Polacy szykują się na najgorsze? Coraz więcej osób myśli o schronie

Temat przydomowych schronów poruszany jest coraz częściej przez inwestorów budujących dom lub planujących jego modernizację. Nie bez znaczenia są sytuacja geopolityczna, rosnąca świadomość zagrożeń oraz przepisy wprowadzone wraz z ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej, obowiązującą od 2025 roku. To właśnie one po raz pierwszy uporządkowały kwestie związane z budowlami ochronnymi, wprowadzając definicje schronów, ukryć i miejsc doraźnego schronienia oraz określając wymagania techniczne dla takich obiektów. Nowe przepisy nie wprowadziły obowiązku budowy schronów przy domach jednorodzinnych, ale uporządkowały zasady projektowania, budowy i użytkowania takich obiektów. Dla inwestorów najważniejszą zmianą jest większa przejrzystość. Wreszcie wiadomo, jakie wymagania techniczne musi spełniać schron, jakie ukrycie oraz jakie procedury należy przejść przed rozpoczęciem inwestycji. Uporządkowano również kwestie związane z lokalizacją, wyposażeniem i użytkowaniem budowli ochronnych. Nie oznacza to jednak, że każdy właściciel domu powinien już planować budowę żelbetowego bunkra. Wręcz przeciwnie. 

Czy można mieć swój schron?

Największym błędem jest rozpoczynanie inwestycji od przeglądania katalogów producentów schronów. Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie możliwości własnej działki. Znaczenie mają m.in. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, warunki gruntowo-wodne, przebieg instalacji podziemnych oraz istniejąca zabudowa. To właśnie poziom wód gruntowych czy rodzaj gruntu często decydują o tym, czy budowa podziemnego schronu będzie technicznie możliwa i ekonomicznie uzasadniona. Dopiero po takiej analizie warto zastanowić się nad wyborem konkretnego rozwiązania i zlecić wykonanie projektu.

Czym jest schron?

Schron jest budowlą ochronną hermetyczną. Oprócz ochrony przed skutkami wybuchów czy odłamkami ma zapewniać również ochronę przed skażeniami. W praktyce oznacza to konieczność zastosowania specjalistycznych rozwiązań konstrukcyjnych. W takim obiekcie stosuje się m.in. szczelne drzwi ochronne, systemy filtrowentylacji oczyszczające powietrze z zanieczyszczeń, niezależne źródła zasilania, zapasy wody oraz rozwiązania umożliwiające bezpieczne przebywanie wewnątrz przez dłuższy czas.

Polski rynek schronów - jakie są rodzaje schronów i ile kosztują?

Polski rynek schronów i ukryć dopiero się porządkuje, ale wybór jest już znacznie większy niż jeszcze kilka lat temu. Inwestorzy mogą dziś wybierać między adaptacją istniejącej części podziemnej domu, gotowymi modułami prefabrykowanymi, schronami żelbetowymi oraz obiektami projektowanymi indywidualnie. W ofercie znajdziemy ukrycia w postaci gotowych obiektów prefabrykowanych, przeznaczone do posadowienia w wykopie. W tej kategorii mieszczą się zarówno stalowe kapsuły, jak i konstrukcje wykonywane z HDPE, czyli polietylenu wysokiej gęstości. Producenci podkreślają zalety poszczególnych technologii - od odporności na korozję i wilgoć po szybki montaż - jednak dla inwestora najważniejsze pozostają parametry ochronne oraz zgodność rozwiązania z wymaganiami technicznymi. Zaletą konstrukcji prefabrykowanych jest krótki czas realizacji i przewidywalny zakres dostawy, ograniczeniem natomiast pozostają ograniczona powierzchnia oraz konieczność wykonania robót ziemnych. Ceny takich schronów najczęściej mieszczą się w przedziale od 80 000 do 200 000 zł. 

Ten sam prefabrykowany moduł może zapewniać różny poziom ochrony w zależności od głębokości posadowienia, grubości przykrycia gruntem oraz warunków geotechnicznych. Ostateczne parametry ochronne schronów określają obliczenia projektowe i dokumentacja techniczna, fot. shelters.pl

Kolejny segment tworzą prefabrykowane ukrycia i schrony żelbetowe. Oferują je firmy specjalizujące się w prefabrykacji betonu i konstrukcjach ochronnych. To rozwiązania cięższe, droższe i bardziej wymagające logistycznie, ale jednocześnie bliższe klasycznemu rozumieniu schronu. W ofertach pojawiają się elementy takie jak drzwi ochronne, włazy, systemy filtrowentylacji, wyposażenie sanitarne oraz magazyny wody i energii. Tego typu schron najłatwiej uwzględnić na etapie budowy nowego domu. W zależności od wielkości i wyposażenia betonowego schronu trzeba liczyć się z wydatkiem rzędu 200 000-350 000 zł.

Gotowy schron (moduł żelbetowy) przeznaczony do montażu pod powierzchnią terenu. W zależności od konfiguracji może być wyposażony m.in. w drzwi ochronne, system filtrowentylacji, instalacje sanitarne oraz awaryjne źródła zasilania, fot. GAI

Najwyższą półkę ceną stanowią schrony projektowane indywidualnie. Mogą być częścią nowego domu, niezależnym obiektem podziemnym albo rozbudowaną przestrzenią z sanitariatem, magazynem, filtrowentylacją, zasilaniem awaryjnym i systemami łączności. To rozwiązanie dla inwestorów oczekujących najwyższego poziomu ochrony i gotowych potraktować schron jako osobną inwestycję budowlaną. W praktyce koszty budowy takiego schronu rozpoczynają się od około 350 000 zł i mogą przekraczać nawet 700 000 zł.

Czy można dostać dofinansowanie do budowy schronu?

Obecnie nie funkcjonuje ogólnopolski program dopłat do budowy prywatnych schronów przy domach jednorodzinnych. Oznacza to, że koszty budowy, wyposażenia i późniejszego utrzymania obiektu ponosi inwestor. W praktyce decyzję o budowie schronu lub ukrycia należy traktować podobnie jak każdą inną inwestycję zwiększającą bezpieczeństwo i wartość nieruchomości.

Najważniejsze parametry ochronne schronu

Należy mieć na uwadze, że sama nazwa „schron” w ofercie handlowej nie przesądza jeszcze o poziomie ochrony. Przed wyborem konkretnego rozwiązania warto sprawdzić, czy mamy do czynienia ze schronem, ukryciem czy jedynie podziemnym pomieszczeniem awaryjnym. Pamiętając przy tym, że nawet w ramach poszczególnych grup występują jeszcze bardo zróżnicowane poziomy ochrony - ukrycia od U-1 do U-3 oraz schrony od S-1 do S-3. Przede wszystkim trzeba więc dokładnie ustalić z czym mamy do czynienia. Kluczowe znaczenie mają odporność konstrukcji, szczelność, system wentylacji lub filtrowentylacji, zabezpieczenie przed wodą gruntową, możliwość ewakuacji oraz zakres dokumentacji technicznej dostarczanej przez producenta.

System filtrowentylacji to podstawowy element wyposażenia schronu. Umożliwia ochronę przed skażeniami i odróżnia schron od niehermetycznego ukrycia, fot. E. Rosłaniec

Szczegółowe wymagania odnośnie odporności na poszczególne czynniki - od wstrząsów, przez zagruzowanie po przebicie ścian przez odłamki amunicji i ostrzał z broni małokalibrowej - zawiera Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne (Dz.U. 2025 poz. 235). Dopuszcza się stosowanie bardzo różnych rozwiązań i materiałów oraz uwzględnia się takie czynniki jak grubość pokrywającego schron (lub inną budowlę ochronną) ziemi. W praktyce oznacza to, że ten sam prefabrykowany obiekt może, w zależności od sposobu posadowienia, rodzaju gruntu czy grubości warstwy ziemi, zapewniać różny poziom ochrony. Ostateczna ocena wymaga wykonania odpowiednich obliczeń projektowych i przygotowania dokumentacji technicznej.

Budowa schronu - potrzebne pozwolenie czy zgłoszenie?

Wybór schronu i oszacowanie kosztów to jednak dopiero pierwszy krok. Niezależnie od wybranego rozwiązania inwestor musi uwzględnić również kwestie formalne związane z realizacją takiej inwestycji. Nowe przepisy uporządkowały procedury związane z budową budowli ochronnych, ale nie oznacza to pełnej dowolności. Konieczne jest przygotowanie odpowiedniej dokumentacji technicznej oraz spełnienie wymagań wynikających z przepisów budowlanych. Budowa schronu nie jest więc już przedsięwzięciem dostępnym wyłącznie dla instytucji publicznych czy dużych inwestorów, ale nadal pozostaje inwestycją budowlaną wymagającą przygotowania i fachowego nadzoru. Prawo budowlane dopuszcza w niektórych przypadkach realizację przydomowych budowli ochronnych na podstawie zgłoszenia (art. 29 ust. 2a). Nie oznacza to jednak, że uproszczona procedura będzie możliwa w każdym przypadku. Ograniczenia dotyczą m.in. rodzaju inwestycji oraz jej lokalizacji. Znacznie bardziej skomplikowana staje się adaptacja istniejącej piwnicy, jeżeli wymaga ingerencji w elementy konstrukcyjne budynku. W takich sytuacjach często konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę oraz opracowanie pełnej dokumentacji projektowej. Dlatego przed rozpoczęciem inwestycji warto skonsultować planowane rozwiązanie z projektantem.

Czy warto zainwestować w schron?

Choć temat schronów budzi emocje, nowe przepisy skłaniają raczej do racjonalnego planowania niż do kosztownych inwestycji podejmowanych pod wpływem chwili. Dla większości właścicieli domów jednorodzinnych najbardziej rozsądnym rozwiązaniem będzie dobrze zaprojektowane ukrycie lub odpowiednio przygotowana część podziemna budynku. Schron, nawet najniższej kategorii S-1, pozostaje rozwiązaniem specjalistycznym, wymagającym większych nakładów finansowych i technicznych. Budowa budowli ochronnej powinna być więc przede wszystkim świadomą decyzją inwestycyjną. Im wcześniej zostanie uwzględniona w projekcie domu, tym łatwiej i taniej będzie ją zrealizować. W wielu przypadkach nie chodzi bowiem o stworzenie kosztownego bunkra, lecz o zapewnienie rodzinie miejsca, które w sytuacji kryzysowej zwiększy jej bezpieczeństwo. 

Autor: Emilia Rosłaniec