Jak zrobić ławy fundamentowe i kiedy możliwe jest płytsze posadowienie domu?

Jeżeli projekt domu powstaje indywidualnie, architekt i konstruktor powinni uwzględnić w dokumentacji wyniki badań, dopasowując głębokość posadowienia, wymiary fundamentów i ewentualne zbrojenie do konkretnych warunków gruntowo-wodnych.

Jak określić położenie wykopów?

Paliki wbijane przez geodetę w narożnikach budynku nie mogą pozostać w miejscu na czas robót ziemnych, dlatego zastępuje się je tzw. ławami sznurowymi (drutowymi), montowanymi poza obrysem przyszłego wykopu. Na wbitych w grunt słupkach mocuje się poziomo deski, które wyznaczają przebieg zewnętrznych i wewnętrznych ścian nośnych, a nad nimi rozciąga się sznury, przenoszące osie budynku z punktów geodezyjnych. Linie sznura zaznacza się na deskach nacięciami i gwoździami lub wkrętaqmi, aby po zdjęciu sznurów pozostały trwałe punkty odniesienia. Jednak w trakcie robót ziemnych trzeba stale kontrolować, czy ławy sznurowe nie uległy przemieszczeniu - w takiej sytuacji trzeba ponownie wyznaczać obrys budynku. W przypadku ław fundamentowych wykopy wykonuje się zwykle nieco szerzej, niż wskazuje sam obrys ścian, a jeżeli wymagane okazuje się pogrubienia ścian fundamentowych, korektę prowadzi się do środka budynku, tak aby nie zmienić jego zewnętrznego obrysu i odległości od granic działki.

W jaki sposób wykonuje się wykopy pod fundament?

To, jak będą wyglądały takie wykopy, zależy od rodzaju gruntu, głębokości przemarzania, planowanej głębokości posadowienia oraz wybranego typu fundamentu. Przy ławach wylewanych bezpośrednio w gruncie przygotowuje się wąskie rowy o wymaganej szerokości i głębokości wzdłuż ścian zewnętrznych i wewnętrznych, które można wykopać małą koparką do wykopów wąskoprzestrzennych. Pozostawienie warstwy humusu poza zewnętrznym obrębem budynku ogranicza ryzyko obsypywania się krawędzi rowów. Gdy fundament ma być oparty na ławach formowanych w deskowaniu, częściej używa się koparko-ładowarki do usunięcia wierzchniej warstwy ziemi i wydrążenia głębszego wykopu, a ostatnie kilkadziesiąt centymetrów pod ławy wybiera się szczególnie starannie, dbając o równy poziom dna. Ziemi z wykopów nie powinno się usypywać tuż przy krawędzi, aby nie powodować osuwania ścian wykopu, a sam wykop wokół budynku warto poszerzyć o minimum kilkadziesiąt centymetrów, co ułatwi późniejszy montaż deskowania, izolacji i ewentualnie drenażu.

Sposób wykonania typowego fundamentu - schemat

Przed rozpoczęciem betonowania trzeba ponownie skontrolować wymiary, przekątne oraz kąty w narożnikach, a także poziom dna wykopów. Ułatwia to przeniesienie osi z ław sznurowych za pomocą sznurów i pionu na dno wykopu, tak aby punkty przecięcia sznurów pokrywały się z projektowanymi narożnikami ścian fundamentowych. Dokładność w tym momencie ma wpływ nie tylko na prawidłowe posadowienie domu, lecz także na późniejsze murowanie ścian nośnych, układanie stropów i montaż więźby dachowej.

Jak wykonać ławy fundamentowe?

Najczęściej spotykanym rozwiązaniem w budownictwie jednorodzinnym są żelbetowe ławy fundamentowe, czyli poziome belki, na których opiera się ściany nośne zewnętrzne oraz część ścian wewnętrznych. Parametry ław, a więc ich szerokość, wysokość, klasa betonu, rodzaj i ilość stali zbrojeniowej, a także dokładną głębokość posadowienia, określa konstruktor, biorąc pod uwagę wyniki badań gruntu, lokalny klimat, poziom wód gruntowych oraz przewidywane obciążenia z konstrukcji domu i dachu.

Ławy fundamentowe to poziome belki z betonu zbrojonego, na których opiera się cała konstrukcja budynku. Ich głębokość i szerokość oraz rodzaj betonu i stali określa konstruktor, fot. T. Rybarczyk

W praktyce ławy wykonuje się zazwyczaj z betonu odpowiedniej klasy, zbrojonego prętami podłużnymi połączonymi strzemionami, a ich przekrój ma najczęściej kształt prostokąta o wysokości kilkudziesięciu centymetrów i szerokości dostosowanej do rozstawu i grubości ścian. Popularność tego rozwiązania wynika z dobrej znajomości technologii przez wykonawców oraz z reguły niższych kosztów w porównaniu z płytą fundamentową. Trzeba jednak pamiętać, że ławy obciążają grunt liniowo i w trudnych warunkach gruntowych mogą okazać się mniej bezpieczne lub wymagać kosztownego wzmocnienia.

Czy da się zaoszczędzić planując fundamenty?

Tak, wielu przypadkach możliwe jest np. płytsze posadowienie, nawet około 0,5 m poniżej poziomu terenu, zamiast schodzenia poniżej głębokości przemarzania, pod warunkiem że grunt nie jest wysadzinowy lub zostanie odpowiednio zabezpieczony. Po usunięciu humusu wykonuje się wówczas płytkie wykopy, zabezpiecza ich krawędzie wypoziomowanymi deskami, a wewnątrz układa rozcięty rękaw z folii budowlanej, który oddziela beton od gruntu i zapobiega odciąganiu wody zarobowej, co ma znaczenie dla jakości wiązania betonu. Tak przygotowany wykop pozwala ułożyć zbrojenie i zabetonować ławę, nie zwiększając niepotrzebnie objętości betonu. Podobnie warto zweryfikować szerokość i wysokość fundamentów z projektem, bo w przypadku niewielkich budynków często wystarczają smuklejsze przekroje niż te przyjmowane na zapas w katalogowych rozwiązaniach - o ile potwierdzi to konstruktor.

Jakie są kolejne kroki przy wykonywaniu ław fundamentowych?

Proces wykonywania ław fundamentowych można uporządkować w kilka następujących po sobie etapów. Najpierw geodeta precyzyjnie wyznacza charakterystyczne punkty obrysu fundamentów, a następnie na ich podstawie powstają ławy sznurowe, które przenoszą w teren rzut przyszłych ścian. Po wyznaczeniu zarysu przystępuje się do ręcznego wybierania gruntu na szerokość planowanych ław, przy czym w gruntach niespoistych konieczne może być poszerzenie wykopu, aby zmieścić pełne deskowanie. Wykopy najlepiej wykonywać bezpośrednio przed betonowaniem, tak aby uniknąć rozmycia ścian przez deszcz czy osypania się gruntu, a dno wyrównuje się podsypką z kruszywa lub warstwą chudego betonu. Następnie montuje się szalunek, stabilizując go rozpórkami, ewentualnie wyścieła folią, układa zbrojenie na podkładkach dystansowych i wypełnia deskowanie betonem o odpowiedniej klasie, dokładnie go zagęszczając i wyrównując powierzchnię ław. Po zabetonowaniu ławy fundamentowe wymagają pielęgnacji - przez przynajmniej tydzień trzeba utrzymywać beton w stanie wilgotnym, aby ograniczyć skurcz i zapewnić właściwe dojrzewanie.