50–100 l możliwości takiego magazynowania są jednak ograniczone. Dla zobrazowania skali: podgrzanie 100 l wody o 10°C oznacza zgromadzenie około 1,16 kWh energii cieplnej. Dla 50 l jest to około 0,58 kWh.
Mały bufor należy więc traktować przede wszystkim jako element poprawiający warunki hydrauliczne i zwiększający zład. Współpraca z PV może być dodatkową korzyścią, ale nie powinna być głównym argumentem za wyborem zbiornika 50 czy 100 l jako magazynu energii na wiele godzin.
Bufor nie zastępuje zasobnika c.w.u.
Standardowy bufor bez wężownicy przechowuje wodę instalacyjną krążącą pomiędzy źródłem ciepła a odbiornikami. Woda ta nie jest wodą użytkową kierowaną do baterii w kuchni czy łazience.
Zasobnik c.w.u. służy natomiast do przygotowywania i magazynowania ciepłej wody użytkowej. Dlatego klasycznego bufora bez wężownicy nie należy traktować jako zamiennika bojlera lub wymiennika c.w.u.
W bardziej rozbudowanych instalacjach można stosować zbiorniki kombinowane lub konstrukcje wyposażone w odpowiednie wymienniki, ale jest to odrębna grupa urządzeń wymagająca właściwego projektu hydraulicznego.
Co powinien sprawdzić instalator przed decyzją o buforze?
Najważniejszym parametrem nie jest sam metraż domu ani moc pompy ciepła. Instalator powinien zacząć od dokumentacji technicznej źródła, następnie określić czynną pojemność wodną i zweryfikować minimalny przepływ w najgorszym możliwym stanie pracy instalacji.
Trzeba przy tym uwzględnić działanie termostatów i siłowników, liczbę stref, sposób przeprowadzania defrostu, rodzaj odbiorników oraz ewentualne rozdzielenie hydrauliczne obiegów.
Dopiero na tej podstawie można odpowiedzialnie zdecydować, czy bufor nie jest potrzebny, czy wystarczy kompaktowe 50 l, czy lepiej zastosować zbiornik 80 albo 100 l.
Nie ma więc jednej prawidłowej odpowiedzi dla wszystkich pomp ciepła. Dobrze zaprojektowana instalacja podłogowa może działać bez bufora, podczas gdy pozornie podobny układ ze strefowaniem będzie wymagał dodatkowego zładu lub rozdzielenia hydraulicznego.
źródło i zdjęcia: Onninen
