17-22 minuty 
Ogniwa fotowoltaiczne 
+48 22 307 40 33 
Poniżej zebraliśmy wszystkie obowiązki i skutki finansowe zwiększenia mocy zainstalowanej: terminy zgłoszeń do operatora, progi wynikające z Prawa budowlanego, wpływ rozbudowy na system opustów i net-billing oraz zasady rozliczenia podatkowego. Warunki techniczne samej rozbudowy omawiamy w tekście o zwiększaniu mocy generatora, a modernizację instalacji o magazyn – w materiale o magazynach energii i technologii AC Coupling.
Zgłoszenie zmiany do operatora
Dla instalacji już przyłączonej obowiązuje art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy o odnawialnych źródłach energii: o zmianie rodzaju mikroinstalacji i jej mocy zainstalowanej elektrycznej wytwórca informuje operatora w terminie 14 dni od dnia dokonania zmiany. Jest to inny tryb niż przy pierwszym przyłączeniu, gdzie art. 5 ust. 1 wymaga zgłoszenia nie później niż 30 dni przed planowanym przyłączeniem – i właśnie pomieszanie tych dwóch terminów jest najczęstszym błędem przy rozbudowie. Uchybienie czternastodniowemu terminowi grozi karą administracyjną w wysokości 1000 zł i daje operatorowi podstawę do zakwestionowania ciągłości rozliczeń.
Po otrzymaniu kompletnego zgłoszenia operator ma 30 dni na weryfikację i ewentualną wymianę licznika na dwukierunkowy. Termin liczy się od daty złożenia poprawnego wniosku, więc każde wezwanie do uzupełnienia wstrzymuje jego bieg i wydłuża procedurę – średnio o kolejne dwa tygodnie.
Moc przyłączeniowa budynku
Od powyższej reguły istnieje jeden istotny wyjątek. Jeśli łączna moc generatora po rozbudowie miałaby przekroczyć moc przyłączeniową wynikającą z umowy, zgłoszenie zostanie odrzucone. W takim przypadku kolejność jest odwrotna: najpierw wniosek o zwiększenie mocy przyłączeniowej i aneks do umowy, a dopiero po ich sfinalizowaniu fizyczna rozbudowa i zgłoszenie zmiany. Rozpatrzenie wniosku oraz ewentualna modernizacja przyłącza wymagają czasu, a w niektórych przypadkach kończą się odmową albo warunkami generującymi koszty po stronie inwestora, dlatego ten krok powinien poprzedzać zamówienie sprzętu.
Prawo budowlane i uzgodnienie przeciwpożarowe
Instalacje fotowoltaiczne o mocy zainstalowanej elektrycznej do 150 kW można wykonać bez pozwolenia na budowę i bez zgłoszenia. Limit ten podniesiono z 50 kW nowelizacją, która weszła w życie 1 października 2023 roku, i obejmuje on również pompy ciepła oraz wolnostojące kolektory słoneczne. W tym zakresie nie ma obowiązku sporządzania projektu budowlanego ani powoływania kierownika budowy.
Art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c ustawy Prawo budowlane wprowadza jednak zastrzeżenie: do urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 6,5 kW stosuje się obowiązek uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Sformułowanie jest istotne, bo próg nie obejmuje wartości granicznej – instalacja o mocy dokładnie 6,5 kW jeszcze mu nie podlega, a 6,55 kW już tak. Zawiadomienie o zakończeniu prac i przystąpieniu do użytkowania kieruje się do właściwego komendanta powiatowego Państwowej Straży Pożarnej, a na terenie miast na prawach powiatu – do komendanta miejskiego.
Przy rozbudowie decyduje moc całego systemu po zakończeniu prac, nie moc dobudowanej części. Instalacja 5 kW rozszerzona o 3 kW przekracza próg i wymaga uzgodnienia, mimo że ani pierwotny, ani dołożony fragment samodzielnie by go nie osiągnął. Znaczenie ma przy tym łączna moc wszystkich generatorów pracujących w jednym punkcie poboru, także wtedy, gdy nowe moduły obsługuje odrębny falownik.
Opusty: prawa nabyte zostają, ale zmienia się współczynnik
Prosumenci, którzy zgłosili lub przyłączyli instalację do 31 marca 2022 roku, zachowują prawo do rozliczeń w systemie opustów na podstawie art. 4d ust. 2 ustawy o OZE. Sama zmiana mocy zainstalowanej nie została w ustawie wskazana jako zdarzenie pozbawiające tych praw, dlatego rozbudowa nie przenosi automatycznie prosumenta do net-billingu – pod warunkiem że łączna moc nie przekroczy 50 kW. Powyżej tej wartości instalacja przestaje być mikroinstalacją, staje się małą instalacją i traci dostęp do systemu opustów wraz ze wszystkimi jego konsekwencjami.
Uwagi wymaga natomiast próg pośredni. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o OZE dla instalacji o łącznej mocy do 10 kW współczynnik opustu wynosi 1 do 0,8, a powyżej 10 kW spada do 1 do 0,7. Prosument, który rozbuduje instalację z 8 do 11 kW, odbierze bezpłatnie już nie 80, ale 70% całej energii wprowadzonej do sieci – gorszy współczynnik obejmuje produkcję z całego systemu, a nie tylko z dobudowanej nadwyżki powyżej 10 kW. Przy planowaniu rozbudowy w okolicy tej granicy rachunek trzeba więc zrobić na energii, nie na kilowatach: niewielki przyrost mocy potrafi pogorszyć bilans roczny.
Warto też pamiętać, że opusty nie obowiązują bezterminowo. System działa przez 15 lat od dnia pierwszego wprowadzenia energii do sieci przez danego prosumenta, a rozbudowa tego terminu nie resetuje ani nie wydłuża. Instalacja, która pierwszą kilowatogodzinę oddała w sieć 10 września 2019 roku, wyjdzie z systemu opustów 10 września 2034 roku niezależnie od tego, ile razy była w tym czasie modernizowana.
Pułapka aneksu do umowy
Zgłoszenie rozbudowy uruchamia po stronie operatora aktualizację umowy kompleksowej. Dokumenty przysyłane do podpisu trzeba czytać w całości, ponieważ zdarza się, że zawierają oświadczenie o dobrowolnym przejściu na net-billing. Na mocy art. 4d ust. 1 ustawy o OZE taka deklaracja jest nieodwracalna – raz złożona, definitywnie zamyka drogę powrotu do opustów. Podpisanie aneksu bez weryfikacji treści bywa więc kosztowniejsze niż sama rozbudowa.
Net-billing: rozliczenie godzinowe czy miesięczne
W net-billingu nowelizacja ustawy o OZE z 27 listopada 2024 roku (Dz.U. 2024 poz. 1847) zmieniła zasady wyceny nadwyżek. Prosumenci, którzy przyłączyli instalację przed 1 lipca 2024 roku, mają prawo wyboru między rozliczeniem według średniej ceny miesięcznej (RCEm) a ceną godzinową (RCE). Ci przyłączeni później są od 1 lutego 2025 roku domyślnie rozliczani według RCEm i mogą przejść na taryfę godzinową dobrowolnym oświadczeniem. W obie strony to nie działa: wybór rozliczenia godzinowego jest bezpowrotny.
Dla instalacji rozbudowywanej wraz z magazynem energii taryfa godzinowa bywa wyraźnie korzystniejsza. Pozwala ładować akumulator w godzinach okołopołudniowych, gdy cena RCE jest niska, a w skrajnych przypadkach ujemna, i wykorzystywać zgromadzoną energię rano oraz wieczorem, przy najwyższych stawkach. Bez magazynu ta elastyczność nie istnieje, więc decyzja o zmianie sposobu rozliczenia powinna być podejmowana razem z decyzją o magazynie, a nie przed nią.
Od 1 lutego 2025 roku, zgodnie z nowym brzmieniem art. 4c ust. 4 ustawy o OZE, wartość energii wprowadzonej do sieci mnoży się przed zapisaniem na koncie prosumenckim przez współczynnik 1,23. Jest to rekompensata podatku VAT: prosument kupuje energię w cenach brutto, a jego nadwyżki wyceniano dotąd w wartościach netto. Współczynnik nalicza się automatycznie i nie wymaga żadnego wniosku.
Środki z depozytu prosumenckiego pomniejszają w pierwszej kolejności rachunki za energię pobraną. Każda miesięczna kwota ma własny, dwunastomiesięczny okres ważności, a rozliczenie odbywa się w kolejce FIFO, czyli od najstarszych zapisów. Jeśli po roku pozostaje nadwyżka, przysługuje zwrot gotówkowy – do 20% wartości energii wprowadzonej w danym miesiącu przy rozliczeniu RCEm i do 30% przy RCE. Nadwyżka powyżej tych limitów bezpowrotnie wygasa. Przelew trafia na konto najpóźniej do końca trzynastego miesiąca po miesiącu, w którym nadwyżka powstała, i jest zwolniony z podatku dochodowego. Dla przewymiarowanej instalacji bez magazynu oznacza to prosty wniosek: znaczna część nadwyżek nie zamieni się ani w energię, ani w gotówkę.
Stawka VAT przy rozbudowie
Obniżony VAT 8% przysługuje na podstawie art. 41 ust. 12 ustawy o VAT wyłącznie przy usłudze kompleksowej, czyli dostawie wraz z montażem – zakup samych modułów, falownika czy okablowania bez instalacji jest zawsze opodatkowany stawką 23%. Instalacja musi służyć celom mieszkaniowym, a budynek kwalifikować się do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym: do 300 m² powierzchni użytkowej dla domu jednorodzinnego i do 150 m² dla lokalu mieszkalnego. Przekroczenie limitu nie odbiera preferencji całkowicie – wykonawca stosuje proporcję, fakturując część odpowiadającą limitowi ze stawką 8%, a nadwyżkę metrażu ze stawką podstawową.
Od nowelizacji z listopada 2019 roku miejsce montażu nie ma znaczenia dla stawki: panele mogą stać na dachu domu, na gruncie, na garażu czy wiacie, o ile instalacja zasila budynek mieszkalny. To istotne przy rozbudowie, bo nowe moduły często nie mieszczą się już na pierwotnej połaci.
Ulga termomodernizacyjna
Zupełnie inny zakres ma ulga termomodernizacyjna w podatku dochodowym i właśnie to rozróżnienie bywa źródłem nieporozumień. Limity metrażowe z poprzedniego akapitu odnoszą się wyłącznie do stawki VAT. Ulga w PIT nie zna kryterium powierzchni, ale przysługuje wyłącznie właścicielom i współwłaścicielom budynków mieszkalnych jednorodzinnych w rozumieniu Prawa budowlanego. Właściciel lokalu w budynku wielorodzinnym może więc kupić instalację ze stawką 8%, a mimo to nie odliczy jej od dochodu.
Limit odliczenia wynosi 53 000 zł na podatnika, a dla małżonków będących współwłaścicielami budynku – łącznie do 106 000 zł. Katalog wydatków objął ostatnio zakup i montaż magazynów energii elektrycznej, magazynów ciepła oraz systemów zarządzania energią EMS i HEMS, co pokrywa pełny zakres typowej modernizacji instalacji prosumenckiej. Odliczenie dotyczy wyłącznie budynków już oddanych do użytkowania, z wykluczeniem inwestycji w domu w budowie, a same prace trzeba zakończyć w ciągu trzech kolejnych lat licząc od końca roku pierwszego wydatku. Podstawę odliczenia stanowi wyłącznie wkład własny – kwota pokryta bezzwrotną dotacją z niego wypada.
Poradnik
Podsumowanie
Formalności po rozbudowie są proste, o ile zachowa się właściwą kolejność. Zgłoszenie zmiany mocy trafia do operatora w ciągu 14 dni po pracach, ale wniosek o zwiększenie mocy przyłączeniowej musi je poprzedzać. Trzy progi zmieniają zaś sytuację prosumenta niezależnie od jego intencji: 6,5 kW uruchamia uzgodnienie przeciwpożarowe, 10 kW pogarsza współczynnik opustu dla całej produkcji, a 50 kW wyprowadza instalację z kategorii mikroinstalacji. Każdy z nich liczy się od łącznej mocy systemu po zakończeniu prac.
Największym pojedynczym ryzykiem pozostaje aneks do umowy z ukrytym oświadczeniem o przejściu na net-billing, bo tej decyzji nie da się odwrócić. Przed podpisaniem czegokolwiek warto ustalić, ile lat opustów jeszcze zostało i czy rozbudowa nie przekracza granicy 10 kW.
Przepisy dotyczące rozliczeń prosumenckich zmieniały się w ostatnich latach kilka razy, dlatego przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić aktualny stan prawny. Zespół SOL Experts przekazuje bieżące informacje o zmianach w regulacjach w newsletterze dla instalatorów.
źródło i zdjęcie: Solplantet
