Jaki powinien być projekt domu energooszczędnego?

Print image
Copy link image
time image Artykuł na: 9-16 minut
Jaki powinien być projekt domu energooszczędnego?

Oszczędne budowanie trzeba zacząć od podstawy, czyli projektu uwzględniającego najbardziej uzasadnione technicznie i ekonomicznie rozwiązania.

Projekt z katalogu czy indywidualny?

Najbardziej popularne są projekty katalogowe, tzw. gotowe, ich ceny zaczynają się poniżej 2 tys. zł. Pracownie architektoniczne oferują ich tysiące, podzielone na przeróżne kategorie, wielkość, liczbę kondygnacji, obecność garażu, kształt dachu i bryłę domu. Wybór jest przeogromny, jednak znalezienie domu prawdziwie energooszczędnego nie jest proste. Zanim się na takowy zdecydujemy, przeanalizujmy wszystkie jego parametry, sprawdźmy czy rzeczywiście ma cechy sprzyjające energooszczędności (które opisujemy poniżej), okazać się bowiem może, że taki dom energooszczędny jest tylko z nazwy, bo projekty z taką etykietą lepiej przyciągają klientów.

Nieco łatwiej zlecić wykonanie takiego projektu na indywidualne zamówienie - niestety, to kosztuje więcej, bo renomowane pracownie liczą sobie 100-200 zł/m2 domu. Tu jednak również nie należy liczyć na przypadek. W indywidualny projekt warto zainwestować pod warunkiem, że projektant ma doświadczenie w takim budownictwie i z rozsądkiem stosuje oferowane przez rynek rozwiązania.

Musimy jednak zdawać sobie sprawę, że projekt indywidualny - choć droższy - w dużo większym stopniu umożliwia dopasowanie budynku idealnie do potrzeb przyszłych mieszkańców, specyfiki posesji (wąskiego kształtu, spadku terenu) oraz wymogów NFOŚiGW, jeśli planujemy ubiegać się o dotację.

Gdzie zaplanować dom na działce?

Każdy dom powinno się dopasować do działki. I nie ogranicza się to do zachowania minimalnych dopuszczalnych odległości od jej granic.

Przyjęło się, że energooszczędne projektowanie to umieszczenie domu na osi północ-południe - wjazd powinien być więc od północy a ogród od południa. Takie usytuowanie wynika z faktu, że w naszym klimacie praktycznie tylko okna na południowej elewacji są w stanie dać w ciągu sezonu grzewczego więcej zysków ciepła niż strat.

Wyraźne odchylenie (ponad 45°) na wschód lub zachód, a tym bardziej umieszczenie okien od północy powoduje, że w ogólnym bilansie nawet najlepsze okna będą źródłem strat a nie zysków ciepła. Dlatego w budynkach energooszczędnych unika się okien od strony północnej i umieszcza duże przeszklenia na południowej elewacji. Jednak i w tej kwestii trzeba zachować zdrowy rozsądek, bo otwarcie domu na południe wcale nie oznacza, że im więcej okien tam zaplanujemy, tym lepiej.

Drzewa liściaste w sezonie jesinno-zimowym. Drzewa liściaste są osłoną przeciwsłoneczną tylko w sezonie wiosenno-letnim.
Drzewa liściaste są osłoną przeciwsłoneczną tylko w sezonie wiosenno-letnim. I tak powinno być od strony południowej.

Nieprzemyślane, zbyt duże przeszklenia latem staną się przyczyną przegrzewania się salonu, w którym konieczne będzie zamontowanie nie tylko osłon przeciwsłonecznych, ale i klimatyzacji. Dla zminimalizowania strat przez ścianę zorientowaną na północ można też osłonić od tej strony budynek garażem czy nawet - jeśli sprzyja temu ukształtowanie terenu - częściowo zagłębić go w gruncie.

Nienajlepszym pomysłem jest poza tym taras wzdłuż południowej elewacji. W słoneczne letnie dni będzie tam tak gorąco, że nie da się na nim odpoczywać. W naszych warunkach klimatycznych najkorzystniej jest zaplanować go wzdłuż elewacji wschodniej - węższym bokiem zwrócony na południe, od północy osłonięty.

Projektant przygotowujący koncepcję budynku musi również uwzględnić rzeźbę terenu, obiekty zacieniające działkę (sąsiednie budynki, drzewa) i dominujący kierunek wiatrów. Ponadto powinien zagospodarować teren wokół domu - dobre projektowanie to także dostosowane do naszych potrzeb i warunków terenowych ukształtowanie otoczenia domu. Decyzje muszą być przemyślane, bo np. od strony południowej warto zasadzić przed domem drzewa liściaste, aby latem dawały cień, a zimą nie ograniczały dostępu słońca. Z kolei rośliny iglaste (lub inne zimozielone) dobrze jest posadzić od północy oraz od strony najczęstszych wiatrów (zwykle zachodu), by dawały osłonę w zimie.

Pagórkowaty teren to wyzwanie dla architekta. Jednak wykorzystując wiedzę o ruchu ciepłych i zimnych mas powietrza, można uzyskać spore oszczędności ciepła do ogrzewania.
Pagórkowaty teren to wyzwanie dla architekta. Jednak wykorzystując wiedzę o ruchu ciepłych i zimnych mas powietrza, można uzyskać spore oszczędności ciepła do ogrzewania.
Kępa drzew jest skuteczną ochroną przed wiatrem. Jeśli osłabimy jego działanie temperatura w pobliżu budynków wzrośnie.
Kępa drzew jest skuteczną ochroną przed wiatrem. Jeśli osłabimy jego działanie temperatura w pobliżu budynków wzrośnie.

Jeśli planujemy pompę ciepła to warto wiedzieć, że nie wolno nad zakopanym w ziemi kolektorem poziomym źródła dolnego utwardzać terenu (np. kostką brukową), za to korzystne jest ułożenie nad nim drenażu rozsączającego przydomowej oczyszczalni ścieków.

Aspektów do rozważenia jest wiele, cały czas musimy jednak pamiętać, że energooszczędność to nie jedyne kryterium przy projektowaniu domu. Równie ważny jest komfort mieszkania w domu, będącym spełnieniem marzeń i funkcjonalnie dopasowanym do potrzeb mieszkańców. Bo kiedy, jak nie przy jego projektowaniu zagwarantować sobie miejsce na ulubione hobby, pokój do pracy, odpowiednio dużą przestrzeń do zabawy dla dzieci, pojemną spiżarnię, pralnię, garaż i wiele innych udogodnień.

Własny dom ma być przede wszystkim nasz, wygodny i ciepły, a jeśli przy tym będzie zużywać umiarkowane ilości energii - tym lepiej. Bowiem po pierwszej euforii po przeprowadzce do nowego domu zaczyna się codzienność i płacenie rachunków. Im niższych, tym lepiej. Grunt to zachować rozsądek, podejmując każdą decyzję.

Jak zaprojektować bryłę budynku?

Bryła energooszczędnego budynku powinna być zwarta i prosta, bez wykuszy i balkonów. Powierzchnia przegród w stosunku do objętości (kubatury) budynku ma być jak najmniejsza. Wartość tę określa współczynnik kształtu A/V. Mniejsza powierzchnia przegród to również mniej uciekającego ciepła.

Poza tym trzeba pamiętać, że pod względem energetycznym liczy się nie cała, lecz jedynie ogrzewana objętość (kubatura) domu. Budynek może mieć np. nieogrzewany strych albo dostawiony z boku nieogrzewany garaż. O ile oddzielono je przegrodami o dobrej termoizolacyjności, to całkowita kubatura rośnie, ale straty ciepła nie. Co więcej, takie nieogrzewane pomieszczenia są strefą buforową, zmniejszającą straty energii. Ruch i wymiana ciepła jest mniej intensywna niż przy ścianach zewnętrznych (nie ma np. wychładzającego działania wiatru).

Dom piętrowy Dom z poddaszem użytkowym
Dom piętrowy (a) ma większą powierzchnię przegród zewnętrznych, niż jego odpowiednik z poddaszem użytkowym (b). Jednak uwzględniając możliwości wykorzystania pomieszczeń oraz stosunek powierzchni przegród do kubatury, to budynek piętrowy ma przewagę.

Jaki więc dom wybrać - parterowy, piętrowy czy z użytkowym poddaszem? Przede wszystkim nasz wybór może być ograniczony przez zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP), nie zezwalającego na budynki piętrowe, za to wymuszającego duży, ok. 40° spadek dachu, co uprzywilejowuje poddasza użytkowe. Jednak taki dom, chociaż ma zwarta bryłę, wcale nie musi być najbardziej korzystny energetycznie. Pomieszczenia ze skosami są mniej ustawne niż te o pełnej wysokości, aby były równie wygodne powinny być większe. Dlatego bardzo korzystnie wypada dom z pełnym piętrem i nieogrzewanym strychem.

Najbardziej ekonomiczny będzie dom wybudowany na planie kwadratu lub niezbyt wydłużonego prostokąta, z prostym, dwuspadowym lub najlepiej jednospadowym dachem, bez wykuszy i lukarn. Taki dom będzie też tańszy w budowie, a wykonawcy będą mieli mniej okazji, by popełnić błędy również w układaniu ocieplenia.

Domy energooszczędne rzadko mają piwnice. Utworzenie izolacji przeciwwodnej podpiwniczenia jest kosztowne, a w przypadku wysokiego poziomu wód gruntowych - trudne do wykonania. Kotłownię, spiżarnię czy pomieszczenia gospodarcze planuje się na ogół na parterze.

Budowę piwnicy lub zagłębionego garażu warto jednak rozważać, gdy działka jest bardzo mała lub wąska, lub gdy ukształtowanie terenu zmusza nas do wykonania wysokiego fundamentu.

Jak rozlokować pomieszczenia?

Projekt z prostą bryłą budynku
Pierwsze kryterium wyboru projektu to zwarta i prosta bryła budynku. Najlepiej - ze względu na straty ciepła - wszystkie pomieszczenia gospodarcze zgrupować i ulokować przy północnej elewacji oraz nie umieszczać w nich okien.

W przypadku domów energooszczędnych obowiązuje strefowy układ pomieszczeń, czyli rozplanowanie ich według kilku zasad:

  • pomieszczenia, w których wymagamy takiej samej temperatury grupujemy razem, np. łazienki obok siebie albo jedna nad drugą;
  • przepływ ciepła pomiędzy sąsiednimi pomieszczeniami jest nieunikniony, dlatego szeregujemy je od najzimniejszego do najcieplejszego - np. garaż (nawet nieogrzewany), pomieszczenia gospodarcze (ok. +15°C), pokoje mieszkalne (20-22°C).

Taka lokalizacja ogranicza straty ciepła, a ponadto grupowanie pomieszczeń o zbliżonych funkcjach ułatwia projektowanie w nich instalacji (wodno-kanalizacyjnej, wentylacyjnej).

Czasem znaczne oszczędności energii można osiągnąć wydzielając niektóre pomieszczenia jako strefę cieplną, odizolowaną od reszty budynku. To np. pokoje na poddaszu, przeznaczone dla przyjeżdżających tylko na weekendy gości. Strop nad parterem musi być wtedy izolowany cieplnie, a schody na poddasze wydzielone i np. prowadzące wprost z przedsionka. Gdy z tych pokoi nikt nie korzysta, można w nich obniżyć temperaturę o kilka stopni.

Joanna Dąbrowska
fot. Istock

Zdaniem naszych Czytelników

time image

10 Maj 2017, 21:23

11 godzin temu, Budujemy Dom - porady budowlane i instalacyjne napisał: Wersję ze ścianą zewnętrzną bez izolacji oraz dobudowana oranżeria też niekiedy praktykowano. Jednak z naszej strefy klimatycznej brak dostatecznych danych na temat skuteczności tego rozwiązania. Mnie ...

time image

10 Maj 2017, 17:10

7 godzin temu, Budujemy Dom - porady budowlane i instalacyjne napisał:  Ta ściana ma być ścianą wewnętrzną, nie zewnętrzną! no to chyba oczywiste...jak widać nie dla wszystkich  

time image

10 Maj 2017, 10:37

Ja mam taką ścianę nośną naprzeciw dużego okna tarasowego (2,6x3,2). Problem w tym, że zimą słońce sięga może 1/3-1/2 jej wysokości, mimo, że ściana stoi 3,8 m od okna. Okno musiałoby być wyższe, co wymusza wyższą wysokości kondygnacji, a to przekłada się na większa ...

Chyba mowa tu o różnych ścianach, stąd kłopot z porozumieniem. Ta ściana ma być ścianą wewnętrzną, nie zewnętrzną! Czyli duże przeszklenie na nasłonecznionej elewacji, słońce przez nie pada na masywną ścianę wewnętrzną (stąd najlepiej, żeby była to po prostu ściana ...

14 minut temu, zenek napisał: wydaje mi się że rzeczywiście można założyć pewne sytuacje, kiedy taki bufor można wykorzystać - np. Oranżerię lub przeszklenie od południa balkonów z ciemną powierzchnią ścian (jak wyżej np. z klinkieru) i dzięki tem podniesienie ...

time image

10 Maj 2017, 08:51

14 minut temu, Budujemy Dom - budownictwo i wnętrza napisał: Oczywiście zyski ciepła  ze ściany z ciemnego klinkieru (lub tak wykończonej) nagrzanej przez słońce wpadające przez duże przeszklenia nie będą ogromne, ale straty ciepła przez taką ścianę nie będą ...

Dnia ‎2017‎-‎04‎-‎14 o 23:23, zenek napisał: No tak  - ale to intensywne (? w Polsce?) słońce świeci parę godzin dziennie (i to nie w każdy dzień) - a zimno, czy mróz jest przez kilkanaście. To czego "odda" ciężka ściana więcej??? Zimna czy ciepła- ...

time image

14 Kwi 2017, 21:23

13 godzin temu, Budujemy Dom - budownictwo i wnętrza napisał: Akumulacyjność ciężkiej ściany odnosi się do pory zimowej i intensywnego słońca. Latem okna powinny zasłaniać drzewa i rolety. No tak  - ale to intensywne (? w Polsce?) słońce świeci parę ...

Zamieszczony w artykule projekt, to tylko przykład pokazujący w jaki sposób rozplanowywać pomieszczenia gospodarcze. Jak wiadomo gotowych projektów energooszczędnych spełniających wszystkie kryteria nie ma za wiele. Kominek na ścianie zewnętrznej faktycznie nie jest ...

time image

13 Kwi 2017, 20:35

W pokrewnym artykule ta sama autorka pisze: "Akumulacja. To, że w pomieszczeniu będziemy mieć jakiś zysk ciepła słonecznego, nie znaczy jeszcze, że zostanie on efektywnie wykorzystany. Zimą słońce świeci intensywnie tylko w środku dnia (10.00-14.00). Wtedy ciepła możemy ...

time image

Gość sceptyk poznawczy

13 Kwi 2017, 15:53

załączony rysunek rozkładu domu jest nieporozumieniem sprzecznym z tezą artykułu. 1. kominek na płd. ścianie winien być najbliżej kotłowni, bo gdzieś trzeba przechowywać drewno. 2. brak okien na ścianie płd. pozbawia dom zysku energetycznego. 3. Kuchnia od zach. to męka w ...

Wiecej na Forum BudujemyDom.pl
Pokaż wszystkie komentarze

Dodaj komentarz

time image
time image
Warto wiedzieć dodatkowo:
Zobacz inne artykuły
Program Czyste Powietrze - odpowiada zastępca Prezesa Zarządu NFOŚiGW
Program Czyste Powietrze - odpowiada zastępca Prezesa Zarządu NFOŚiGW
Zadaj pytanie ekspertowi Masz wątpliwości lub dodatkowe pytania? Napisz do nas!
expert image
Akceptowane formaty plików: 'jpg', 'jpeg', 'gif', 'bmp', 'png'. Dodawanie wielu plików - wciśnij CTRL.
Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Administrator danych osobowych: AVT-Korporacja sp. z o.o. z siedzibą: ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa. Cel przetwarzania danych: udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie. Okres przetwarzania danych: Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania – czyli w tym konkretnym przypadku, do czasu udzielenia odpowiedzi. Masz prawo do: dostępu do Twoich danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych lub ich przenoszenia. Możesz: odwołać zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych, zażądać, by Twoje wszystkie dane zostały usunięte. Podstawy prawne: art. 5, 6, 12, 13 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO). Czytaj więcej
Dodano plik do wysłania
Poradnik
Cenisz nasze porady? Możesz otrzymywać najnowsze w każdy czwartek!
Budujemy Dom
9,95 zł tylko teraz!
Teraz za darmo!
Od teraz, dla wszystkich! Wystarczy, że się zalogujesz. A otrzymasz dostęp do wszystkich artykułów z papierowego BudujemyDom! Całkowiecie za darmo!
Dom Energooszczędny Vademecum 2018

Dom Energooszczędny Vademecum

Jak zbudować dom energooszczędny

ABC Budowania 2018

ABC Budowania

To, co koniecznie musisz wiedzieć, żeby Twój pierwszy dom był dla Ciebie, a nie dla wroga

Wnętrza 2019

Wnętrza

Nowoczesne, stylowe, piękne wnętrza - zasady, porady, inspiracje

Czas na Wnętrze kwiecień 2019

Czas na Wnętrze

Od inspiracji do realizacji

Twój Dom Twój Styl 2018

Twój Dom Twój Styl

Poradnik shoppingowy

Budujemy Dom kwiecień 2019

Budujemy Dom

Dla budujących dom i wykonawców

Dom Polski 2019

Dom Polski

Jak zbudować dom tańszy niż mieszkanie

Nowoczesne Instalacje 2019

Nowoczesne Instalacje

Jak zbudować dom energooszczędny