23-28 minut 
Oczyszczalnie ścieków 
+48 603 310 919, +48 693 825 147 
Objazdowa 3 62-250 Czerniejewo 
Jak można zakłócić pracę przydomowej oczyszczalni ścieków?
Przydomowa oczyszczalnia ścieków zapewnia komfort życia w budynkach, które nie mają dostępu do kanalizacji zbiorczej. Jej niezawodne działanie zależy jednak nie tylko od jakości urządzenia i prawidłowego montażu. Równie ważne jest to, co każdego dnia trafia do odpływów.
Właściciele domów, gospodarstw i działek rekreacyjnych często nieświadomie przeciążają instalację. Wylewanie do zlewu oleju, pozostałości z obiadu, przeterminowanych produktów albo dużych ilości środków czystości może zaburzyć proces biologicznego oczyszczania. Problem nie zawsze pojawia się od razu. Niekiedy pierwszym sygnałem jest zapach, nadmierna ilość piany lub zmiana wyglądu osadu.
Czym jest obciążenie organiczne w ściekach bytowych?
Obciążenie organiczne oznacza ilość zanieczyszczeń trafiających do oczyszczalni wraz ze ściekami. W przypadku ścieków bytowych są to przede wszystkim substancje pochodzenia biologicznego, które mogą zostać rozłożone przez mikroorganizmy.
Naturalnym źródłem takiego obciążenia są mocz, kał oraz niewielkie ilości zanieczyszczeń powstających podczas mycia, prania i przygotowywania posiłków. Do przeciążenia dochodzi wtedy, gdy ilość materii organicznej przekracza możliwości urządzenia albo gdy do zbiornika trafiają substancje zakłócające działanie bakterii.
Nie każdy problem wynika więc wyłącznie ze zwiększonej ilości ścieków. Nawet niewielka objętość skoncentrowanego tłuszczu, sosu, detergentu lub substancji chemicznej może istotnie zmienić warunki panujące w reaktorze biologicznym.
BZT₅ i ChZT – najważniejsze wskaźniki zanieczyszczenia
Obciążenie ścieków opisuje się między innymi za pomocą dwóch parametrów: BZT₅ i ChZT.
BZT₅, czyli biochemiczne zapotrzebowanie tlenu w ciągu pięciu dni, określa ilość tlenu potrzebną mikroorganizmom do rozłożenia biodegradowalnych związków organicznych. Im wyższa wartość BZT₅, tym więcej łatwo rozkładalnej materii znajduje się w ściekach.
ChZT, czyli chemiczne zapotrzebowanie tlenu, opisuje ilość tlenu potrzebną do chemicznego utlenienia związków znajdujących się w próbce. Parametr ten obejmuje również część substancji trudno biodegradowalnych, dlatego jego wartość jest zwykle wyższa od BZT₅.
Nagły wzrost obu wskaźników może oznaczać przeciążenie oczyszczalni. Jeżeli rośnie przede wszystkim ChZT, przyczyną mogą być związki chemiczne, z którymi mikroorganizmy nie radzą sobie równie skutecznie jak z typowymi ściekami bytowymi.
Dlaczego przydomowa oczyszczalnia ma ograniczoną wydajność?
Biologiczna oczyszczalnia wykorzystuje bakterie i inne mikroorganizmy, które rozkładają zanieczyszczenia. Do prawidłowego przebiegu procesu potrzebne są odpowiednie proporcje materii organicznej, tlenu, składników odżywczych, temperatury oraz czasu przetrzymania ścieków.
Każde urządzenie jest projektowane dla określonego przepływu i ładunku zanieczyszczeń. W dokumentacji często stosuje się oznaczenie RLM, czyli równoważną liczbę mieszkańców. Parametr ten odnosi się do przewidywanego ładunku zanieczyszczeń odpowiadającego określonej liczbie użytkowników, a nie wyłącznie do objętości zużywanej wody.
Gdy do systemu trafia zbyt dużo materii organicznej, mikroorganizmy mogą nie zdążyć jej rozłożyć. Jeżeli dodatkowo ścieki zawierają środki dezynfekujące, rozpuszczalniki albo inne substancje toksyczne, część pożytecznych bakterii może obumrzeć. Efektem jest pogorszenie jakości oczyszczania, fermentacja, zapach oraz wynoszenie zanieczyszczeń poza urządzenie.
Norma EN 12566-3 dotyczy małych, prefabrykowanych lub składanych na miejscu oczyszczalni przeznaczonych do surowych ścieków bytowych, obsługujących do 50 RLM. Może obejmować także pensjonaty i obiekty prowadzące działalność, pod warunkiem że powstające ścieki mają charakter bytowy, a nie przemysłowy lub technologiczny.
Przeciążenie organiczne a hydrauliczne – dwa różne problemy
Przeciążenie organiczne nie jest tym samym co przeciążenie hydrauliczne. Przeciążenie organiczne oznacza zbyt dużą masę zanieczyszczeń w stosunku do możliwości mikroorganizmów.
Poradnik
Może je wywołać na przykład wylanie do kanalizacji tłustego sosu, mleka, odpadów spożywczych lub skoncentrowanego detergentu.
Przeciążenie hydrauliczne pojawia się wtedy, gdy do oczyszczalni w krótkim czasie trafia zbyt dużo wody. Powodem może być jednoczesne wykonanie kilku prań, napełnianie i opróżnianie wanny, awaria instalacji albo przedostawanie się wód opadowych do systemu.
Zbyt mała liczba użytkowników w stosunku do wielkości urządzenia jest natomiast niedociążeniem. Taki stan również może destabilizować proces biologiczny, ale wymaga innej diagnozy niż klasyczne przeciążenie.
Resztki kuchenne – szybki wzrost obciążenia
Kuchnia jest jednym z głównych miejsc, z których do kanalizacji mogą trafiać substancje nieprzewidziane w normalnej eksploatacji oczyszczalni. Problemem są zupy, sosy, buliony, pozostałości mięsa i ryb, produkty mleczne, skrobia z ziemniaków, obierki, liście warzyw oraz fusy z kawy.
Zawarte w nich tłuszcze, białka i cukry zwiększają zapotrzebowanie na tlen. Resztki żywności mogą również szybko fermentować, prowadząc do zakwaszenia ścieków i powstawania intensywnego zapachu.
Szczególnie niekorzystne jest używanie rozdrabniacza odpadów w zlewie. Rozdrobnione resztki nie znikają, lecz trafiają do instalacji w formie drobnej zawiesiny. Zwiększają ilość osadu, mogą gromadzić się w zbiorniku i skracać okres pomiędzy kolejnymi przeglądami lub opróżnianiem osadnika.
Do odpływu nie należy wrzucać fusów z kawy ani odpadów spożywczych. Zalecenia dotyczące systemów przydomowych wskazują również na konieczność ograniczenia używania rozdrabniaczy, ponieważ zwiększają one ilość tłuszczów i części stałych trafiających do zbiornika.
Tłuszcze i oleje – bariera dla tlenu i bakterii
Oleje i tłuszcze należą do najbardziej problematycznych zanieczyszczeń. Do kanalizacji trafiają między innymi z patelni, garnków, naczyń po tłustych potrawach, mięsa, majonezu, masła, margaryny i smalcu.
Tłuszcz nie rozpuszcza się w wodzie tak łatwo, jak może się wydawać. Może osadzać się na ściankach rur, łączyć z innymi zanieczyszczeniami i przyczyniać się do powstawania zatorów. W zbiorniku tworzy warstwę pływającą, która utrudnia wymianę gazową i dostęp tlenu do ścieków.
Duży jednorazowy zrzut oleju może zaburzyć pracę urządzenia na wiele godzin lub dni. Zamiast wylewać tłuszcz do zlewu, należy pozostawić go do ostygnięcia, zebrać do osobnego pojemnika i przekazać zgodnie z lokalnymi zasadami gospodarowania odpadami.
Zalecenia dotyczące eksploatacji przydomowych systemów ściekowych jednoznacznie wskazują, by nie wylewać do odpływu olejów kuchennych i tłuszczów.
Detergenty i kosmetyki – konieczny umiar
Płyny do naczyń, proszki i kapsułki do prania, szampony, żele pod prysznic oraz środki do czyszczenia są częścią zwykłych ścieków bytowych. Prawidłowo dobrana oczyszczalnia powinna radzić sobie z ich typowymi, umiarkowanymi ilościami.
Problem pojawia się przy jednorazowym zrzucie dużej dawki preparatu, stosowaniu nadmiernej ilości produktu albo łączeniu kilku silnych środków czyszczących. Zawarte w nich surfaktanty i rozpuszczalniki mogą zwiększać ChZT, powodować pienienie oraz zmieniać warunki pracy mikroorganizmów.
Stopień biodegradacji surfaktantów i alkoholi alkoksylowanych zależy od ich konkretnej budowy chemicznej. Nie należy zatem zakładać, że wszystkie są całkowicie nierozkładalne. Wysokie stężenie nawet biodegradowalnego związku może jednak czasowo przeciążyć oczyszczalnię.
Szczególnej ostrożności wymagają kationowe środki dezynfekujące. Ich zadaniem jest niszczenie bakterii i grzybów, dlatego w większym stężeniu mogą oddziaływać również na mikroorganizmy odpowiedzialne za oczyszczanie ścieków.
Jakie odpady zakłócają proces biologiczny przydomowej oczyszczalni?
Do toalety i odpływów nie powinny trafiać przeterminowane leki, suplementy, lakiery do paznokci, rozpuszczalniki, farby, oleje silnikowe, pestycydy, paliwa ani skoncentrowane preparaty do udrażniania rur.
Niebezpieczne mogą być także duże ilości alkoholu, kosmetyków i środków dezynfekujących. Jednorazowy zrzut może gwałtownie zmienić pH ścieków, zwiększyć ChZT albo zahamować aktywność osadu czynnego.
Preparaty do udrażniania odpływów, takie jak Kret, powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z instrukcją producenta. Przy instalacji współpracującej z biologiczną oczyszczalnią bezpieczniejszym rozwiązaniem jest często mechaniczne usunięcie zatoru lub wezwanie specjalisty.
System oczyszczania nie jest koszem na odpady. Do kanalizacji nie należy wprowadzać leków, farb, rozpuszczalników, paliw, pestycydów ani dużych ilości toksycznych środków czyszczących, ponieważ mogą zaszkodzić mikroorganizmom i przedostać się do środowiska.
Mocz i kał – obciążenie przewidziane w projekcie
Mocz i kał są podstawowymi składnikami ścieków bytowych. Zawierają między innymi białka, tłuszcze, cukry, aminokwasy, mocznik, związki azotu i kwasy żółciowe.
W prawidłowo dobranej oczyszczalni nie stanowią nietypowego zagrożenia. Urządzenie powinno być zaprojektowane właśnie do oczyszczania ścieków powstających podczas normalnego użytkowania łazienki, toalety i kuchni.
Problemy mogą wystąpić, gdy rzeczywista liczba użytkowników jest znacznie większa od przyjętej w projekcie. Podobny efekt może wywołać intensywne korzystanie z domu przez gości, sezonowe zwiększenie obłożenia pensjonatu lub podłączenie kolejnego budynku bez sprawdzenia wydajności systemu.
Ścieki z działalności gospodarczej – inny profil zanieczyszczeń
Prowadzenie działalności w domu nie zawsze oznacza, że wszystkie powstające ścieki mogą być kierowane do przydomowej oczyszczalni.
Mała gastronomia, przetwórstwo mleka i mięsa, pralnia, zakład fryzjerski, warsztat mechaniczny czy pracownia wykorzystująca farby i rozpuszczalniki mogą wytwarzać ścieki o innym składzie niż typowe ścieki bytowe. Często zawierają one więcej tłuszczów, detergentów, białek, substancji chemicznych lub zawiesin.
Samo prowadzenie pensjonatu albo działalności gospodarczej nie przesądza jeszcze o niedopuszczalności zastosowania małej oczyszczalni. Decydujący jest charakter ścieków, rzeczywisty ładunek zanieczyszczeń, parametry urządzenia oraz lokalne wymagania formalne.
Ścieki technologiczne wymagają indywidualnej oceny i mogą wymagać oddzielnego podczyszczania albo innego systemu.
Orientacyjny wpływ wybranych substancji na pracę przydomowej oczyszczalni
Dane w tabeli pochodzą z materiału źródłowego i mają charakter poglądowy. Rzeczywisty wpływ danej substancji zależy od jej ilości i stężenia, składu produktu, wielkości oczyszczalni oraz aktualnej kondycji osadu czynnego. Nie należy wykorzystywać tabeli do obliczania BZT₅, ChZT, RLM ani doboru wielkości oczyszczalni.
| Substancja lub źródło | Charakter obciążenia | Możliwy wpływ na oczyszczalnię | Zalecenie dla użytkownika |
|---|---|---|---|
| Tłuszcze, oleje i tłuste sosy | Bardzo wysokie obciążenie organiczne | Mogą osadzać się w rurach, tworzyć warstwę pływającą, ograniczać dostęp tlenu i zaburzać pracę mikroorganizmów | Nie wylewać do zlewu. Po ostygnięciu zebrać do osobnego pojemnika i przekazać zgodnie z lokalnymi zasadami gospodarowania odpadami |
| Mleko, jogurt, zupy, buliony i sosy | Wysokie obciążenie organiczne | Mogą powodować fermentację, pienienie, zakwaszenie ścieków i powstawanie intensywnego zapachu | Większych ilości nie wylewać do kanalizacji. Resztki usuwać do odpowiednich odpadów |
| Mięso, jaja i inne resztki żywności | Wysokie obciążenie białkami, tłuszczami i łatwo fermentującą materią | Zwiększają zapotrzebowanie na tlen, ilość osadu oraz ryzyko powstawania kożucha i zapachu | Nie wrzucać do toalety ani zlewu. Przed myciem naczyń usuwać resztki jedzenia |
| Detergenty i środki czystości | Typowe obciążenie przy prawidłowym stosowaniu; wysokie przy dużym jednorazowym zrzucie | Nadmiar może powodować pienienie, zwiększać ChZT i czasowo destabilizować proces biologiczny | Stosować zgodnie z instrukcją producenta, bez zwiększania dawki „na zapas”. Pranie rozkładać w czasie |
| Środki dezynfekujące i preparaty zawierające dużo chloru | Wysokie ryzyko zahamowania procesów biologicznych | Mogą ograniczać aktywność lub niszczyć mikroorganizmy odpowiedzialne za oczyszczanie ścieków | Używać oszczędnie. Unikać jednorazowego wprowadzania dużych ilości do kanalizacji |
| Kosmetyki, balsamy i mleczka kosmetyczne | Typowe obciążenie przy codziennym użyciu; podwyższone przy dużym zrzucie | Duża ilość tłuszczów, emulgatorów i związków syntetycznych może powodować pienienie i utrudniać natlenianie | Nie opróżniać całych opakowań do umywalki lub toalety. Pozostałości przekazywać jako odpowiedni odpad |
| Leki, farby, rozpuszczalniki, paliwa, pestycydy i oleje techniczne | Substancje niewłaściwe dla ścieków bytowych | Mogą zahamować proces biologiczny, uszkodzić osad czynny i przedostać się do środowiska | Nie wprowadzać do kanalizacji. Przekazywać do apteki, PSZOK-u lub innego właściwego punktu zbiórki |
| Mocz i kał | Naturalne obciążenie bytowe przewidziane w projekcie | Przy prawidłowo dobranej oczyszczalni są normalnym składnikiem dopływających ścieków | Należy zachować liczbę użytkowników i obciążenie zgodne z doborem oraz dokumentacją urządzenia |
Jak rozpoznać przeciążenie oczyszczalni?
Jednym z pierwszych objawów przeciążenia jest intensywny zapach wydobywający się ze zbiornika, kominków wentylacyjnych lub miejsca odprowadzania oczyszczonych ścieków. Prawidłowo działająca instalacja może mieć charakterystyczny zapach, ale nie powinien on być stale silny i uciążliwy.
Niepokojącym sygnałem jest również utrzymująca się piana, zmiana koloru osadu, nadmierna ilość zawiesiny w odpływie, wolniejsze odprowadzanie ścieków albo częste alarmy sterownika. W systemach napowietrzanych warto zwrócić uwagę na pracę dmuchawy i dyfuzorów.
Pojedynczy objaw nie zawsze oznacza przeciążenie organiczne. Podobne symptomy mogą powodować awaria napowietrzania, niedrożny przewód, przeciążenie hydrauliczne, nieprawidłowe pH, niedociążenie albo brak regularnego serwisu. Dlatego przy powtarzającym się problemie potrzebna jest ocena całego układu.
Codzienne nawyki zamiast kosztownej naprawy
Najskuteczniejszą ochroną oczyszczalni jest ograniczanie zanieczyszczeń jeszcze przed ich wprowadzeniem do kanalizacji. Resztki jedzenia należy usuwać z talerzy do odpadów, a tłuste naczynia przed myciem wytrzeć papierem. Olej po smażeniu powinien trafić do osobnego pojemnika.
Detergenty warto dozować zgodnie z zaleceniami producenta, bez zwiększania ilości „na zapas”. Pranie najlepiej rozłożyć w czasie, zamiast wykonywać wiele cykli jeden po drugim. Pozwala to uniknąć nagłego dopływu dużej objętości wody i skoncentrowanych środków piorących.
Leki należy oddawać do wyznaczonych punktów lub aptek prowadzących zbiórkę. Farby, rozpuszczalniki, oleje techniczne i pozostałości chemii powinny być przekazywane jako odpowiednie odpady, a nie wylewane do zlewu lub toalety.
Warto również prowadzić regularny serwis zgodnie z dokumentacją producenta. Kontrola napowietrzania, ilości osadu, drożności przewodów i parametrów pracy pozwala wykryć nieprawidłowości, zanim doprowadzą do poważnej awarii.
Kiedy potrzebna jest pomoc serwisu?
Z serwisem należy skontaktować się, gdy intensywny zapach utrzymuje się przez kilka dni, w odpływie pojawia się widoczna zawiesina, urządzenie sygnalizuje awarię albo do oczyszczalni przypadkowo trafiła większa ilość oleju, środka dezynfekującego, rozpuszczalnika lub innej substancji chemicznej.
Samodzielne dodawanie dużych dawek preparatów bakteryjnych nie zawsze rozwiązuje problem. Najpierw trzeba ustalić jego przyczynę, sprawdzić warunki tlenowe, ilość osadu i działanie urządzeń technicznych. Dopiero na tej podstawie można zdecydować, czy konieczne jest wypompowanie części zawartości, ponowne zaszczepienie osadu czy naprawa instalacji.
Przydomowa oczyszczalnia jest przygotowana do ścieków bytowych, ale nie do dowolnych odpadów. Im mniej tłuszczu, żywności i agresywnej chemii trafia do odpływu, tym stabilniej pracują mikroorganizmy i tym mniejsze jest ryzyko zapachów, zatorów oraz kosztownych napraw.
źródło i zdjęcia: Eko House Technologie Ekologiczne
